Saturday, January 7, 2017

Bài viết hay(4380)

Sau khi qua Mỹ, hầu hết nhạc sĩ VN phải lo kiếm tiền trả bill nên không còn hứng thú để sáng tác những nhạc phẩm để đời nữa. Bên nhà cũng vậy, chỉ có mì ăn liền với những sản phẩm đáp ứng thị hiếu của thị trường nên từ khi đổi mới thì nghệ thuật của VN cứ nghèo đi. Nghệ sĩ ngày càng giàu hơn nhưng mặc thiếu vải hơn và càng cởi mở thi lại càng hở bạo hơn. Coi PBN, ASIA mà tui hổng biết là coi ca hát hay thoát y vũ? Cởi hết cho khoẻ chứ nửa hở nửa kín thấy ...mệt quá!

Tuyệt vọng và Hy vọng


2016 ngoại trừ là một năm đáng nhớ với cá nhân tôi, nó còn là một năm mà VN xảy ra quá nhiều biến động. Những biến động đủ để lột trần hết bản chất của xã hội đương thời. Là kết quả của một chuỗi dài những lựa chọn mà nhà cầm quyền đã chọn trong suốt nhiều năm cầm quyền. Để đến hôm nay, đất nước ta “chưa bao giờ được rực rỡ đến như thế này”!
Bài viết đầu tiên mà tôi viết về vấn đề chính trị - xã hội là bài “Bốn di chứng của cái nghèo”, đăng trên Thanh Niên năm 2006. Lúc đó, tôi cũng đánh giá được, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế VN là điều chúng ta phải thừa nhận. Lúc đó, bức tranh kinh tế VN tươi sáng, năng động hơn bây giờ rất nhiều! GDP tăng trưởng như vũ bão! Nhưng, những “di chứng”, về “dân tộc tính”, về văn hóa, giáo dục, trật tự xã hội, vẫn không thể chữa lành, và đang ngày một nặng nề hơn. Cho đến năm 2016 này, khi có thời gian để nhìn lại 10 năm qua, tôi không khỏi cảm thấy tuyệt vọng.
Sự tuyệt vọng đầu tiên, tôi dành cho nhà cầm quyền. Những lựa chọn của họ trong những thời khắc sinh tử, cho thấy, lựa chọn đầu tiên của họ vẫn là quyền lực và đảng phái. Nhân dân và lợi ích lâu dài của dân tộc chưa bao giờ là số 1. Đến lúc này, rõ ràng họ đã chọn thép chứ không chọn cá trong thảm họa Formosa. Họ đã quyết cùng Formosa lừa dối nhân dân đến cùng! Để che lấp đi cái sai trong bộ máy của họ. Trong quá trình bầu ra tứ trụ mới, tôi đã hy vọng có một sự thay đổi triệt để, khi mà trước kỳ ĐH đảng, mọi thứ cứ sôi sục. Nhưng rồi, những nhà lãnh đạo mới đã thể hiện sự kém cỏi ngay từ khi mới nhậm chức. Kém cỏi từ trong những việc rất nhỏ thì việc lớn họ có thể giỏi hay không? Những đổ vỡ nội bộ gần đây như Trịnh Xuân Thanh, Vũ Huy Hoàng,... mang dáng dấp một cuộc thanh trừng chứ không phải một cuộc cải cách. Những người Cộng sản mãi mãi không thoát khỏi được chiếc áo nhỏ nhen, tầm thường, thất học để bước lên một tầm cao mới văn minh, tiến bộ. Dù họ đã tiến đến thế hệ thứ 3, một thế hệ trưởng thành bên ngoài những khu rừng, những căn hầm. Nhưng họ vẫn thế, với sự tinh ranh, quỷ quyệt chứ không hề sáng tạo, thông minh với tư cách của những nhà lãnh đạo minh triết.
