Saturday, November 19, 2016

Bài viết hay(4149)

Mỗi mùa bầu cử ở Mỹ, tui tha hồ nghe các ứng cử viên đưa ra vô số hứa hẹn mị dân. Khi tranh cử tổng thống, mục đích yêu cầu của các ứng cử viên chỉ là làm sao thắng cử. Mọi đề nghị hay chương trình hành động đều đưa ra trong mục tiêu đó với ít nhiều tính chất mị dân, cho nên có giá trị thực tế rất thấp và khó áp dụng khi đắc cử. Năm 2016, Trump cho thấy "đỉnh cao" của mị dân và ông ta đắc cử. Xem ra dân Mỹ khoái lừa mị khi mà họ đã quen bị lừa mị bởi quá nhiều chiêu trò quảng cáo bấy lâu nay của con buôn mà suy cho cùng Trump cũng chỉ là con buôn. Buôn chính trị là lời nhất; hơn cả mua bán bất động sản.
Donald Trump chỉ định lãnh đạo Tư Pháp, An Ninh và CIAmedia
Thế Kỷ Mỹ Đứng Đầu Thế Giới Chưa Chấm Dứt
Thượng nghị sĩ Jeff Sessions đứng đầu bộ Tư Pháp, Mike Pompeo lãnh đạo cơ quan tình báo CIA và Michael Flynn được mời làm cố vấn cho tổng thống về an ninh quốc gia. Cả ba nhân vật này đều nổi tiếng là có đường lối cứng rắn, bảo thủ và thuộc cánh diều hâu.
Ngày 18/11/2016 tổng thống tân cử Donald Trump thông báo danh sách ba nhân vật đứng đầu bộ Tư Pháp, ngành tình báo Hoa Kỳ và cố vấn an ninh quốc gia.
Bộ trưởng Tư Pháp của chính quyền Trump trong tương lai sẽ là thượng nghị sĩ bang Alabama, Jeff Sessions, 69 tuổi. Ông này nổi tiếng là một người có đường lối cực kỳ cứng rắn trên hồ sơ người nhập cư. Dưới nhiệm kỳ tổng thống George W. Bush và Barack Obama, thượng nghị sĩ Sessions liên tục chống đối các dự luật hợp thức hóa cho người nước ngoài không có giấy tờ định cư hợp lệ. Ngoài ra, nhân vật này còn được báo chí nhắc đến như một người kỳ thị màu da. Trong thời gian còn là chưởng lý bang Alabama trong thập niên 1980, cũng ông Jeff Sessions từng xem việc một luật sư người da trắng bảo vệ cho một thân chủ người da đen là một “sự nhục nhã”.
Đứng đầu cơ quan tình báo CIA trong chính quyền Trump sắp tới là dân biểu Mike Pompeo, 52 tuổi. Ông này từng tham gia ủy ban điều tra của Hạ viện Mỹ trong vụ tấn công Benghazi –Libya năm 2012, làm 4 công dân Hoa Kỳ thiệt mạng, trong đó có đại sứ Chris Steven. Cũng ủy ban này, trong một báo cáo hơn 800 trang đã tố cáo bà Hillary Clinton -đối thủ của Donald Trump trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng-, trong vai trò ngoại trưởng Mỹ, đã không đánh giá đúng mức đe dọa khủng bố tại Lybia.
Một vị trí quan trọng khác trong chính quyền Trump sắp tới là chức cố vấn an ninh quốc gia của tổng thống. Chức vụ này được trao cho tướng về hưu Michael Flynn, 58 tuổi, một nhân vật nổi tiếng là bài Hồi giáo, thân Nga và Trung Quốc.
Tướng Michael Flynn từng chỉ huy cơ quan tình báo quân sự Defense Intelligence Agency từ năm 2012 đến2014. Hãng tin Pháp AFP lưu ý, cố vấn an ninh quốc gia của tổng thống Hoa Kỳ là chức vụ hiếm hoi mà lãnh đạo Nhà Trắng có quyền chỉ định và không cần được Thượng viện thông qua.media
Sự kiện ông Donald Trump bất ngờ được bầu làm tổng thống Mỹ tiếp tục được giới quan sát phân tích và bình luận rộng rãi. Trong một bài phỏng vấn dành cho ban Việt Ngữ từ viện Đông Nam Á tại Singapore nơi ông đang được mời đến nghiên cứu, giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng thuộc trường đại học George Mason (Hoa Kỳ) đã nêu bật ý nghĩa của sự kiện ông Trump đắc cử, cũng như một số hệ quả đối với nước Mỹ và thế giới.
Trong lãnh vực đối ngoại, giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng đã nhấn mạnh đến khả năng đường lối của Mỹ sẽ « diều hâu và cứng rắn hơn », trong lúc thách thức đặt ra là cần phải trấn an các đồng minh ở cả châu Âu lẫn châu Á.
Trump đắc cử : Một vài ý nghĩa
1/ Đây là một cái tát vào mặt giới lãnh đạo chính trị Hoa Kỳ, cả Cộng Hòa lẫn Dân Chủ. Nó là cuộc nổi loạn của đám đông bất mãn đối với giới trí thức, truyền thông. Nó là cái thắng của cảm tính trước suy luận, của cực đoan trước ôn hòa.
Nó là biến thể mới của đảng Know Nothing (chống di dân) thập niên 1840 và 1850 thế kỷ thứ 19, và bảo thủ cực đoan của Barry Goldwater trong cuộc bầu cử năm 1964 với câu tuyên bố bất hủ « Cực đoan trong việc bảo vệ tự do không phải là điều xấu.” Khuynh hướng chính trị này tiềm ẩn trong lịch sử chính trị Hoa Kỳ và nay được Trump khơi dậy thành công.
