Saturday, November 19, 2016

Tin thất thiệt lan tràn trên Facebook nhiều hơn tin thật

CEO Facebook nói chưa đến 1% tin tức trên Facebook là tin bịa đặt. Nhưng vấn đề là, số-lượng-tin-tức giả mạo trên Facebook không quan trọng bằng số-lượng-người-đọc và chia sẻ những tin tức giả mạo đó.
Gần đây Facebook liên tục bị chỉ trích vì đã để các loại tin tức giả mạo, phóng đại, tin đồn lan truyền trên mạng xã hội, đồng thời vô trách nhiệm trong việc để cho loại "báo chí" này tung hoành trên website. Nhiều chuyên gia dự đoán Facebook có thể đã gây ảnh hưởng đến cuộc bầu cử tổng thống vừa qua. Ngày 12/11, CEO Facebook Mark Zuckerberg đã phản ứng lại những tuyên bố này, khẳng định chưa đến 1% các nội dung trên Facebook là "giả mạo và lừa đảo".
Nhưng dù khả năng tính toán của Zuckerberg chính xác, rằng chỉ có một số lượng rất rất nhỏ những nội dung giả mạo được đưa lên Facebook, thì điều đáng sợ chính là: tin tức giả mạo có khả năng lan truyền kinh khủng hơn dòng tin chính thống.
Nghĩa là, số-lượng-tin-tức giả mạo trên Facebook không quan trọng bằng số-lượng-người-đọc và chia sẻ những tin tức giả mạo đó.
Đầu năm nay, các điều tra do trang BuzzFeed thực hiện đã phát hiện ra thuật toán newsfeed của Facebook không chỉ quảng bá cho vô số những câu chuyện bịa đặt, mà gần 40% những nội dung được xuất bản thẳng lên các trang Facebook và 19% nội dung xuất bản bởi các trang cực đoan đều là giả mạo hoặc gây nhầm lẫn. BuzzFeed thậm chí còn phát hiện tại một thị trấn ở Macedonia, một nhóm các thanh thiếu niên kiếm tiền bằng cách xuất bản hàng ngàn tin tức giả mạo qua hàng trăm website tin vịt. Khi những tin tức đó rộ lên và nhiều người biết, họ sẽ nhận tiền quảng cáo.
Trong khi đó, nghiên cứu gần đây đã phát hiện ra 44% người trưởng thành đọc tin tức từ Facebook, truyền thông xã hội có thể gây ảnh hưởng trực tiếp lên các quan điểm chính trị của mọi người trên các nền tảng như Facebook và Twitter. Vì vậy, không có gì bất hợp lý khi nói các tin tức bịa đặt chia sẻ trên Facebook – dù là cố tình hay vô tình – đều có tiềm năng tiếp cận và thậm chí là gây ảnh hưởng lên một số lượng lớn người dùng Facebook.
Tình thế này đã thúc giục Mike Caulfield, giám đốc nghiên cứu mạng lưới của trường Đại học Washington State University Vancouver, tìm hiểu câu hỏi "liệu tin bịa đặt hay tin chính thống có sức lan tỏa hơn", với hy vọng sẽ tìm ra được loại tin tức nào mà người dùng có khả năng chia sẻ hơn.
"Nếu Facebook thực sự là một hệ sinh thái tin tức", ông viết, "chúng ta nên hy vọng những trang báo địa phương lớn như Boston Globe và LA Times sẽ cạnh tranh ưu thế hơn với những trang tin tức giả mạo – những trang này được tạo ra chỉ để thu hút view quảng cáo".
Đó có vẻ là một giả thuyết hợp lý. Nhưng như Caulfield chỉ ra, ít nhất một bài báo từ một trang tin tức giả mạo lại được chia sẻ rộng rãi hơn và tiếp cận được số lượng người đọc lớn hơn là những bài viết xác thực từ những nguồn tin đáng tin cậy.