Từ sự tinh ranh, quỷ quyệt, họ đã lựa chọn và xây dựng nên một hệ thống giáo dục đáng kinh tởm. Và một chính sách văn hóa thật dễ sợ! Nền giáo dục rập khuôn phẳng lì với những kiến thức sáo mòn lạc hậu đã hình thành nên những thế hệ con người như thế này đây! Những học sinh đi thi quốc tế luôn giật giải cao nhưng 100 năm nữa chưa chắc VN có phát minh gì để đóng góp được cho nhân loại. Một chính sách văn hóa tuyên truyền kiểu Cộng sản rất hình thức, quê mùa, kệch cỡm khiến cho nghệ thuật VN hầu như là vùng trắng trên thế giới. Còn trong nước? Thực sự đã lâu tôi không thể đọc sách, đọc báo... Khi ở đó đầy rẫy rác rưởi! Tôi không quan tâm ai hiếp ai, ai giết ai, ai lấy ai vì tiền hay vì tình... thì tôi đọc báo để làm gì? Trong khi tất cả những bài chính luận có vẻ nghiêm túc thì luôn khả nghi! Bởi nó không được đăng tải để mở mang, khai sáng. Khi mà tuyên giáo TW luôn ngồi soi từng chữ, nó luôn phải mang một mục đích chính trị nào đó mà ngay tức thì, có khi chúng ta chưa hiểu được. Nên chúng luôn khả nghi!
“Ngu để trị” rõ ràng là một chính sách rất thích hợp của nhà cầm quyền, nhưng hậu quả của nó đối với dân tộc thì thật thảm khốc! Nền văn hóa giáo dục đó đã không thể sản sinh ra một tầng lớp tinh hoa mới, trí thức mới. Kể từ thời của Hồ Chí Minh và các đồng chí ở ngoài Bắc; ông Diệm, ông Nhu và những người trí thức tập hợp quanh họ ở trong Nam, đến nay, VN vẫn chịu một lỗ hổng to lớn ở tầng lớp tinh hoa. Nhất là vào thời điểm này, từ 1986 đến nay, chúng ta hoàn toàn không có một trí thức lớn nào xuất hiện đủ tầm để gây ảnh hưởng rộng lớn đến xã hội, về bất cứ lĩnh vực nào. Tôi chỉ nói 1, chưa nói đến một nhóm, một tầng lớp. Đủ để tạo ra những cơn sóng lan tỏa thay đổi xã hội. Không đáng tuyệt vọng thì còn là gì nữa? Bởi vì, các bạn đừng bao giờ tin rằng cách mạng sẽ thành công chỉ với giai cấp công – nông. Ngày xưa đã dối trá thì bây giờ điều đó càng hoang đường! Công nông rầm rộ đến đâu cũng cần phải có tinh hoa trí thức dẫn đường. Xã hội tự nhiên nó là như vậy!
Cho nên, tôi vẫn trông đợi vào những người trí thức. Và trong bối cảnh độc tài toàn trị này, họ và chúng ta chỉ có mỗi một kênh để cất lên tiếng nói (may mà chúng ta còn có kênh này), đó là mạng xã hội. Internet và blog, facebook,... đã thay đổi hoàn toàn phương thức tiếp cận thông tin của VN 10 năm trở lại đây. Nó làm cho chúng ta có cơ hội phát ngôn hơn bao giờ hết! Việc đấu tranh cho bất công, tiến bộ xã hội cũng có cơ may hơn. Khi mà giờ đây, bạn có thể nặc danh post bất cứ thứ gì lên mạng mà không ai có thể tìm ra tung tích.