Đó là thắng lợi của chính sách bảo hộ kinh tế, chống di dân, kỳ thị tôn giáo, chủng tộc, và giới tính trong một thế giới toàn cầu hóa và đa diện.
2/ Nó là thất bại của giới truyền thông chính mạch và các thăm dò dư luận cứ phần lớn dựa vào phỏng vấn qua điện thoại với một mẫu phỏng vấn (sample) cũ không còn hiệu lực nữa.
Nhưng điều ấy không có nghĩa là mọi mô hình phỏng đoán khoa học đều sai. Trong khi các mô hình khác sai, mô hình tiên đoán của giáo sư Allan J. Litchman tiên đoán đúng về bầu cử tổng thống, từ năm 1984 cho đến nay vẫn đúng. Ông quả quyết Trump sẽ thắng ngay cả khi đa số các đồng nghiệp và các cuộc thăm dò dư luận trong giai đoạn cuối đều đoán là Clinton sẽ thắng.
3/ Nó là thái độ vô trách nhiệm, từ bỏ vai trò lãnh đạo của giai cấp cầm quyền Mỹ (abdication of leadership). Người dân bầu ra những người đại diện cho quyền lợi của mình, nhưng họ cũng muốn những người đón vì hiểu biết hơn, hướng dẫn họ.Chính trị gia phải làm đủ 2 bổn phận: đai diện và lãnh đạo.
Giới lãnh đạo trong nhiều nước ở Âu Châu không có can đảm hướng dẫn và thuyết phục người dân trong các vấn đề khó khăn nên chọn giải pháp dễ dàng là dựa vào chính sách mị dân. Brexit là một trường hợp điển hình: Thủ tướng Anh (Cameron) có quyền vẫn ở trong Cộng Đồng Âu Châu, nhưng vì bị chống đối và tin vào các cuộc thăm dò dư luận nghĩ rằng buộc người dân phải chọn thì mình sẽ thắng, và ông đã thua và nước của ông cũng thua.
Trong trường hợp của Trump, lãnh đạo của đảng Cộng Hòa không có can đảm đoàn kết chống Trump ngay từ đầu vì nghĩ rằng dân chúng sẽ cho ông ấy ngã ngựa giữa đường. Họ đã làm, và Hoa Kỳ có một tân tổng thống Donald Trump! Ông là người duy nhất có hai địa chỉ trên đại lộ Pennsylvania: một ở Nhà Trắng, 1600 Pennsylvania Ave. và một ở Trump International Hotel ở 1100 Pennsylvania Ave.
4/ Chỉ có dân chủ mới cho ta thấy được thực tế chính trị : người dân có quyền phát biểu bất mãn của họ qua cuộc bỏ phiếu để thay đổi chính sách công theo ý của họ. Người ta bất mãn vì hiện tượng toàn cầu hóa và cạnh tranh kinh tế làm họ mất việc làm, địa vị xã hội đi xuống, chi phí bảo hiểm y tế tăng, sự áp đặt của chính trị phải đạo (political correctness), chia rẽ và bất lực của giới lãnh đạo ở trung ương, thất vọng vì 8 năm cầm quyền của một vị tổng thống da đen.
Ông Trump và những lời hứa khó thực hiện
Đảng Cộng Hòa nay đã nắm được cả Hành Pháp lẫn Lập Pháp. Họ có ủy nhiệm để thay đổi. Họ không thể làm việc chỉ để phá đám và chọc gậy bánh xe (ông Obama) nữa. Họ phải chứng tỏ mình làm được việc, và chịu trách nhiệm trước nhân dân và sẽ bị nhân dân trừng trị nếu thất bại.
Chính quyền Trump sẽ phải đối phó với những vấn đề hết sức khó khăn để thực hiện lời hứa tranh cử của Trump: xây bức tường ngăn di dân giữa Mỹ và Mêhicô và buộc Mêhicô trả tiền ; giải quyết và trục xuất 11 triệu di dân không có giấy tờ hợp lệ ; cải tổ bảo hiểm y tế, lập chương trình mới thay thế cho Obamacare; đánh bại ISIS (tổ chức Nhà Nước Hồi Giáo), trừng phạt Iran, giải quyết các cuộc khủng hoảng ở Libya và Syria, chế tài kinh tế đối với Trung Quốc, đàm phán lại hiệp ước NAFTA và TPP, trấn an các đồng minh ở Âu Châu và Á Châu…
Tất cả những vấn đề trên đòi hỏi khả năng chuyên môn và một thái độ cẩn trọng, trong khi ấy, tổng thống tân cử rất ít hiểu biết về chính trị quốc tế, và các cố vấn hiện có của ông không sẵn sàng.
Tờ báo có khuynh hướng bảo thủ thiên giới tài phiệt Wall Street Journal cho biết trong giai đoạn tranh cử, các cố vấn của Trump chỉ đưa ra những talking points ghi trên 1, 2 trang giấy hoặc bản ghi nhớ (memos) dài tối đa là 20 trang, khác hẳn với các ứng viên khác khi bộ máy tranh cử của họ soạn các nghiên cứu chính sách một cách chi tiết và rõ rệt hơn.
Đối nội : bảo thủ lâu dài ; đối ngoại : diều hâu hơn
Về chính sách đối nội thì vì khả năng bổ nhiệm một số thẩm phán Tối Cao Pháp Viện có khuynh hướng bảo thủ của tân tổng thống, nước Mỹ sẽ đi vào một khuynh hướng chính trị bảo thủ trong nhiều năm tới.
