Friday, November 25, 2016

Bài viết hay(4179)

Bolsa tiếp tục tán dương Trump và cho rằng nhờ cậu con rể gốc Do Thái nên Trump thắng vẻ vang. Tui thấy từ lâu nay đám tài phiệt Do Thái chia nhau ủng hộ cả 2 đảng CH lẫn DC; thậm chí họ sẳn sàng bỏ tiền lobby cho bất kỳ đảng chính trị nào có thể chiếm ưu thế; kể cả đàng CS chứ không ngu như dân Bolsa chỉ biết "phò" CH khi cứ nghĩ CH chống Cộng, DC thân Cộng. Lắm đứa VN ở Bolsa vỗ ngực tự xưng là trí thức mà đéo biết Mỹ chỉ cần biết quyền lợi của họ; cóc cần care gì "đồng minh" hay "kẻ thù". Bài học 75 vẫn chưa thuộc hay đã quên?
Vai trò của trí thức trong văn học và giáo dục Việt Nam hiện đại
clip_image001
Nhà thơ, nhà báo, dịch giả Hoàng Hưng. Courtesy photo
Một lần mục Đời Sống Người Việt Khắp Nơi từng giới thiệu đến quí vị Văn Việt và Văn Đoàn Độc Lập, tổ chức xã hội dân sự hoàn toàn khác với Hội Nhà Văn Việt Nam do nhà nước thành lập và nắm quyền kiểm soát.

Năm 2013, một nhóm trí thức gồm văn sĩ, thi sĩ ở bên nhà, đã cùng bạn bè thân hữu bên ngoài khởi xướng báo mạng Văn Việt, từ đó đẩy mạnh cho sự hình thành một Văn Đoàn Độc Lập. Nhà thơ, nhà báo, dịch giả Hoàng Hưng cho biết việc thành lập văn đoàn này:
Chúng tôi rất may mắn được sự hưởng ứng của không ít cây bút có tiếng tăm trong nước và cả nước ngoài như Mỹ, Canada, Đức, Pháp. Có những người tham gia hẳn vào văn đoàn, có những người không tham gia vào thành phần của ban vận động văn đoàn nhưng là cộng tác viên của báo mạng Văn Việt.
Nhà thơ Ý Nhi, tác giả tập thơ nổi tiếng Người Đàn Bà Ngồi Đan:
Khi thấy có việc thành lập Văn Đoàn Độc Lập thì tôi hưởng ứng tại vì tôi đã ra khỏi Hội Nhà Văn Việt Nam lâu rồi. Có lần tôi đã trả lời ở đâu đó rằng tôi thích hai chữ “độc lập”, có lẽ hai chữ “độc lập quyến rũ tôi. Khi Văn Việt ra đời, có thể gọi một cách to tát là cơ quan ngôn luận của Văn Đoàn Độc Lập, thì tôi tham gia cùng với mọi người thôi.
Khi tôi còn nhỏ ông đã cho tôi học tiếng Pháp, rồi vì mê văn chương tôi cũng tự học thêm rất nhiều. Chính đó là cái hệ lụy về sau bởi vì cái suy nghĩ cái quan điểm của tôi nó không giống những thứ mà người ta dạy tôi ở nhà trường.
- Thi sĩ Hoàng Hưng
Ở Việt Nam thì việc lập hội chưa được công nhận, lâu nay chỉ có mỗi Hội Nhà Văn Việt Nam thôi, giờ có thêm một cái nữa cộng thêm chữ “độc lập” nên là thấy nó cũng hơi lạ chứ ở Mỹ hay những nơi khác thì việc này rất bình thường phải không.
Nhà thơ Nguyễn Đức Tùng, hành nghề bác sĩ tại Vancouver, Canada, thường có những bài phê bình trên diễn đàn Văn Việt, cho biết:
Văn Đoàn Độc Lập với diễn đàn của nó là Văn Việt cố gắng hết sức để tạo ra được cái mới trong sinh hoạt văn học nghệ thuật và đặc biệt trong thơ. Một là nối kết trong nước và ngoài nước, giữa các nhà văn nhà thơ từ các quá khứ khác nhau và một số các vấn đề khác nhau trong lịch sử, cùng ngồi lại với nhau và làm được công việc cho văn chương và cho thơ ca Việt Nam.
Thứ hai là hết sức tìm cách nâng hoạt động văn học nghệ thuật lên một bước, hướng về các giá trị mà hiện nay đang chưa được phổ biến rộng rãi, đặc biệt là khuyến khích một nền văn học tự do, nhân bản, hướng về các giai điệu của dân tộc.