Nhưng, tôi cảm giác quá trình tranh đấu trên mạng xã hội trong suốt 10 năm qua giữa nhà cầm quyền và các nhà ủng hộ dân chủ là một cuộc chiến rất hài hước! Trông như những mụ đàn bà lắm chuyện đang chửi nhau. Kể cả những tác phẩm gây chấn động kiểu như Bên Thắng Cuộc, “hot” – gây bão mạng như Đèn Cù, Đại Vệ Chí Dị,... Ngoài bộ Bên Thắng Cuộc còn có sự dụng công, tư liệu đáng đọc, các cuốn còn lại cứ nửa hư nửa thực, kể lể mắc mấu, cốt yếu là giải tỏa tâm lý hiếu kỳ... Cuối cùng, đọc xong, chẳng đọng lại cái gì ngoài vài ba suy diễn thâm cung bí sử chả đâu vào đâu! Chẳng phải thời đó, các bạn phát sốt, săn lùng bằng được các cuốn nói trên? Để rồi đọc xong, các bạn rút tỉa được gì từ đó? Đám đông hiếu kỳ đã tạo nên những cái tên đình đám, và chỉ vậy thôi. Nó làm tôi liên tưởng đến diễn từ nhận giải Nobel năm nay của Bob Dylan. Đại ý, ông ta thừa nhận rằng ý kiến của 50 người xuất sắc trong hội đồng thẩm định quan trọng hơn hẳn bình luận vớ vẩn của đám đông 5,000 người tầm thường. Bob Dylan hoàn toàn đúng. Ngay bản thân một người viết vô danh như tôi, qua mỗi bài viết, có khi chỉ cần 1 người mà tôi nể trọng gửi like, khiến tôi thích thú hơn hẳn 100 like của những người khác. Thế giới này thay đổi nhờ một số ít khác biệt chứ không phải số đông a dua!
Cái dân tộc này cần chờ đợi, ít ra là cỡ như Đông Kinh Nghĩa Thục của các cụ 100 năm trước thôi, cũng không thể có. Bởi vì chúng ta hiện không có một lớp trí thức đạt đến đẳng cấp như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng,... Chúng ta có vài ba nhân vật, nổi lên chút, rồi tắt ngóm. Thậm chí, có vài người còn bị vạch trần là những kẻ lừa đảo, ăn chặn, dốt nát, bệnh hoạn,... Họ không đủ tâm sức, tài năng, uy tín, để đi đến cùng. Họ cũng bị rơi vào vòng xoáy đả kích bên lề mà không tập hợp được một chương trình hành động nghiêm túc. Do không đủ trí huệ, họ bị lôi vào những trò thông tin giả trá, những sự chia rẽ cá nhân, những tranh cãi vớ vẩn.... Chính nhà cầm quyền lại là bậc thầy trong cuộc chiến kiểu này. Mọi người nghĩ những thông tin hấp dẫn mà những tác giả như Người Buôn Gió có, họ lấy từ đâu? Vụ Trịnh Xuân Thanh chính là câu trả lời. Những kẻ nào đã tung cho anh này một ít, anh kia một ít, bôi người này, trét người kia... Xong khoanh tay ngồi xem các anh chửi bới chém giết nhau và cười? Cái trang Chân Dung Quyền Lực gây bão một thời chính là đòn “mượn gió bẻ măng” thần thánh của nhà cầm quyền. Tận dụng sở thích đàn bà lắm chuyện chửi nhau sẽ có rất nhiều kẻ hiếu kỳ bu quanh bàn tán của trí thức và dân ngu VN, nhà cầm quyền đã dựng lên được đầy đủ chính diện & phản diện, âm mưu và quyền lực,... trong một vở tuồng rẻ tiền đến mức mạt hạng! Thế mà tung ra vẫn sốt, vẫn cháy vé!
VN thiếu một tầng lớp tinh hoa thật sự. Những người có tư tưởng khai sáng, có hành động quang minh chính đại, sẵn sàng liên minh vì những điều cao cả hơn kiếm tiền và trấn áp kẻ yếu. Chỉ những người có nhân cách lớn thì mới có niềm tin to lớn đủ để tin chính mình và tin người khác. Đủ để hình thành nên một nhóm người dẫn dắt xã hội. Khiến cho xã hội không còn ngập ngụa trong cướp, giết, hiếp. Khiến cho tuổi trẻ có lý tưởng, tuổi già có lòng sẻ chia. Cho mọi người thấy rõ một con đường hướng về phía trước. Ghét cộng sản thì ta phải có một tầng lớp tốt hơn hẳn cộng sản. Chứ bây giờ trí thức cứ mãi tự vùi mình vào đống phân thì dân chúng còn trông đợi gì? Trí thức không bày tỏ ra được những gì khác hấp dẫn thì dân chúng sẽ tiếp tục tiếp nhận một cách tự nhiên những gì cộng sản truyền cho. Dân ta cứ thích những thứ rẻ tiền thì cộng sản sẽ còn thống trị chúng ta lâu lắm! Vì bần cố nông thì thích văn hóa rẻ tiền. Mà cộng sản thì chuyên dẫn dắt bần cố nông và làm ra những thứ rẻ tiền thôi. Hai bên hợp nhau vậy thì không sống với nhau còn sống với ai?