Về đối ngoại, vì chưa biết các cố vấn của ông Trump sẽ là ai cho nên khó đoán được chính sách đối ngoại của Mỹ, nhưng căn cứ vào tuyên bố của ông Trump và một số tướng lĩnh ủng hộ ông, người ta có thế đoán rằng chính sách đối ngoại mới có tinh cách “diều hâu” và cứng rắn hơn.
Chính sách ấy có thế làm hài lòng những người chỉ trích thái độ “nhu nhược” của chính quyền Obama, nhưng cũng có thể đưa Hoa Kỳ vào những cuộc chiến tốn phí và không lối thoát.
Về khía cạnh tích cực, ông Trump có thể làm một cái deal với Nga để yên vấn đề ở Trung Âu và Trung Đông, mà dồn toàn lực đối phó với Trung Quốc ở Á châu.
Thách thức lớn : Trấn an các đồng minh Âu Á
Dưới mắt các nhà lãnh đạo và giới chuyên viên ngoại quốc, ông Trump thể hiện hình ảnh của một Nước Mỹ Xấu Xí (The Ugly America) của thế kỷ 21, thay thế cho hình ảnh Người Mỹ Xâu Xí (The Ugly American) của thập niên 1950 trong cuốn tiểu thuyết của William Lederer và Eugene Burdick.
Vi thế, thách thức lớn của ông Trump là làm sao hàn gắn và trấn an được các đồng minh Âu châu và Á châu của Mỹ. Nước Mỹ không có khả năng trí lực, tài lực, và nhân lực để hành động một mình như ông ấy tưởng.
Điều làm người ta lo ngại là :
(1) sự thiếu hiểu biết và kinh nghiệm của ông Trump về những vấn đề thế giới phức tạp ;
(2) tính nóng nẩy, hiếu thắng, và độc tôn của ông không thích hợp với những tình huống phức tạp, tế nhị, và đòi hỏi sự tự chế.
Điều hy vọng là với tính quyết liệt và sự khôn ngoan của một con buôn, ông ấy có thế có những quyết định thực tiễn và làm được một số thương lượng có lợi cho nước Mỹ.
« Với Donald Trump, chính sách đối ngoại của Mỹ sẽ "diều hâu" hơn »
Trung quốc sẽ không thể chấm dứt sự chế ngự của Hoa Kỳ, nhưng chủ nghĩa cô lập của Mỹ, và sự kình chống nhau giữa các chính đảng sẽ làm cho Hoa Kỳ bị suy yếu.
Sau khi ngồi yên vị trên chiếc ghế chủ tọa, giáo sư Joseph Nye, dạy khoa chính trị học ở trường Havard, liếc mắt nhìn vào bức chân dung khá lớn bao trùm phòng hội, và  buột miệng nói: “Xem kìa! Chính cái ông đó nói như vậy!!.”.
“Ông đó” ám chỉ ông Henry Luce, người sáng lập ra hai tạp chí TIMELIFE (Tại các văn phòng báo TIME chúng tôi vẫn treo hình chân dung ông ta.). Trong một bài xã luận viết trên báo LIFE năm 1941, ông Luce kêu gọi Hoa Kỳ nên tham gia vào Thế Chiến Thứ Hai để bảo vệ những giá trị qúi báu của thể chế dân chủ, và “thiết lập thế kỷ đầu tiên để người Mỹ giữ vai trò lãnh đạo thế giới.”The First Great American Century.”
Cụm từ này về sau mang ý nghĩa miêu tả thời kỳ Hoa Kỳ chế ngự toàn bộ khung cảnh điạ dư chính trị thế giới kể từ sau Thế Chiến thứ Hai. Nhưng từ khi người Mỹ bắt đầu kỷ nguyên lãnh đạo thế giới cho đến nay, nhiều lần người Mỹ lo sợ bị nước khác soán đoạt vai trò đứng đầu thế giới. Hồi thập niên 1950’s Liên Bang Xô Viết đòi chôn sống Hoa Kỳ. Qua đến thập niên 1980’s, người Nhật hăm he đòi chiếm vị trí hàng đầu vì người Mỹ lười biếng so với người Nhật.
Ngày nay,Trung quốc là ngôi sao đang lên, lăm le trở thành đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Mỹ. Trong cuộc thăm dò của tổ chức Pew, thực hiện tại 39 quốc gia hồi năm 2013, đa số người được hỏi ý kiến đều tin rằng rồi đây Trung quốc sẽ trở thành siêu cường lãnh đạo thế giới. Trong số những người trả lời cuộc thăm dò có khoảng gần một nửa là người Mỹ.Theo RFI
Trước thái độ hoài nghi này, giáo sư Nye trả lời : Còn lâu mới có chuyện đó mới xảy ra. 
Là người tiền phong khai sinh ra lý thuyết về sức mạnh mềm (soft power), và là khoa trưởng môn Chính Trị Học ở Mỹ, giáo sư Nye hiểu rất rõ về điạ dư chính trị thế giới. Trong cuốn sách mới nhất của ông, mang tựa đề Is the American Century Over?  tạm dịch là Phải Chăng Thế Kỷ Nước Mỹ Lãnh Đạo Thế Giới Sắp Đi Đến Giai Đoạn Kết Thúc?   Giáo sư Nye đã hùng hồn chứng minh rằng tính chất ưu việt của nước Mỹ vẫn còn hùng hậu, chưa hề suy đồi, và ông cả quyết rằng vai trò độc tôn đó sẽ còn tồn tại khá lâu. Theo ông mối đe doạ cho vị thế siêu cường của Mỹ sẽ không phải do Trung quốc hay Ấn độ gây nên, trái lại nếu Hoa Kỳ bị suy yếu là vì chính nước Mỹ gây ra.