Ông Hoàng Hưng một thành viên trong văn đoàn, tên thật là Hoàng Thụy Hưng, quê ở Từ Sơn, Bắc Ninh, sau năm 1975 đã chuyển hẳn vào sống ở Sài Gòn kể lại một chuỗi sự kiện làm cho cuộc đời ông thay đổi đến tận cùng của một ngòi bút:
Đầu tiên tôi là nhà giáo, tôi dạy văn cho một trường trung học. Sau đó tôi lại đi làm báo. Đầu tiên là báo Giáo Dục, sau đó phụ trách phần văn hóa văn nghệ cho tờ báo Lao Động. Khi về hưu tôi vẫn tiếp tục làm báo mạng, làm biên tập cho Talawas cũng về văn học và nghệ thuật. Tôi cũng có tham gia báo mạng Bauxite Việt Nam và bây giờ thì trang báo mạng Văn Việt của ban vận động Văn Đoàn Độc Lập. Còn nghề thứ ba, coi như nghề kiếm sống của tôi, là dịch sách, dịch báo.
Tôi sang Mỹ lần đầu tiên năm 2003 theo lời mời của hai trường, một là đại học bang Washington, University of Washington ở Seattle, và trường thứ hai là Columbia College ở Chicago. Tại Washington University là để thuyết trình về Thơ Mới của Việt Nam, còn trường ở Chicago tôi đến tham dự một sự kiện hàng năm gọi là Tuần Lễ Đọc Thơ. Họ mời một số nhà thơ của Mỹ và mỗi một năm thì đều có một nhà thơ nước ngoài. Năm đó nhà thơ nước ngoài được mời chính là tôi.
Thi sĩ Hoàng Hưng là tác giả tập thơ Ngựa Biển, Người Đi Tìm Mặt và Ác Mộng. Tuy nhiên tập thơ thứ ba, Ác Mộng, không được phép in và phát hành trong nước. Những khó khăn hay trở ngại trong việc in ấn và lưu hành tác phẩm văn xuôi hoặc văn vần trong thời kỳ đổi mới được thi sĩ Hoàng Hưng thuật lại qua trường hợp cá biệt của ông:
Gốc gác gia đình tôi có thể nói là ảnh hưởng văn hóa phương Tây, bố tôi là một trong số mấy bác sĩ đầu tiên tốt nghiệp ở bên Pháp từ năm 1927. Khi tôi còn nhỏ ông đã cho tôi học tiếng Pháp, rồi vì mê văn chương tôi cũng tự học thêm rất nhiều. Chính đó là cái hệ lụy về sau bởi vì cái suy nghĩ cái quan điểm của tôi nó không giống những thứ mà người ta dạy tôi ở nhà trường, tôi hoài nghi rất nhiều điểm mà người ta dạy mình. Cũng vì lý do đó nên tại sao tôi lại chơi rất thân với mấy ông bên Nhân Văn Giai Phẩm, từ đấy mới ra nhiều chuyện rắc rối.
Điều khiến mọi người chú ý đến ông Hoàng Hưng nhiều nhất là chuyện ông bị bắt và bị kêu án 39 tháng tù hồi năm 1982 vì tôi tàng trữ và âm mưu phổ biến tập thơ Về Kinh Bắc của thi sĩ Hoàng Cầm:
clip_image002
Một số thành viên trong ban vận động thành lập Văn Đoàn Độc Lập Việt Nam. Hình do Văn Việt cung cấp
Khi đó tôi là nhà báo của Bộ Giáo Dục, tôi ra ngoài Bắc vừa là công tác vừa kết hợp thăm gia đình. Đến thăm ông Hoàng Cầm thì tôi có xin ông chép cho tập bản thảo Về Kinh Bắc, mục đích để mang về khoe với bạn bè ở Sài Gòn thôi.
Thế nhưng tôi không biết là họ đang bao vây nhà ông Hoàng Cầm bởi vì lúc đó có những Việt kiều về cũng xin tập thơ đấy để mang đi, cụ thể nhất là nhà thơ Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng ở Canada về và trước khi đi thì có xin chép tập thơ Về Kinh Bắc để mang sang Canada. Họ biết và mở chiến dịch bao vây để bắt ông Hoàng Cầm về tội chuyển bản thảo ra nước ngoài. Lúc bấy giờ họ đánh giá rất nặng nề, họ coi bản thảo Về Kinh Bắc đó là phản động, bây giờ lại lưu truyền ra nước ngoài và có khả năng sẽ được công bố ở nước ngoài thì họ không chịu được. Sau này họ lại còn tung lên cái tin là tôi định mang tập thơ đó vào sứ quán Pháp nhưng hoàn toàn không có chuyện đó, tôi chỉ định mang vào Sài Gòn thôi. Bắt tôi hôm trước thì hôm sau họ bắt Hoàng Cầm.