Sơ đồ về số lượng bài viết được chia sẻ trên Facebook cho thấy bài viết từ trang tin tức giả  mạo Denver Guardian có số lượng chia sẻ cao vọt so với các báo chính thống khác.
Trường hợp cụ thể là một bài viết đáng nghi ngờ mang tựa đề "FBI Agent Suspected in Hillary Email Leaks Found Dead" (Tạm dịch: Mật vụ FBI bị tình nghi trong vụ rò rỉ email của bà Clinton được phát hiện đã chết), xuất phát từ một website cótên Denver Guardian, một trang tin tức giả mạo được tạo ra với mục đích duy nhất là tuyên truyền chống lại bà Clinton. Mặc dù rất dễ nhận ra bài viết lừa đảo nhưng vì Facebook không có cách nào kiểm chứng và giúp người dùng nhận ra sự khác biệt giữa một bài báo đến từ một trang tin tức chính thống, và một bài viết đến từ một website "Denver Guardian", nên thông tin trên xuất hiện trên newsfeed người dùng như một tin tức thật.
Thông tin trên được đăng lên Facebook 3 ngày trước cuộc bầu cử, theo phân tích, nó hoàn toàn là tin tức giả mạo, nhưng vẫn đạt số lượng chia sẻ trên 560.000 lượt trên Facebook. Nghĩa là, hàng triệu cử tri đã nhìn thấy nó, đọc nó hoặc nghe về nó trước ngày Bầu cử.
Ông Caulfield kết luận, Facebook cần có trách nhiệm với những tin tức mà nó lưu hành, và tất cả người dùng Facebook cần có suy nghĩ hơn với những gì họ nhìn thấy khi họ lướt qua phần newsfeed. "Hãy có sự so sánh tốt hơn", ông viết.
Caulfield chỉ là một trong số nhiều người đang kêu gọi Facebook phải hành động. Hạn chế phân phối những tin tức bịa đặt chỉ là điều tối thiểu mà Facebook có thể làm.
Theo trang Vox, ngay cả các nhân viên của Facebook cũng chán ngấy với loại tin tức này. Những nhân viên "phản bội" này được cho biết là đã lập một nhóm nội bộ chuyên xử lý với vấn nạn tin giả mạo trên Facebook. Và có vẻ tình huống Facebook đang dính phải cũng đã tạo cảm hứng cho Google. Hôm thứ Hai, Google tuyên bố sẽ gắt gao loại bỏ các loại tin tức giả mạo, bịa đặt bằng cách cấm các trang tin tức này nhận doanh thu quảng cáo từ các trang tìm kiếm của họ. Ngay sau đó, Facebook cũng tuyên bố sẽ dứt khoát cấm các trang tin tức giả mạo hiển thị quảng cáo trên Facebook.
Công chúng cũng đang thực hiện phần việc của công chúng. Giáo sư truyền thông Melissa Zimdars của trường Merrimack College đã công bố một danh sách đơn giản trên Google Doc "các nguồn tin tức giả mạo, bịa đặt, sai lệch". Không chỉ Zimdras, trang web Fake News Watch cũng ra danh sách những website tin tức giả mạo, và tạp chí New York đã tạo ra một phần mở rộng trên Chrome cảnh báo người dùng về các nguồn tin giả mạo, dựa trên danh sách của Zimdar.
Một phân tích mới đây của Buzzfeed còn cho thấy các loại tin tức giả mạo, bịa đặt trên Facebook có khả năng lan truyền nhanh hơn cả tin thực sự. Trong 10 tháng trước cuộc bầu cử, 20 bài báo bịa đặt hàng đầu đã được chia sẻ khủng khiếp từ 3 triệu lượt "chia sẻ, phản ứng và bình luận" lên gần 9 triệu, trong khi đó mức độ tương tác của các bài viết chính thống lại giảm từ mức 12 triệu vào tháng Hai xuống chỉ còn 7,3 triệu vào Ngày Bầu cử.