Người ta có thói quen quên không hiểu vì sao Hoa Kỳ đạt được vai trò người khổng lồ trên hành tinh này. Này nhé, hãy xét về mặt tiềm năng quân sự: Hoa Kỳ có ngân sách quốc phòng lớn gấp bốn lần Trung quốc, quốc gia đứng hàng thứ hai về chi tiêu quân sự. Và ngân sách quốc phòng của Mỹ nhiều hơn tổng số kinh phí quốc phòng của tám nước gộp lại. Hải quân Hoa Kỳ kiểm soát hầu hết biển cả, và quân đội Mỹ có mặt trên khắp các lục điạ có người sinh sống. Lực lượng vũ trang của Mỹ luôn luôn giữ vai trò khống chế trên toàn thế giới ngay từ ngày đầu của Thế Kỷ của Người Mỹ, theo lối nói của ông Luce. Vai trò đó ưu việt đó chưa hề bị suy suyển. Trong gần 50 năm sau thế chiến thứ Hai, sức mạnh quân sự của Mỹ từng bị Liên bang Xô Viết  thử thách đôi ba lần. Bây giờ thì nước Nga không thể nào so sánh với Mỹ về sức mạnh quân sự được.
Sự suy yếu chút ít của nền kinh tế Mỹ có lẽ đã được thổi phồng khiến cho nhiều người nghĩ rằng đó là điều hiển nhiên. Trong mục đích đo lường, Trung quốc đã qua mặt được Hoa Kỳ và trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nhưng kết luận cũng nhằm một dụng đích khác nữa. Hồi năm 1954, khi cả thế giới bị chiến tranh tàn phá khốc liệt, Hoa Kỳ đã sản xuất gần như một nửa Tổng Sản Lượng (GDP) của cả thế giới. Sang đến năm 1970, sản lượng của Mỹ xuống còn một phần tư của thế giới, nhưng theo giáo sư Nye chuyện đó không liên quan gì đến sự suy yếu của Mỹ. Nó xảy ra vì cả thế giới đã trở về tình trạng sản xuất bình thường. Trong số 500 công ty quốc tế, phân nửa là do Mỹ làm chủ. Trong số 25 thương hiệu uy tín của thế giới, có đến 19 thương hiệu là công ty Mỹ.
2015 APR 20 USA SOFT POWER.300
Nhưng lý do quan trọng nhất để khiến người Mỹ vẩn tiếp tục chế ngự thế giới là  thiếu vắng một đối thủ có khả năng ngang ngửa với Mỹ. G.S Nye phân tích như sau: Liên Hiệp Âu châu là một cộng đồng chia năm xẻ bẩy thành từng mảnh vụn. Nhật Bản trở nên già nua, Nga là nước đầy tham nhũng. Ấn độ còn nghèo rớt mồng tơi, và Brazil thì chẳng sản xuất được gì cả.
Đối với Trung Hoa, giáo sư Nye hy vọng nước này sẽ tiếp tục phát triển, và sẽ lấn chỗ thêm trên sân khấu quốc tế. Nhưng Bắc Kinh đang gặp phải rất nhiều khó khăn nội tại, chẳng hạn như vấn đề ô nhiễm môi trường, khối dân số trở nên già nua, và hệ thống công nghiệp quốc doanh trở nên kém hữu hiệu. Ngoài ra, quan trọng nhất là Trung Hoa thiếu một nhân tố chỉ riêng nước Mỹ mới có: Tinh thần cởi mở đón nhận người di dân. Giáo sư Nye trích dẫn lời ông Lý Quang Diệu vị khai quốc công thần nước Singapore, ông Lý nói: “Trung quốc chỉ có thể tìm nhân tài trong khối dân số 1.3 tỉ người, nhưng Hoa Kỳ có thể tìm nhân tài trong tổng thể 7 tỉ người của dân số thế giới.”.
Chính vấn đề “tinh thần cởi mở” này khiến cho giáo sư Nye lo ngại. 
Nếu Hoa Kỳ quyết định đóng chặt cửa biên giới, và tránh không muốn can dự vào những vấn đề của thế giới – đã từng xảy ra đôi lần trong lịch sử- khi đó e rằng mọi điều sự đoán về sự suy đồi của Mỹ có thể sẽ xảy ra.  Nếu sự kình chống giữa các đảng phái chính trị tiếp tục, làm trì trệ, tắc nghẽn việc điều hành chính quyền, và sự bất công về lợi tức giữa người giầu và nghèo ngày càng nhiều, e rằng nước Mỹ sẽ mất đi vị thế ưu việt. Giáo sư Nye kết luận: “Câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có sẽ tiếp tục sống đúng với tiềm năng của mình hay không?”.
Giáo sư Nye tin rằng Hoa Kỳ sẽ có thể tiếp tục giữa vai trò lãnh đạo thế giới. Nhìn chung đó là điều phúc đức cho loài người. Một nước Hoa Kỳ hùng mạnh sẽ giúp gỉai quyết căng thẳng ở vùng biển Đông Á, và đưa Trung quốc hội nhập tốt đẹp vào hệ thống quốc tế hiện nay. Vào tháng Bảy năm nay, lần đầu tiên cơ quan NASA sẽ thực hiện việc thám hiểm hành tinh Pluto, và việc khám phá thái dương hệ do Hoa Kỳ thực đầu đến cuối, sẽ được hoàn tất.
Nước Mỹ đã phạm phải hai lỗi lầm đáng trách đó là hành vi xâm lăng Iraq và không nhượng bộ trong vấn đề thay đổi khí hậu thế giới. Nhưng gỉả sử như ông Vladimir Putin hay ông Tập Cận Bình lãnh đạo thì thế giới của chúng ta sẽ bi đát như thế nào. Đúng như ông Henry Luce nói rất đúng: “Hoa Kỳ là một quốc gia duy nhất, không giống bất cứ nước nào khác trên thế giới.”
