Thursday, January 12, 2017

5 xu hướng định hình kinh tế 2016

Chúng ta có thể mường tượng nền kinh tế trong năm tới như thế nào thông qua quan sát một cách cẩn thận các hiện tượng năm cũ. Năm 2016, xu hướng kinh tế tiếp tục xuất hiện và định hình thế giới chúng ta đang sống hoặc tốt hơn, hoặc tồi tệ hơn.

Ảnh: George Diebold/Getty Images/Blend Images
Theo TIME, mỗi năm đều có những sự kiện kinh tế khiến chúng ta không thể nào quên. Năm 2014, không nhiều người dự đoán được giá dầu có thể rớt thảm từ mùa hè 2015, hay tính ra chính xác khi nào nền kinh tế Trung Quốc bắt đầu sụt giảm mạnh. Nhưng nếu theo sát con số và hiện tượng một cách cẩn thận, thì vẫn có thể đưa ra cái nhìn chung về tương lai. Chẳng hạn, nhiều chuyên gia cho rằng Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Fed) sẽ không tăng lãi suất trong năm 2015, song nhìn theo lịch sử dữ kiện thì sẽ thấy điều đó vốn không thể tránh né.
 
Mỹ vẫn dẫn đầu
 
Ảnh: Walter Zerla/Getty Images
 
Nếu bắt chuyện với một người Mỹ, bạn sẽ thấy anh ta ngạc nhiên khi biết hiệu suất của nền kinh tế Mỹ vẫn là tốt nhất. Nhưng với phần còn lại của thế giới vẫn đang tăng trưởng chậm hơn, và cùng với sự suy yếu của kinh tế Trung Quốc, thì điều này lại rất đỗi bình thường.
 
Chính phủ Trung Quốc cho biết tăng trưởng GDP 2015 của nước này sẽ chỉ vào khoảng 6,9%, và xuống 6,8% trong năm tới sau một thập kỷ tăng trưởng nóng trung bình hàng năm trên 10%. Nếu chỉ nhìn con số được công bố như vậy, tăng trưởng đó lớn hơn 2,5-3% mức tăng trưởng dự kiến của Mỹ, nhưng nhiều nhà kinh tế nghi ngờ tính chính xác của thống kê Trung Quốc. Họ cho rằng tăng trưởng thực chỉ đạt chừng 3-4%.
 
Nhưng quan trọng hơn, Mỹ luôn là nước có thâm hụt thương mại lớn nhất thế giới. Hay nói cách khác, các nền kinh tế lớn như Đức, Nhật Bản và Trung Quốc, đến nền kinh tế nhỏ như Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào nhu cầu của người Mỹ để ghi danh tăng trưởng kinh tế của nước mình. Trong khi các nhà lãnh đạo Trung Quốc đến nay đã nhận ra tầm quan trọng của việc chuyển đổi từ nền kinh tế trọng đầu tư và xuất khẩu sang tiêu dùng trong nước, kỳ vọng kinh tế toàn cầu 2016 vẫn tiếp tục nghiêng về người tiêu dùng Mỹ.
 
Trung Quốc vẫn “mắc kẹt” với tăng trưởng “hai bánh”
 
Một nhà môi giới ngồi trước màn hình hiển thị biểu đồ giá trên thị trường chứng khoán. Ảnh: Jerome Favre/Bloomberg
 
Trong nhiều năm qua, thế giới đã chứng kiến Trung Quốc đạt mức tăng trưởng cao gấp 3 lần người Mỹ, được xây dựng trên nền đầu tư cực lớn từ chính phủ và xuất khẩu sang các nước giàu có với vai trò công xưởng thế giới. Nước này đã đi qua khủng hoảng tài chính toàn cầu một cách dễ dàng, ít nhất xét từ bề nổi, dưới sự giúp đỡ của gói kích thích kinh tế khổng lồ của chính phủ kích hoạt mức tăng đầu tư - một thành phần quan trọng trong tính toán GDP.
 
Nhưng đầu tư luôn là con dao hai lưỡi, đặc biệt khi đó lại là đầu tư nhà nước. Điều này đã kích hoạt khối lượng nợ gia tăng một cách thần tốc, cho cả chính phủ và doanh nghiệp, chứ không phải lợi nhuận. Đứng trước tình thế đó, Trung Quốc buộc phải đứng trước lựa chọn không thể nào khác là chuyển sự giàu có từ các nhà lãnh đạo và doanh nghiệp nhà nước sang hộ gia đình và doanh nghiệp ngoài quốc doanh, với mục tiêu: Bánh xe tăng trưởng giờ chuyển sang chi tiêu tiêu dùng.
 