Nhà thơ Hoàng Hưng bị tuyên phạt 39 tháng tù mà không được đưa ra tòa xét xử. Năm 1988, ông Hoàng Hưng cho ra đời tập thơ Ngựa Biển:
Lúc bấy giờ Việt Nam bắt đầu đổi mới, bắt đầu dễ dãi trong chuyện xuất bản. Từ trước đến nay tất cả những ấn phẩm đều do nhà xuất bản của nhà nước đứng ra in, tiền của nhà xuất bản có nghĩa là tiền của nhà nước. Nhưng lúc bắt đầu đổi mới thì nhà nước cũng chẳng có tiền đâu mà in, cho nên các nhà xuất bản nhất là ở miền Nam thì họ rất linh hoạt, họ cho các nhà văn nhà thơ gởi bản thảo đến cho họ xem. Nếu không có vấn đề gì rắc rối về chính trị hay gì đó thì họ sẽ cấp cho một giấy phép với một số tiền tạm coi như là bán giấy phép xuất bản. Người muốn xuất bản thơ là phải mua giấy phép đó rồi tự bỏ tiền ra mà in, rồi có bán được hay không thì kệ anh. Lúc đó Nhà Xuất Bản Trẻ có ông giám đốc Trương Văn Khuê là một cựu sinh viên đấu tranh Sài Gòn, có cái nhìn rất cởi mở nên anh cấp giấy phép cho tôi. Thế thì công an có đến nói với ông Khuê là phải cho họ đọc thì ông Khuê nói rằng cái này tôi chịu trách nhiệm, các anh không có quyền đọc, bao giờ tôi in ra rồi nếu các anh thấy có vấn đề gì thì lúc bấy giờ các anh có ý kiến. Tập Ngựa Biển ra đời trong hoàn cảnh ấy.
Tập thơ Người Đi Tìm Mặt
Năm 1994, tập thơ thứ hai, Người Đi Tìm Mặt, phản ảnh suy tư của giới trí thức trong lòng một chế độ đề chuyên cao tập thể nhằm phục vụ chiến tranh hơn là ý thức hay hạnh phúc cá nhân:
Người Đi Tìm Mặt là nhan đề một bài thơ tôi làm năm 1972 ở Hà Nội. Lúc bấy giờ sinh hoạt xã hội ở ngoài Bắc người ta gọi nó giống như một trại lính, tất cả sinh hoạt đều phải mang bộ mặt gọi là đồng phục. Tất cả là phục vụ cho chiến tranh, cá nhân hoàn toàn không tồn tại, chỉ có gương mặt chung của tập thể thôi.
Trong hoàn cảnh đó, người trí thức và người nghệ sĩ vẫn có nỗi ưu tư, nỗi băn khoăn là phải tra vấn lại bản thể, tra vấn cá nhân của mình:
Cho nên tôi mới đặt tựa Người Đi Tìm Mặt có nghĩa là đi tìm mặt mình chứ tôi không chấp nhận có khuôn mặt gọi là đồng phục mà người ta khoát lên tất cả xã hội. Khi tập Người Đi Tìm Mặt ra đời thì cũng có vấn đề, tôi cũng lại rất cám ơn nhà thơ Quang Huy, giám đốc nhà xuất bản Văn Hóa. Khi gởi bản thảo cho ông tôi cũng nói là trong này có một số bài thơ chắc cũng khó in. Ông ta viết thư trả lời tôi rằng chả phải bỏ bài nào hết, cứ in. Quả nhiên khi ông in xong thì công an rồi Bộ Văn Hóa xuống làm việc với ông liên tục, nhưng mà ông khôn khéo đối phó được hết.
Sau những vụ rắc rối từ thi phẩm Người Đi Tìm Mặt, nhà thơ Hoàng Hưng, lúc đó đang phụ trách mảng văn hóa nghệ thuật cho báo Lao Động, bị áp lực phải nộp đơn xin nghỉ việc.
Năm 2002, tập thơ thứ ba, Ác Mộng, không được in và phát hành trong nước:
Người Đi Tìm Mặt là nhan đề một bài thơ tôi làm năm 1972 ở Hà Nội. Lúc bấy giờ sinh hoạt xã hội ở ngoài Bắc người ta gọi nó giống như một trại lính.
-Thi sĩ Hoàng Hưng
Có một sự thực là trong thời gian ở tù 39 tháng đó thì đêm nào tôi cũng thấy ác mộng, ở trong tù là một cơn ác mộng dài. Tập thơ Ác Mộng tập hợp 36 bài thơ viết lén trong tù, sau khi ra tù thì nhớ lại và ghi lại, và một số bài viết về tâm trạng của người mời ở tù ra. Tôi đưa cho mấy nhà xuất bản thì không ai chịu in cả. Nhà thơ Ngô Văn Phú lúc đó là giám đốc nhà xuất bản Hội Nhà Văn cũng nói với tôi là không in được. Thấy không có khả năng gì để có thể in được tôi bèn để cho Talawas công bố trên mạng.