Bài phân tích của Bryan Wash trên báo TIME ngày 23/3/2015
Nguyễn Minh Tâm dịch
Đạo Quân Thứ Năm Của Nga: Vladimir Putin Xúi Dân Nói Tiếng Nga Ở Đông Âu Nổi Dậy 
MỖI NĂM MỘT LẦN, các nhà ngoại giao Nga phài trở về họp mặt tại trụ sở Bộ Ngoại Giao, một biệt thự tráng lệ ở Mạc Tư Khoa, xây theo kiểu Gothic. Họ về đây để lắng nghe lời huấn dụ của Tổng Thống Nga. Năm ngay, hội nghị thượng đỉnh diễn ra vào tháng Bảy, vài tháng sau khi Nga xâm lăng Crimea, sát nhập vùng duyên hải này vào nước Nga. Bài diễn văn của Tổng Thống Vladimir Putin kỳ này đề ra chương trình hành động của ngoại giao đoàn Nga ở ngoại quốc: Tất cả phải đặt ưu tiên hàng đầu trong việc bảo vệ nhóm người Nga đang sống ở nước ngoài.
Trước đây, ở Ukraine, ông Putin từng nói với họ rằng: “Bọn quân phiệt với tinh thần quốc gia cực đoan” đang nắm quyền cai trị, chúng làm cho hàng triệu người Nga cô thế sống bên ngài lãnh thổ nước Nga bị đoạ đầy khốn khổ.”. Đứng trên bệ cao của khán đài, ông Putin lên giọng nói: “Tôi muốn tất cả qúi vị phải hiểu rằng đất nước chúng ta sẽ tiếp tục bênh vực, bảo vệ những quyền căn bản của người Nga, họ là đồng bào của chúng ta ở nước ngoài. Chúng ta phải dùng sức mạnh, và kho vũ khí để bảo vệ họ.”
Kể từ sau bài diễn văn của Putin, nước Nga đã làm nhiều hành động khác nhau để gia tăng ảnh hưởng của chính quyền điện Cẩm Linh đối với khoảng 10 triệu dân Nga, đang sống rải rác ở các nước Đông Âu.  Chính phủ Nga gửi đi nhiều đặc sứ làm nhiệm vụ tập trung kiều bào Nga, tổ chức họ thành đoàn thể, những người nói tiếng Nga ở vùng biển Baltics như tại các nước Estonia, Latvia, và Lithuania. Chính quyền Nga cũng liên tục gia tăng sự hiện diện sức mạnh quân sự của họ tại những nước này. Họ tổ chức những cuộc tập trận ở dọc theo biên giới phía tây. Chính quyền Nga đổ rất nhiều tiền đầu tư vào mạng lưới tuyên truyền do nhà nước Nga kiểm soát để đưa tin tức nhắm vào những người nói tiếng Nga ở trong vùng. Mỗi khi có cơ hội là các quan chức Nga đều nhắc đến lời hứa của Putin là sẵn sàng bênh vực, bảo vệ người Nga. Hành động yểm trợ quân sự của Nga cho nhóm ly khai ở Ukraine là một lời nhắn hùng hồn cho người Nga ở nước ngoài là lúc nào họ cũng được sự hậu thuẫn của Mạc Tư Khoa.
Trong ngôn ngữ của giới tướng lãnh Nga, đây là một phần trong chiến lược tên là Chiến Tranh Lưỡng Diện- Hybrid Warfare. Chiến lược gia thân cận với điện Cẩm Linh mô tả kế hoạch này kết hợp các mặt trận tuyên truyền, ngoại giao, và cuối cùng là lực lượng đặc biệt xâm nhập vào lãnh thổ ngoại quốc, ngụy trang là những phần tử nổi dậy ở điạ phương. Nói chung, chiến tranh lưỡng diện đòi hỏi phải có một số cảm tình viên nằm sẵn bên trong các nước mà chính quyền Nga muốn xúi dục, phá rối. Chiến lược gia Konstantin Sivkov giải thích thêm: “Để phát động một cuộc chiến tranh lưỡng diện, bạn cần phải có một lực lượng đối kháng  nằm bên trong quốc gia chọn làm mục tiêu, lực lượng đó còn được gọi là “đạo quân thứ năm”,  sẵn sàng nổi dậy để ủng hộ quân xâm lược ngoại nhập.”. Trước đây, ông Konstantin Sivkov là chiến lược gia của Tập Thể Tướng Lãnh Nga từ năm 1995 đến năm 2007. Hiệ nay, ông là trưởng nhóm nghiên cứu chiến lược ở Mạc Tư Khoa.
Putin đã vận dụng chiến thuật này một cách khéo léo ở Ukraine, đem lại thành công, sát nhập vùng Crimea, cũng như xúi dục nhóm ly khai thân Nga nổi dậy ở miền đông Ukraine.Trong cả hai trường hợp, cộng đồng nói tiếng Nga đóng vai trò đoàn quân thứ năm. Hậu quả của cuộc chiến vừa rồi ở Ukraine làm cho hơn 4,000 người chết, và khoảng một triệu người phải ly tán nhà cửa. Với sự tiếp tay của Nga, phe ly khai tạo ra một nước Nga mới, lấy tên là Novorossiya – New Russia, một vùng tự trị trong lãnh thổ Ukraine, khiến cho nước Ukraine bị mất vùng kỹ nghệ trù phú ở phía đông.