Tuy nhiên, điều này lại gặp rất nhiều khó khăn về mặt chính trị, và càng không thể thành chỉ sau một đêm. Sự chuyển tiếp này sẽ còn chao đảo giữa hai luồng quan điểm đổi mới và thủ cựu, khiến Trung Quốc có một năm 2016, có thể thêm nhiều năm sau đó, đầy trắc trở, tức là có suy giảm, nhưng không suy sụp. Bởi lãi suất cho vay vẫn còn ở mức cao - 4% (nhiều người sẽ ngạc nhiên bởi chúng ta còn đang đi vay với mức cao hơn nữa) -nên vẫn còn dư địa để chính phủ “nới lỏng” để ngăn chặn sự sụp đổ.
 
Thương phẩm tiếp tục giữ giá thấp, hoặc giảm hơn nữa
 
Giá dầu được dự báo là sẽ tiếp tục ở mức thấp trong năm 2016. Ảnh: AFP/Gabriel Bouys
 
Việc tăng trưởng Trung Quốc suy yếu đã khiến giới kinh doanh thương phẩm (commodity - những mặt hàng đầu vào mà không phải hàng tiêu dùng cuối cùng như năng lượng, xi măng, khoáng sản, các sản phẩm nông nghiệp) trải qua một năm tồi tệ nhất kể từ 2008, với chỉ số hàng hóa Bloomberg giảm 26% trong năm 2015. Bởi Trung Quốc - với những rắc rối của riêng mình - là nguồn nhu cầu chính, giới phân tích cho rằng sự tồi tệ này sẽ không kết thúc cùng năm 2015. Điều này cũng có nghĩa là, ngân sách Việt Nam tiếp tục thâm hụt một khoản lớn từ việc xuất khẩu thô nhưng lại phải nhập khẩu lớn xăng dầu thành phẩm, báo hiệu một năm tiếp tục đi “tróc” mọi khoản thuế phí có thể tận dụng.
 
Châu Âu vẫn khủng hoảng
Thất nghiệp vẫn đang tràn lan ở châu Âu. Ảnh: The Australian
 
Một thị trường quan trọng của hàng xuất khẩu Việt Nam sẽ tiếp tục gặp vấn đề cũ trong năm mới. Nhiều người cho rằng khủng hoảng nợ châu Âu đã trở thành quá khứ, nhưng thực tế thì ngược lại. Tỷ lệ thất nghiệp khu vực đồng Euro vẫn ở mức cao, với 10,7%, trong đó Tây Ban Nha, nền kinh tế lớn thứ năm trong khu vực, trên 21%.
 
Mặc dù châu Âu đang dần lấy lại “tinh thần” và tỷ lệ thất nghiệp đang hạ, nhưng sự mất cân bằng tạo ra khủng hoảng vẫn còn tồn tại.
 
Hai thái cực nghèo - giàu vẫn đối lập gay gắt với hai đại diện tiêu biểu là Hy Lạp và Đức sở hữu năng suất rất khác nhau, mang lại lợi thế đặc biệt cho người Đức trên thị trường xuất khẩu trong khi vẫn giữ tỷ lệ thất nghiệp ở những nước kém năng suất hơn ở mức cực kỳ nguy hiểm. Chừng nào châu Âu còn chưa chỉnh sửa lại các yếu tố hình thành nên nền kinh tế chung mất cân bằng này thì chừng đó, khu vực vẫn là mớ rối ren, chỉ có nợ chính phủ là tăng đều đặn.
 
Đây cũng là bài học nhãn tiền cho Việt Nam, một nước bị đánh giá là năng suất lao động thay đổi không quá lớn qua các năm, trong khi các doanh nghiệp quốc doanh vẫn tiếp tục được ưu đãi, mà thấy rõ nhất là chuyện đánh thuế và thu thuế.
 
Ấn Độ sẽ là vua tăng trưởng mới
 
Ảnh: Kevin Frayer/Getty Images
 
IMF dự báo nền kinh tế Ấn Độ sẽ đạt mức tăng trưởng 7,3% trong năm tới. Như vậy, 2016 sẽ là một bước ngoặt, trong đó một Ấn Độ trẻ trung hơn, năng động hơn sẽ soán đoạt “ngôi” tăng trưởng từ Trung Quốc.
 
Mặc dù nền kinh tế Ấn Độ cũng không tránh khỏi những cơn gió ngược cản trở các nền kinh tế mới nổi nói chung, nhưng ít nhất, nước này có hệ thống nhân khẩu học thuận lợi. Trong 10 năm tới, lực lượng lao động ở Ấn Độ sẽ phát triển nhanh hơn cả Trung Quốc, dù nền kinh tế lớn thứ hai vẫn giữa con số tổng dân lớn nhất thế giới. Thủ tướng Narendra Modi quyết tâm đẩy mạnh hơn nữa yếu tố dân chủ, trong đó nổi bật là các chính sách thân thiện với doanh nghiệp sẽ mang đến một Ấn Độ thực sự khác với vẻ chậm rì rì nổi tiếng trong cung cách làm phim của nước này.
 