Trở lại với Văn Đoàn Độc Lập, gần ba năm qua, việc có ý nghĩa và đáng kể nhất mà Văn Việt làm được là chuyên đề Văn Học Miền Năm 1954-1975, giới thiệu một cách hệ thống những tác giả và tác phẩm quan trọng của văn học miền Nam mà những thế hệ sau năm 75 ở trong nước không có điều kiện biết đến:
Chúng tôi đã giới thiệu đến hôm nay được 260 bài, 260 kỳ với rất nhiều tác giả, kể cả những tác giả bị mang tiếng chống cộng hay là thân Mỹ như Võ Phiến chẳng hạn, hay là những tác phẩm nghệ thuật có nhiều vấn đề mà cộng sản không chấp nhận thì chúng tôi đều giới thiệu hết.
Chuyên đề thứ hai, Bốn Mươi Năm Thơ Việt Hải Ngoại, với 50 tác giả từ Mỹ, Pháp, Úc, Canada, Đức, Nga, Ba Lan:
Và thứ ba là chúng tôi đã thành công với Giải Thưởng Văn Việt lần thứ nhất mới trao tháng Ba năm nay. Đó là giải đặc biệt về nghiên cứu và phê bình cho nhà nghiên cứu Thụy Khuê ở Pháp, giải đặc biệt về văn xuôi cho nhà văn quá cố Bùi Ngọc Tấn. Chúng tôi còn phát hiện một tài năng mới về văn chương, tác giả Di hoặc Hạnh Nguyên mới khoảng hơn 20 tuổi. Một nhà thơ nữa rất trẻ là Nguyễn Hoàng Anh Thư, cô giáo dạy văn ở Huế, rất xuất sắc. Đó coi như là những thành tựu chúng tôi đã làm được.
Từ Hà Nội, nhắc đến Văn Việt mà ông có bài đăng trên đó, nhà giáo Phạm Toàn nói như tâm sự:
Càng sống, càng trải nghiệm, càng viết càng gặp những cản trở thì chúng tôi bắt đầu nhận thấy ước mơ của mình, hoài bão của mình đã đặt nhầm chỗ. Phải nói trong một thời gian rất dài tôi không muốn viết gì nữa, không đọc gì nữa mà tập trung làm giáo dục rồi thì cũng không đạt được.
Khi Văn Việt hình thành là cơ hội để người nghệ sĩ chân chính có tác phẩm nghệ thuật và tấm lòng đồng cảm. Với tư cách một nhà giáo cũng là người sáng tác tôi thấy nhãn giới, tầm nhìn của bạn đọc Việt Nam, tầm nhìn của những người sáng tác văn học Việt Nam cực kỳ hạn hẹp. Bây giờ Văn Việt chủ động mở rộng tầm mắt con người ra, thí dụ điểm lại văn học miền Nam Việt Nam trong thời chiến là công rất lớn của anh Nguyên Ngọc, anh Hoàng Hưng và ban biên tập. Phải nói làm như thế để cho những nhà văn, Việt Nam với nhau thôi đã, không còn quay lưng lại với nhau. Còn thì văn học của thế giới cũng được điểm đến, tràn vào. Văn Việt còn là diễn đàn tự do phát biểu, hội luận, cái nhìn đa dạng, đa phương một thái độ khoan dung, khoan thư đối với tất cả những gì trước đây cứ bị coi là khác mình tức là nó không tốt.
Vừa rồi là câu chuyện văn chương trang mạng Văn Việt và tổ chức Văn Đoàn Độc Lập. Mục Đời Sống người Việt Khắp Nơi tạm chấm dứt ở đây. Thanh Trúc sẽ trở lại cùng quí vị thứ Năm tuần tới.
Thanh Trúc, phóng viên RFA
Đối diện với Trump
Gã không hề có hy vọng hay ảo tưởng rằng Trump sẽ làm cho nước Mỹ mạnh mẽ lên, dân Mỹ giàu có thêm, gã càng không có hy vọng hay ảo tưởng dưới thời cai trị của Trump nước Mỹ sẽ có vai trò dẫn dắt nhân loại đi đến đại đồng của tình thương yêu.
Gã cảm nhận nước Mỹ từ thuở lập quốc đến nay chưa hề như gã mong muốn. Và cái gọi là “giấc mơ Mỹ” vẫn chỉ là sự gán ghép vì chưa có quốc gia nào hơn, và, vì tổ quốc của gã còn lẹt đẹt quá xa với những tiêu chí của vùng trời mơ và ước.
Trump, theo gã là một sự lựa chọn như một canh bạc phiêu lưu của đa số người Mỹ giữa cái ổn định, cái đang tốt đẹp tà tà gọt rũa, mông má cùng những dàn xếp lợi ích với cái bất ổn nhưng lại có thể gieo hạt giống hy vọng một sự bứt phá mãnh liệt, nhưng lại có thể nảy mầm những cảm xúc chinh phục ngất ngây theo truyền thống cao bổi miền Tây.