Hoàng Lan
Ông Mark Zuckerberg, tổng giám đốc công ty mạng xã hội Facebook, nói tin thất thiệt loan truyền trên mạng của ông là vấn đề hiếm xảy ra, nhưng ông là người duy nhất mới nói như vậy.
Theo trang mạng Vox.com, Facebook gần đây bị tố cáo cho phép tin thất thiệt, tin phóng đại, tin đồn và các “nhà báo” vô trách nhiệm tha hồ loan tin trên Facebook, mà nhiều giới am tường cho rằng việc làm đó gây ảnh hưởng đến cuộc bầu cử vừa qua.
Hôm 12 Tháng Mười Một, ông Zuckerberg trả lời những cáo buộc này bằng cách lên tiếng rằng tất cả nội dung trên trang mạng của ông được đánh giá là “thất thiệt,” chỉ chiếm chưa đến 1%.
Cứ cho con tính của ông Zuckerberger là chính xác, thì những nội dung thiếu trung thực tuy được đánh giá là không có giá trị đó lại được loan truyền rộng khắp và nhanh hơn tin thật.
Nói chung là giá trị của những tin tức thất thiệt đăng trên Facebook không mang ý nghĩa quan trọng nào, nhưng số người chia sẻ cho nhau những thông tin đó mới là vấn đề hệ trọng.
Nghiên cứu gần đây cho thấy 44% tất cả người tuổi trưởng thành thu thập tin tức từ Facebook, và rằng mạng truyền thông xã hội như Facebook và Twitter có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến quan điểm chính trị của người dân.
Như vậy, thật hợp lý khi cho rằng những tin thất thiệt chia sẻ trên Facebook, dù thuộc cánh thiên tả hay thiên hữu, đều có thể gây ảnh hưởng đến không ít người của trang mạng mà dân mạng của nó chiếm đến khoảng 1 tỉ người.
Bài đăng của Denver Guardian, được đưa lên Facebook ba ngày trước hôm bầu cử, ám chỉ bà Hillary Clinton, ứng cử viên tổng thống đảng Dân Chủ, sắp xếp đưa đến cái chết của hai nhân vật tưởng tượng, một nhà điều tra của FBI và vợ ông, mà cái chết của họ được dàn dựng như là một vụ giết người rồi tự tử.
Câu chuyện tuy hoàn toàn bịa đặt nhưng vẫn không ngăn được hơn 560,000 người chia sẻ cho nhau trên Facebook, có nghĩa là có nhiều khả năng hàng triệu cử tri có dịp thấy được, đọc được, hay nghe nói về bài báo đó, trước ngày bỏ phiếu.
Một tin đồn thất thiệt khác nữa, đó là, “Đức Giáo Hoàng Francis chính thức ủng hộ ông Donald Trump,” được khối người chuyển đi khắp thế giới và đương nhiên có không ít người tin!
Hồi đầu năm nay những cuộc điều tra do tổ chức BuzzFeed thực hiện, nhận thấy gần 40% nội dung do các trang Facebook thuộc cánh hữu và 19% thuộc cánh tả, đều là thất thiệt hoặc để đánh lạc hướng người đọc.
BuzzFeed cũng khám phá thấy rằng tại một thị trấn ở Macedonia, một băng thiếu niên kiếm tiền bằng cách đăng hàng ngàn tin cuội của cánh hữu và mỗi khi một câu chuyện được phát tán nhiều thì họ thu được tiền từ quảng cáo đăng kèm theo.
Hôm Thứ Hai, Google, công ty tìm kiếm thông tin mạng khổng lồ loan báo chấm dứt việc các mạng loan truyền tin thất thiệt không còn được hưởng lợi từ các công ty quảng cáo.
Không lâu sau đó, Facebook cũng loan báo quyết định tương tự. (TP)

No comments:

Post a Comment