Guardian đánh giá: 2016 sẽ là một năm nguy hiểm theo cách khác. Chúng ta sẽ dán lại các vết nứt, mua thêm thời gian trước khi các vấn đề cũ lại nổi lên.
Trong cuộc họp tổng kết công tác ngành năm 2016, Bộ trưởng Bộ KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng cho biết: tốc độ tăng trưởng kinh tế dừng ở mức 6,21%, không đạt mục tiêu kế hoạch, và rằng nếu không nhanh chóng đổi mới, Việt Nam sẽ bị các nước cùng khu vực bỏ xa về tăng trưởng kinh tế.

Phải mất 16 năm, Việt Nam mới bắt kịp trình độ của Thái Lan
Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nêu rõ những thách thức phải đối mặt: tăng trưởng vẫn dưới mức tiềm năng, nguy cơ tụt hậu vẫn hiện hữu, tăng trưởng thâm dụng vốn, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên. Trong khi đó, có nhiều yếu tố đã và đang xuất hiện chỉ rõ nền kinh tế nước ta có nhiều điểm nghẽn, từ bộ máy, con người tới cách quản lý cũ.
 
Ông Dũng nói: “Chúng ta chưa giải được bài toán tại sao tăng trưởng vẫn dưới tiềm năng và nền kinh tế trước nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình đang hiện hữu”.
 
Theo ông Dũng, Việt Nam không còn là một quốc gia nghèo, chậm phát triển nhưng để trở thành quốc gia giàu mạnh thì cần thời gian dài. “Phải mất 25 năm nữa đổi mới để đạt tư cách đang phát triển ở mức thu nhập trung bình thấp. Để trở thành một nước thu nhập trung bình cao và phát triển thì chúng ta phải mất nhiều hơn thế, là tầm nhìn 30-50 năm nữa” - vị Bộ trưởng cho biết.
 
Xét về quy mô nền kinh tế hiện nay, Việt Nam đứng thứ 6, thu nhập bình quân xếp thứ 7, năng lực cạnh tranh xếp thứ 5... trong khối ASEAN. Nhưng những thứ hạng này luôn biến đổi vì các nước trên thế giới đang thay đổi hàng ngày, hàng giờ. Việt Nam có thể bị các nước “vượt mặt” và kéo dài khoảng cách phát triển nếu kinh tế vẫn ì trệ, bước đi chậm trễ như hiện nay.
 
Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng so sánh: “So với Thái Lan, chúng ta phải mất 16 năm để đuổi kịp trình độ của họ. So với Philippines, quốc gia đang cạnh tranh vị trí trực tiếp với Việt Nam, thì chúng ta vẫn luôn ở vị trí theo sau mà chưa thu hẹp được, để vượt họ thì còn cả vấn đề lớn”.
 
Sau đó, Bộ trưởng nhấn mạnh cần nhanh chóng đổi mới, cải cách nền kinh tế bằng cách tận dụng cơ hội, hành động đúng, không để thời gian trôi đi một cách vô nghĩa. Ông Dũng cho rằng trong quy luật tự nhiên, không chạy nhanh thì sẽ bị đào thải.
 
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc phát biểu chỉ đạo tại hội nghị. Ảnh: Dautuchungkhoan
 
Ghi nhận những ý kiến của Bộ trưởng Bộ KH&ĐT, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng Bộ này phải có chương trình cải cách tốt nhất để đạt tăng trưởng tốt, bao trùm, tránh tình trạng tăng trưởng cục bộ, chỉ một bộ phận này giàu lên rất nhanh còn bộ phận kia nghèo đi. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng chỉ ra những điều còn hạn chế của ngành KH&ĐT, có những chiến lược lớn chưa thực sự phát huy hiệu quả, công tác dự báo còn tồn tại nhiều vấn đề. Thủ tướng phê bình: “Tinh thần sát dân, sát cơ sở, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, thẳng thắn còn ít. Một bộ phận Bộ KH&ĐT tư duy ít thay đổi, vẫn tư duy cũ”.
 
Thủ tướng cũng lấy ví dụ khu đất Giảng Võ (Hà Nội) khi nói về tư duy quy hoạch của người làm công tác KH&ĐT. “Quy hoạch phải theo đúng tiêu chí quy hoạch. Không phải cứ làm nhà cao tầng là không có đường đi”, ông Phúc nói.
 
Cuối cùng, Thủ tướng cho rằng: “Phải đổi cách làm, đổi mới tư duy. Đổi mới là khó nhưng không đổi mới cách làm, đổi mới tư duy, tiếp tục tinh thần bao cấp, quan liêu là chết.”

No comments:

Post a Comment