Các quốc gia vùng Baltic là thành viên của Liên Hiệp Âu Châu. Họ rất thích quan hệ với Tây phương, và trở nên thịnh vượng, ổn định hơn Ukraine. Nước Nga khó có thể xúi dục nổi loạn ở những nước này. Tất cả ba nước trong khối Baltic cũng là hội viên của khối Liên Minh Phòng Thủ Bắc Đại Tây Dương- hay NATO, bao gồm Hoa Kỳ và các Âu châu. Chiếu theo Điều 5  Hiệp định thành lập khối NATO, Hoa Thịnh Đốn và 27 quốc gia đồng minh có nhiệm vụ phải bảo vệ các nước thành viên khi họ bị lực lượng ngoại quốc tấn công. Trong trường hợp Nga xâm lăng nước Estonia hay Latvia, sử dụng cùng một lập luận cũ nhằm bảo vệ nhóm thiểu số người Nga sống trong các nước này, giống như họ đã làm ở Crimea, khi đó Tây Phương sẽ ở vào thế khó khăn, phải chọn lựa: Hoặc là có chiến tranh với Nga, một nước có vũ khí nguyên tử, hay sẽ phải nín nhịn, nhượng bộ, và thừa nhận tổ chức NATO  không còn nữa. Cho đến nay tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama tuyên bố ông sẽ tôn trọng điều 5 của Hiệp Định. Hồi tháng Chín vừa, tại Tallinn thủ đô nước Estonia, Ông Obama nói với các nước vùng Baltic: “Chúng ta có nhiệm vụ rất long trọng là bảo vệ nhau. Bất cứ một cuộc tấn công nào vào một nước thành viên, có nghĩa là tấn công tất cả chúng ta.”. Nhưng không dễ gì để áp dụng qui luật của thời Chiến Tranh Lạnh cho thời đại chiến tranh lưỡng diện. 
Những Cuộc Chạm Trán, Đối Đầu
CHUYẾN VIẾNG THĂM THỦ ĐÔ Tallin xảy ra đúng vào lúc căng thẳng giữa Nga và Tây phương lên đến mức độ cao chưa từng thấy kể từ khi Chiến Tranh Lạnh kết thúc.  Trong vòng mười tháng đầu của năm nay, máy bay của khối NATO đã phải cất cánh lên trời để đối phó với khoảng 100 lần vi phạm không phận của phía Nga.  So với năm 2013, số lần đôi bên thách thức nhau tăng gần gấp ba. Trong đó có những lần chiến đấu cơ của Nga có khả năng mang vũ khí nguyên tử bay vào không phận vùng biển Baltic. Hồi tháng Chín, chỉ hai ngày sau chuyến viếng thăm của Tổng Thống Obama, tổng thống nước Estonia lên tiếng tố cáo rằng điệp viên Nga đã vượt biên giới, xâm nhập nước Estonia, bắt cóc sĩ quan an ninh đem về Mạc Tư Khoa để xét xử tội làm gián điệp. Người sĩ quan này có thể bị tù 20 năm nếu bị truy tố. Một tháng sau, gần hết toàn thể soái hạm của Thụy Điển  được huy động để truy tìm cho ra chiếc tầu ngầm của Nga đang làm  gián điệp ở quần đảo Stockholm. Phía Mạc Tư Khoa chối không có chuyện tầu ngầm Nga hoạt động ở đây. Thụy Điển trưng ra bằng cớ do máy thăm dò bằng sonar chụp hình được, họ coi đó là sự vi phạm nghiêm trọng chủ quyền lãnh  thổ của Thụy Điển.
Hoa Kỳ cũng vội vàng đáp ứng khi thấy mối đe dọa của Nga trở nên rõ ràng. Mùa thu năm nay một lực lượng gồm khoảng 600 lính Mỹ, cùng với xe tăng, và xe bọc sắt được gửi đến Ba Lan, Lithuania, Estonia và Latvia để bảo đảm với những nước đồng minh trong vùng. Trong kỳ hội nghị thượng đỉnh NATO mới đây, hôm 2 tháng 12, các nhà lãnh đạo liên minh chấp thuận áp dụng biện pháp trả đuã cấp kỳ tạm thời với khoảng vài trăm binh lính được gửi đến nhằm làm nhụt ý đồ xâm lược của Nga cho đến khi NATO chính thức đưa vào hoạt động một lực lượng lớn hơn, từ 4,000 đến 6,000 binh lính vào năm 2016.
Nhưng những dự tính quân sự kể trên hầu như không đủ để đương đầu với hành vi xâm lược của Nga. Ông Ivo Daalder, đại sứ Mỹ ở NATO từ năm 2009 đến cuối năm 2013, nói rằng trong suốt gần 25 năm qua, phe Tây phương chỉ chú trọng vào hoạt động chống khủng bố, họ chuyển trọng tâm hoạt động của thời Chiến Tranh Lạnh sang chiến tranh chống khủng bố. Trong khi đó, Nga tiếp tục củng cố, và phát triển cơ cấu quân sự thời Chiến Tranh Lạnh. Theo bản báo cáo năm 2010, học thuyết quân sự chính thức của Nga, vẫn tiếp tục coi NATO là một đe doạ cho an ninh của Nga. Bỗng dưng, guồng máy chuẩn bị chiến tranh của Liên Minh NATO trở nên suy giảm, xuống đến mức gần như không còn hiện hữu. Đại sứ Daalder nhận xét rằng: “Cơ cấu hạ tầng cơ sở của chúng ta xuống cấp đến mức tệ hại, hầu như không còn gì nữa.” 