Trump thắng, chính là khát khao thay đổi chính nước Mỹ – đất nước mà nhiều đất nước khác thần phục ngưỡng mộ mong muốn làm đồng minh – nhưng trong cảm xúc hoang dã của kẻ mê say khám phá chinh phục thì đã trở nên khuôn mẫu, già cỗi, mê ngủ.

Và trong trái tim cháy bỏng của kẻ bụi cùng đời, vui buồn cùng từng thân phận con người, đồng loại không biên giới thì cái nước Mỹ hiện hữu trở nên ích kỉ, tầm thường xen lẫn sự ngạo mạn và sự đỏng đảnh sặc mùi biểu diễn trí tuệ.
Người Mỹ chấp nhận trả giá cho cuộc chọn lựa gây sốc và chia rẽ này có thể với cả không ít sự run rẩy thậm chí cả sự hối tiếc.
Nhưng lá phiếu của sự chọn lựa mang tính lịch sử toàn cầu đã rớt xuống thùng phiếu rồi. Bây giờ là lúc người Mỹ phải thực sự đối diện với Trump và với chính mình. Chỉ khi qua cơn hoảng hốt, hoặc phấn khích đẩy thuyền ra khơi lúc bão tố thì tất cả người Mỹ kì lạ thay lại không khó đoàn kết với nhau một điều rằng: không thể, thậm chí không ai kể cả những kẻ chửi bới Trump chấp nhận cho con thuyền quay mũi vào cái bờ bình yên nơi mà cả thế giới mơ là “đích đến” nữa.
Người Mỹ có thể tranh cãi chuyện có đưa thuyền ra khơi hay cứ mon men cặp bờ vì cái sự ngạo mạn rằng nơi ta đang ở là đích đến của nhân loại rồi, nhưng khi con thuyền đã ra khơi thì họ lại bên nhau sống chết để cùng nhau đưa con thuyền đến chân trời mới.
Trump đã làm được cái việc cho con thuyền ra khơi bất chấp sóng gió. Gã cảm thấy hào hứng với sự chuyển dịch vĩ đại này vì trong gã đã nẩy ra tia hy vọng rằng biết đâu đấy con thuyền kia đến đúng bến bờ mà gã mơ ước chứ không quẩn quanh tại cái nơi có Nữ thần Tự Do cầm bó đuốc đầy tính tượng trưng nữa.
Tóm lại gã xin đối diện với Trump ở một sự thật đó là gã không hề bằng lòng với những gì bao năm nay nước Mỹ hiện hữu khi mà nước Mỹ chưa trưởng thành thậm chí còn quá nhiều xộc xệch với những giá trị nhân văn mà Tạo hóa ban phúc cho con người đã vội vã cho mình cái quyền áp đặt các giá trị cho chính dân mình và cho nhân loại.
Gã muốn Trump hiểu ra điều này để cuộc thay đổi ra khơi này chính là để hoàn thiện chính nước Mỹ, để nước Mỹ không phải trở lại “thực sự mạnh” vì cái điều gọi là “thực sự mạnh” ấy chưa hề tồn tại ở khía cạnh giá trị tinh thần, nhân văn, mà, nước Mỹ thực sự mạnh như không chỉ người Mỹ mong muốn mà cả bất kì ai trân trọng những giá trị vĩnh hằng của cái đẹp, cái thiện, cái tử tế rất con người ở bất cứ đâu muốn gửi gắm cho nước Mỹ.
Gã hiểu, chao ơi tất cả còn xa vời lắm với chính nước Mỹ cái mong muốn kia và gã càng xót xa hiểu rằng còn dằng dặc ngút ngàn lắm với chính đất nước thân yêu của gã cuộc đến đích của những chuyển dịch lòng người đồng nhất với những chuyển dịch của Tạo hóa nơi tình yêu thương không biên giới.
Thưa ngài Tổng thống Hoa Kì, nhiều người trên thế giới này nghĩ rằng nước Mỹ mạnh lên hơn bao giờ hết, dân Mỹ giàu có hơn bao giờ hết sẽ chả để làm gì nếu nhân loại vẫn đắm chìm trong khổ đau, chiến tranh, bệnh tật, đói nghèo và mất tự do.
Về điều phá bỏ sự trớ trêu của số phận nước Mỹ mà nhiều dân tộc hồn nhiên gán cho nước Mỹ này gã không hề đặt niềm tin vào ngài. Không! Không hề! Gã chỉ cám ơn sự quẫy đạp đang rất thành công của ngài đã làm cho những người dân của đất nước gã hiểu ra một sự thật rằng: Nước Mỹ còn muốn thay đổi lẽ nào đất nước gã cứ lặng im bằng lòng với thân phận của mình? Và, người Mỹ cũng là những con người trong đó có hơn hai triệu người gốc Việt tại sao cứ phải có nghĩa vụ đổi thay thế giới khi mà cái thế giới ấy là của chung?