Đồng minh của Hoa Kỳ trong khối NATO không làm tròn nghĩa vị đóng góp tài chánh cho tổ chức phòng thủ. Do đó, liên minh không làm gì được, ngoại trừ tạo áp lực với các nước trong liên minh. Trong suốt 5 năm qua, nước Nga đã tăng kinh phí quốc phòng thêm 50%, trong khi Liên minh NATO lại cắt giảm 20%. Tăng chi tiêu quốc phòng trở về thời trước Chiến Tranh Lạnh cũng chưa đủ, bởi vì sách lược của Nga đã thay đổi rất nhiều. Nước này không còn dùng qui tắc của thời hậu Chiến Tranh Lạnh, họ đưa ra chiến lược đặc biệt để quấy phá phe Tây phương thiếu đoàn kết, và ngụy trang dưới nghĩa cử cao đẹp là bảo vệ nhóm người Nga chống lại các chế độ Tân Quốc Xã, đang ngược đãi người Nga ở Âu châu.
alt
 Một cuộc biểu tình của người Nga tại Moscow. Getty Images
Những Vang Vọng Của Lịch Sử
 
KONSTANTIN DOLGOV,  một nhà ngoại giao khả kính, có dáng người vạm vỡ to lớn, được Bộ Ngoại Giao giao trách nhiệm bênh vực nhóm dân Nga sống ở ngoài tổ quốc Nga, đặc biệt là người Nga trong vùng Baltics. Với vai trò này, ông ta trở thành nhân vật chủ chốt đứng ra thực hiện chủ trương của Putin đề ra hồi tháng Bảy. Vì thế trong cuộc phỏng vấn với báo TIME, Dolgov cứ nhắc đi nhắc lại nhiều lần một luận điệu nói rằng hiện nay chủ nghũa Phát Xít đang là mối đe doạ rất lớn trên khắp các nước Âu châu, giống như thời kỳ trước thập niên 1930’s. Ông ta gằn dọng nói: “Cái bóng ma về chủ nghĩa Tân Phát Xít đã ám ảnh Âu châu từ lâu, bây giờ nó không còn là bóng ma nữa. Nó trở thành một căn bệnh, vi trùng của nó lan tràn khắp Âu châu.”
Không hề có bằng chứng cụ thể nào về mối đe doạ như Dolgov nêu ra. Trái lại, chính Putin là mối đe doạ thực sự của Âu Châu. Mặc dù vậy, Dolgov vẫn tiếp tục thổi kèn đánh trống rêu rao về hiểm hoạ Phát Xít. Hồi tháng Chín, sau khi Tổng thống Obama viếng thăm Estonia, ông Dolgov viếng thăm nước Latvia, láng giềng của Estonia, và đứng ra triệu tập hội nghị thượng đỉnh các tổ chức thân Nga trên vùng Baltics. Hội nghị này là cơ hội để Dolgov khích động nhóm người Nga sống ở trong vùng, coi họ như là nạn nhân của chính sách đàn áp của chính phủ vùng Baltic. Ông ta cũng không quên nhắc lại lời hứa của Mạc Tư Khoa là sẵn dàng bảo vệ, che chở cho người Nga chống lại bọn tân phát xít.
Đứng trên bục cao, ông ta lớn tiếng xúi dục: “Chúng ta không thể nhân nhượng, với những vụ đàn áp chống lại người nói tiếng Nga. Một số đông đồng bào của chúng ta  đang bị tước bỏ những quyền cơ bản, và những lợi lộc hợp pháp. Chúng ta hãy đoàn kết lại, thành lập đoàn thể, tổ chức của người nói tiếng Nga. Về phía chúng tôi, chúng tôi cam kết sẽ lập tức hỗ trợ các bạn bằng mọi phương tiện sẵn có.”
Mới có sáu tháng sau khi sát nhập vùng Crimea vào nước Nga, những lời hô hào của Dolgov làm cho quan chức chính phủ trong vùng Baltics hoảng sợ. Họ đã từng có kinh nghiệm sống trong vòng kiềm toả của Nga suốt một nửa thế kỷ, họ sợ kinh nghiệm đó lắm rồi, họ chỉ muốn sống cách xa nước Nga. Nhưng lời hiệu triệu, xúi dục của Dolgov đã reo rắc hạt giống tạo loạn. Sau thế chiến thứ Hai, gần một triệu dân Nga được gửi đi sống ở các nước trong vùng Baltics, nằm trong chính sách “Nga hoá” của chính quyền Cộng Sản Nga. Ngày nay, chính con em của những người Nga này cảm thấy có nhiều liên hệ mật thiết với Mạc Tư Khoa hơn là với quốc gia nơi sinh trưởng. Và họ có lý do để mà oán than khi làm người Nga sống trong nước Estonia và Latvia. Họ không được tự động mang quốc tịch bản xứ, sau khi Liên Bang Xô Viết sụp đổ. Thay vào đó, kể từ năm 1990’s, họ phải thi kỳ thi sát hạch về lịch sử nước sở tại, bằng ngôn ngữ bản xứ. Hàng trăm ngàn người Nga từ chối không xin vào quốc tịch Estonia hay Latvia. Do đó, họ lâm vào tình trạng pháp lý “noncitizen”,“không phải là công dân”, tức là không được hưởng một số quyền căn bản như quyền đi bầu, và quyền ứng cử.
Vậy là Dolgov – và Putin- càng có lý do để nói rằng người Nga đang bị ngược đãi ở vùng Baltics. Nhưng nói như vậy không có nghĩa là nước Nga có quyền khuấy động, can thiệp vào chuyện nội bộ  của nước láng giềng. Ông Andreijs Pildegovisc, Tổng thư ký Bộ Ngoại Giao nước Latvia nói với báo TIME như sau: “Chính quyền nước Nga đang sử dụng chính sách Xô Vanh nước lớn, cố tranh thủ nhân tâm của người dân ở các nước trong vùng.” 
Chia Rẽ để Chinh Phục
KHÔNG CẦN BIẾT AI GÂY RA SỰ CHIA RẼ TRONG NỘI BỘ các nước ở vùng Baltics, song sự rạn nứt đó có lợi cho Mạc Tư Khoa. Khối đông người Nga đang sống ở vài thành phố cảm thấy có mối liên hệ chặt chẽ với Mạc Tư Khoa. Họ xem truyền hình, đọc sách báo tiếng Nga, và gửi con đi học trường nói tiếng Nga. Lấy ví dụ trường hợp ông Mihails Hesins, người gốc Nga  sống ở thủ đô Raga của nước Latvia, với qui chế “noncitizen” (không phải là công dân bản xứ). Ông từ chối không làm bài thi bằng ngôn ngữ Latvia, để trở thành công dân xứ này. Ông ta cảm thấy cay đắng về những gì xảy ra ở đây, và nghĩ rằng nhà nước Latvia đàn áp văn hoá Nga của ông, ông không có lòng tin đối với chính quyền ở đây. Ông ta nói: “Khi không còn ai để tin tưởng, người dân gốc Nga chỉ còn cách tin tưởng vào nước Nga.”
Cuộc đấu tranh tiếp tục diễn ra trong trường hợp những người nói tiếng Nga trung thành với nước Nga, giống như ông Hesins, và không ai hiểu rõ về tâm trạng của những người này hơn là nhà chức trách ở Latvia. Nhưng họ chỉ làm rất ít cải cách để an ủi những người như Hesins, thay vào đó, họ quay sang cầu cứu đồng minh trong khối NATO để chống lại Mạc Tư Khoa. Và khi đó, đồng minh của họ mới bắt đầu đáp ứng lời kêu cứu. Tại hội nghị thượng đỉnh của NATO hồi tháng Chín, các nước đồng minh đồng ý quanh trở lại tình thế hổi còn Chiến Tranh Lạnh, để làm nhụt ý chí xâm lược của Nga. Họ cũng hứa sẽ chuẩn bị sẵn sàng đối phó nếu Nga áp dụng sách lược chiến tranh lưỡng diện giống như ở Crimea. Để làm được mục đích này, lực lượng quân sự của NATO hứa sẽ duy trì sự hiện diện của mình ở gần biên giới với Nga cả về không quân, hải quân, cũng như lực lượng trên bộ.
Điều đáng lo là tại hội nghị thượng đỉnh trên, phía NATO không nêu rõ bế điểm ngặt nghèo của chiến lược chiến tranh lưỡng diện: Khi nào phe đồng minh sẽ phải động thủ vì điều khoản số 5 của Hiệp định thành lập NATO bị vi phạm? Hình như các nhà lãnh đạo khối NATO vẫn bỏ ngỏ câu hỏi này, không đưa ra câu trả lời rõ ràng. Thái độ lưng chừng của Tổng thống Obama trong vụ giải quyết vũ khí hoá học ở Syria cho thấy có sự thụt lùi của đồng minh khi định nghĩa thế nào là lằn ranh mầu đỏ trong cục diện điạ dư chính trị thế giới. Khi xét về vụ sát nhập vùng Crimea, và phiá đông Ukraine, cho thấy rằng hành vi xâm lược của Nga có sự tiếp tay của nhóm nổi dậy xuất phát từ trong nước Ukraine. Điều này giúp Mạc Tư Khoa chối tội xâm lược, và khó cho phe đồng minh lấy lý do can thiệp. Ông Matthew Bryza, nhà ngoại giao Mỹ, hiện đang làm việc trong Trung Tâm Nghiên Cứu Quốc Tế ở Estonia phải lên tiếng: “Việc người Nga dựng lại vở tuồng giống như ở Crimea và Ukraine là điều làm tôi lo sợ nhất.”
Tại Bộ Ngoại Giao Nga ở Mạc Tư Khoa, Ủy Viên ngoại giao Dolgov bác bỏ quan điểm trên. Ông ta cho rằng mối lo sợ như vậy là sự “hoảng loạn” quá đáng trong đầu óc các nhà lãnh đạo vùng Baltics,và đồng minh Mỹ. Ông ta nói điều giống nhau duy nhất giữa tình hình ở Ukraine và Baltics là sự trổi dậy của tập đoàn tân phát xít ở khắp Âu châu. Người Nga sẵn sàng chống lại sự đàn áp của phát xít, và nước Nga sẽ hành động trong khuôn khổ của luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên, theo lối giải thích luật quốc tế của người Nga thì việc họ xâm lăng, và sát nhập vùng Crimea là hoàn toàn đúng theo công pháp quốc tế. Lời cam kết tôn trọng luật pháp quốc tế kiểu đó làm cho các nhà lãnh đạo vùng Baltics ớn lạnh,và cảm thấy lo sợ thêm. Ông Raimonds Vejonis, Bộ trưởng Quốc Phòng Latvia nói rằng: “Tình hình đã thay đổi từ năm nay, sau khi trông thấy những gì người Nga làm ở Ukraine. Chúng ta cần phải chuẩn bị thích ứng với tình hình mới, sẵn sàng hành động khi hữu sự.”
Câu hỏi đặt ta là liệu phe đồng minh có thể theo kịp những thay đổi bất ngờ , không đoán trước được của nước Nga khi họ tiến hành cuộc chiến tranh lưỡng diện.
Simon Shuster
trên báo TIME ngày 15/12/2014
Nguyễn Minh Tâm dịch

No comments:

Post a Comment