Lưu Trọng Văn
Bước chân chữ bát trên lộ trình dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận
[Bùi Giáng: Bước chân chữ bát chày chày…]
Với Việt Nam, cộng đồng Cham ở một vị trí khiêm tốn, khiêm tốn mươi lần hơn Việt Nam so với thế giới, triệu lần hơn vị thế của trái đất giữa mênh mông vũ trụ vô cùng.
Dự án Nhà máy ĐHN Ninh Thuận được lên kế hoạch không tính đến Cham, là phải; dự án ngưng, cũng không có nguyên do nào xuất phát từ Cham, cũng đúng luôn.
Vì sinh mạng Cham ư? – Không.
Vì văn hóa Cham gầy dựng hơn 2000 năm nguy cơ bị mất trắng ư? – Không.
Vì cộng đồng Cham phản ứng ư? – Càng không nốt.
“Lộ trình” này được vẽ ra như một ghi nhận [những chi tiết liên quan đến Cham], không bình luận không phê phán – theo kiểu Phê bình Lập biên bản Văn học của tôi. Để qua/ từ đó, người Cham ý thức về mình hơn, biết lo cho sinh phận mình hơn. Để sống, yêu thương, làm việc và sáng tạo.
Inrasara
clip_image002

[Khảo sát vùng biển Vĩnh Trường, Photo Jaya]
clip_image004
[Khu tái định cư, Photo Jaya]
*
Dự án Nhà máy ĐHN Ninh Thuận, gồm 2 nhà máy: NMĐHN Ninh Thuận 1 ở thôn Vĩnh Trường, xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, và NMĐHN Ninh Thuận 2 ở thôn Thái An, xã Vĩnh Hải, huyện Ninh Hải.
I. Miệng người [đã lắm]
– Năm 2007: Anh L. từ Hà Nội vào nam đảm trách lộ trình Dự án. Anh ghé Sài Gòn gặp tôi. Câu đáng nhớ: “Trước khi lên máy bay, tôi mua cuốn Văn hóa – Xã hội Cham, Nghiên cứu & Đối thoại của anh. Chắc chắn người Cham đầu tiên tôi muốn gặp là anh; người Cham duy nhất tôi muốn gặp cũng là anh” [là VIP nhé, chớ có đùa!].
– Tháng 10-2008: Tối Patrip – buổi cuối cùng của Đám tang mẹ. Theo đề nghị của anh L, tôi bố trí anh gặp khoảng 20 trí thức Cham ở nhà mẹ tôi. Câu đáng nhớ: “Anh Lưu Lực hỏi: Nếu người Cham không ưng làm thì sao? Trả lời: Chúng tôi nói sao cho bà con biết lợi ích của ĐHN và đồng ý” [nghĩa là hạ quyết tâm đáo để].
– Ngày 25-11-2009, với 382 đại biểu tán thành (đạt tỷ lệ 77,48%), Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư Dự án nhà máy ĐHN Ninh Thuận.
– Nhưng, ngày 26-3-2011: Đại biểu Quốc hội người Cham Đàng Thị Mỹ Hương: “thực lòng, tôi chưa nắm bắt được thông tin cụ thể về Dự án này”.
– Tháng 3-2011: Thảm họa Hạt nhân Fukushima.
Tôi bắt đầu nghiên cứu ĐHN và tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong và ngoài nước về ĐHN.
clip_image006
[Bản vẽ Nhà máy ĐHN Ninh Thuận 2: Thái An, Photo Kiều Maily]
II. Tin nhà [thì không]
1. Thảo luận kì 1
– Ngày 10-3-2012: Inrasara trả lời phỏng vấn BBCVietnamese.com: “Bất an ĐHN lan rộng”.
– Ngày 11-3-2012: Thảo luận kì 1 trên Inrasara.com: “Người Cham nghĩ gì về ĐHN?”.
– Ngày 14-3-2012: bài Inrasara trên Tienve.org: “Đối thoại với độc giả xung quanh dự án Nhà máy Điện Hạt nhân ở Ninh Thuận”
– Ngày 28-3-2012: Inrasara: “Sơ kết phản ứng của cộng đồng Cham về Dự án ĐHN Ninh Thuận”
– Ngày 19-4-2012: trên BBCVietnamese.com, Đồng Chuông Tử có bài: “Điện hạt nhân và giấc mơ Phù Đổng”
Ở thảo luận kì 1, tham gia viết bài có: Inrasara, Chay Mala, Trà Vigia, Palei Krong, Lưu Văn, Chay Dalim.
2. Thảo luận kì 2
– Ngày 20-5-2012: Thảo luận kì 2 trên Inrasara.com: “Trí thức Cham nghĩ gì về ĐHN?”.
– Ngày 26-5-2012: trên trang Boxit, Inrasara: Cham Pangdurangga, ngang bướng, đau khổ, kiêu hãnh và bất an. Ba điểm cần nhớ: Người Cham cư trú đất này trên 2000 năm; non phân nửa dân Cham sinh sống ở đây; hơn 100 điểm văn hóa tín ngưỡng nằm trong vùng bị ảnh hưởng.
– Ngày 26-5-2012: Inrasara trả lời bạn đọc: “Trí thức Cham & ĐHN”
– Ngày 6-2012: trên Tienve.org, Inrasara trả lời phỏng vấn: “Một cách khiêm tốn để người Cham ở lại với đất”
Ở thảo luận kì này, trên Inrasara.com có bài của: Inrasara, Chay Mala [Phụ lục 3], Trà Vigia, Lưu Văn, Paka Jatrang.
+ Cả hai cuộc thảo luận, hơn 200 trí thức Cham và ngoài Cham, trong và ngoài nước tham gia thảo luận [xem Danh sách ở Phụ lục 1].
+ Tháng 5&6-2012, Inrasara liên tục trao đổi thư điện tử với Đào Thị Thanh Thủy [tự nhận Thạc sĩ Cham đang làm nghiên cứu ở Nhật, có thể là người bên chính quyền?] về các vấn đề liên quan đến sinh linh Cham – ĐHN – và ý kiến của Cham.
3. Kháng thư
Từ ngày 14-5-2012, từ khi bức Kháng thư về ĐHN do 3 vị trí thức Việt thảo gửi đi các nơi kêu gọi chữ kí, Cham bắt đầu tham gia kí tên. Sau 20 ngày, Lưu Văn có bài trên Inrasara.com: “Con dân Ninh Thuận, và 2 con số” phân tích tại sao người Cham đất này kí nhiều, trong khi người Việt Ninh Thuận quá ít [Phụ lục 2].
4. Tiểu thuyết TCHERFUTHITH [Thcernobyl + Fukushima + Ninh Thuận]
– Tiểu thuyết hoàn thành trong 12 ngày tại Tuy Hòa, 4 nhà xuất bản từ chối in nó.
– Ngày 4-6-2012, báo Thể thao & Văn hóa đưa tin bài: “Inrasara vừa hoàn thành tiểu thuyết ‘hạt nhân’”.
– Ngày 11- 6-2012: Inrasara trả lời phỏng vấn báo Sài Gòn Tiếp thị: “Nhà thơ Inrasara bị điện hạt nhân làm “chấn động” tác phẩm”.
– Ngày 5-10-2013: Inrasara trả lời phỏng vấn RFA.org: “Tcherfunith, một tác phẩm xã hội mang tính hiện thực”, đăng lại ở Diễn đàn Xã hội Dân sự, 6-10-2013
– Tháng 2-2014, bài viết: “Người Cham & Điện Hạt nhân” được dịch ra tiếng Nhật và in trong tác phẩm chuyên đề; sau đó bài này cũng đã dịch sang tiếng Đức, Anh đăng các trang mạng.
clip_image008
clip_image010
[1 trang bài viết của Inrasara được dịch sang tiếng Nhật in trong tác phẩm về ĐHN, 2-2014]
5. Năm 2014, giới trẻ Cham có mở thảo luận trên Blog về ĐHN, lúc này tôi tập trung đi thực địa các Ghur Bini và Po Riyak [liên quan trực tiếp đến vùng đất ĐHN], bên cạnh có hướng đi khác, nên không tham gia.
6. Chuyển động cuối cùng (?)
– Ngày 15-1-2014, báo Đất Việt, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng: “Nhà máy điện nguyên tử có thể sẽ phải hoãn đến năm 2020 mới khởi công. Làm điện nguyên tử phải an toàn cao nhất, hiệu quả cao nhất, không đạt không làm”.
– Ngày 18-1-2014, sau khi Chủ tịch Trương Tấn Sang phản ứng mang tính chống lưng, tập đoàn Rosatom tuyên: “Nhà máy ĐHN Ninh Thuận 1 sẽ khởi công năm 2017, vận hành sẽ là năm 2023-2024”.
– Cuối cùng, ngày 9-11-2016, Vietnamnet, Chủ tịch EVN giải thích lý do dừng điện hạt nhân Ninh Thuận: “không cạnh tranh được với các nguồn năng lượng khác và chưa cấp thiết như dự báo trước đây”.
Chú ý: DỪNG, lí do: KINH TẾ, còn các vấn đề liên quan đến sinh linh Cham ư? – Hoàn toàn không!
TFN, 10-11-2016
____
Phụ lục 1. DANH SÁCH TRÍ THỨC CHAM VÀ VIỆT THAM GIA THẢO LUẬN
[không kể các nickname tôi không nắm được lai lịch], theo thứ tự:
Kiều Dung, Ma Kaiapa, Cao Nguyên Lợi, Võ Tấn, Trần Can, Lưu Quang Sang, Lâm Nữ Minh, Kaka Lưu Tấn Thành, Đồng Chuông Tử, Ôn Ken, Lê Minh Tâm, Amuviya, Janhohka, Tran Vy, Trần Ngọc Tuấn, Tr.VT, Hoàng Hưng, Diễm Sơn, ThucQuyen, Inrajaka, Trần Sáng, Nguyễn Anh Thy, Paka Jatrang, Dang Phan (PR), Jalau Anưk, Thanh Thanh Hau, Lưu Văn (USA), Jaeh Wa, Thụ, K, Harayatha, Dương Tuệ Bình, Nguyễn Thị Hạnh, Dũng, Dang Phan, Nguyễn, Japluai, Jaya, Ysa Cosiem, Haniimpar, Kiều Nhi, Lưu Thi Dung, Trần Phong, Chay Pahlao , Chay Mala, Quân, ĐVC, Nguyễn, Tấn Hưng, Chay Dalim, Nguyễn Lự, Phan Van Tai, JaDar, Inra Chiêm Nữ, Putra Jatrai, Thiên Sầu, JaDaron, ML, Đàng Phan Rang, anhvu, Khang, Ha Le, Dạ Lai Hương, Phú Vân, Giang, Japala.
Phụ lục 1. DANH SÁCH NGƯỜI CHAM KÝ TÊN VÀO KHÁNG THƯ PHẢN ĐỐI DỰ ÁN ĐHN RA – 14-5-2012: 68 người Cham.
Inrasara, Trương Đăng Ái, Inrajaya, Ysa Cosiem, Bá Xuân Thắng, Chế Mỹ Lan, Jayam Padra, Putra Jatrai, Kiều Văn Vũ, Javy Tapeng, Chay Dalim, Eva Ruoi, Lâm Thông Thái, Ôn Ken, Nguyễn Chế Thùy Dung, Trương Thị Thu Nương, Kiều Vân, Naitri, Thạch Ngọc Xuyên, Trượng Lệ Xuân, Ninh Thuận, Hoa Tươi Dương, Quang Thế, Quang Minh Hưng Vương, Hua Su Su, Kaka, Phú Quí, My Nai, Năng Kim Uyên, Hứa Văn Đức, Trương Tin, Châu Ngọc Sapa, Bá Văn Luyến, Thanh Thủy Mai Trung, Thanh Thủy Diễm Trinh, Thành Đạt Đa Lin, Trà Thị Doãn Dung, Thạch Đăng Quang, Văn Đuc Duy Pon, Đặng Thúy Viên, Hưng Thiện, Đào Quang Vịnh, Iayang, Dương Nancy, Dung Van Phú, Krajan Plin, Krajan Dick, Thạch Trung Tuệ Nguyên, Soroh Chau, Châu Đại Truyền, Đặng Chánh Anh, Hán Văn Phú, Trà Vigia, Báo Minh Ngọc, Trà Thanh Toàn, Quảng Thị Bạch Vân, Thạch Ngọc Xuân, Đàng Thị Giãi, Isavn, Thạch Kathy Xuân, Thạch Emy, Thạch Jenny, Thạch Kimberly, Thạch Champany,
Phụ lục 3. Thơ Chay Mala
LỜI RU BUỒN CHO ĐIỆN HỘT NHƯN
[Thơ viết nhân nghe tin một Phó Tổng Giám đốc tập đoàn Rosatom bị tạm giam vì tham nhũng, đăng Inrasara.com, 24-11-2012].
Người dưng không vẫy mà về
Chưa trông đã nức, mới nghe đã tình
Ừ, thì như thể tiền duyên
Bà trời đã định thì mình ru nhau
Ngủ đi em giấc mộng đầu
Dăm dòng lục bát làm câu đãi đằng
Cho qua cái phận con tằm
Ngủ trăm năm ngủ ngàn năm, miệt mài
Ngủ đi em giấc mộng dài
Ngủ cho hết kiếp con người mới thôi
Ru nhau ta quyết ngủ vùi
Quàng tay nhau ngủ cho bùi cõi mơ
Ngủ đi em giấc mộng hờ
Rô-xa-tôm với Tép-cô tan hàng
Ru em sẵn tiếng thùy dương
Đôi bờ cát bãi Vĩnh Trường vi vu
Tình ta chưa thắm đã… dù
Thôi thì mượn mấy vần thơ bye bye*.
Inrasara
______
* Đọc theo lối truyền thống là: “bái bài”, còn theo kiểu hậu hiện đại thì cứ y nguyên văn mà đọc.

No comments:

Post a Comment