Đó là nỗi tuyệt vọng thứ 2, sự tuyệt vọng vì không nhìn thấy ở trí thức, tinh hoa một con đường khả dĩ. Sau nỗi tuyệt vọng đầu tiên là “cộng sản thế hệ mới” có thể có “minh quân”. Tóm lại, 2 nhóm đối tượng có nhiều khả năng thay đổi xã hội nhất, thì xem như xong rồi!
Nếu hỏi tôi, vậy thì tôi hy vọng vào điều gì? Tôi thực sự không biết, mình nên hy vọng vào ai, vào cái gì nữa...
Nếu hỏi tôi, cho tôi được chọn làm gì cho đất nước này, tôi ước gì mình có thể đập tan cái hệ thống giáo dục của đất nước này đi, làm lại hoàn toàn. Vì có giáo dục thì mới có con người, mới có tinh hoa trí thức, mới có tư tưởng hiện đại. Khi có nền móng tư tưởng, văn hóa, chúng ta rất dễ thiết lập lại kỷ cương, trật tự. Bần cố nông, đàn bà lắm chuyện không thích xếp hàng, nhưng người có văn hóa, có giáo dục sẽ sẵn sàng xếp hàng. Bần cố nông, đàn bà lắm chuyện luôn thu vén cho mình, nhưng người có văn hóa, có giáo dục sẽ biết nghĩ cho người khác, cho cộng đồng, cho nhân loại. Và những người có văn hóa, có giáo dục, có kỷ cương trật tự, biết nghĩ cho những điều lớn lao mới có thể cùng ngồi lại với nhau mà không tụ tập bù khú nói xấu, nói nhảm. Có thể vạch ra được những con đường tươi sáng, cho dân tộc này. Và quan trọng hơn hết, ngoài nói, họ còn phải biết cách hành động.
Chắc chắn sẽ có rất nhiều người cười vào quan điểm của tôi. Họ cho rằng, VN ngày nay đã tốt lắm rồi, kinh tế phát triển vậy còn muốn gì nữa? Xin lỗi, nếu không còn muốn gì nữa thì chính là tụt hậu đấy! Và có thể, xã hội này đang quá tốt đối với những người được ‘”ân sủng”, được “vô guồng”,... nhưng còn những người khác? Dĩ nhiên, ở đâu cũng sẽ có bất công, giai cấp, chia rẽ. Nhưng trách nhiệm của chúng ta là làm giảm bớt những thứ đó, để dân ta số đông còn được sống ra con người. Chứ bây giờ, nhìn ở đâu cũng thấy ngợm, chán quá!
Và rõ ràng, cơ hội để tôi thay đổi toàn bộ nền giáo dục này là điều không tưởng!
Nhưng, chính các bạn, các bạn có thể làm điều đó. Mọi người có nhớ một năm, người ta từng trao giải nhân vật của năm là “You”, chính bạn? Hoặc tôi đã từng kể câu chuyện về ông bạn người Hàn Quốc của tôi. Khi tôi nói Park Chung Hee có công kiến tạo nên Hàn Quốc phát triển như hôm nay, ông ấy cãi ngay: Ai? Park Chung Hee nào? Chính tao, gia đình tao, bạn bè tao... những người dân HQ mới tạo nên HQ ngày hôm nay chứ Park Chung Hee nào? Và ông bạn này chính là 1 trong những thành viên cốt cán của nhóm đối lập đã dẫn dắt những cuộc biểu tình vừa rồi khiến bà Park Geun Hye bị bãi nhiệm. Phải dẫn cả ý của Obama, người các bạn rất thích nhưng tôi rất ghét, đã phát biểu khi đến VN: chính người VN mới giải quyết được vấn đề của VN.
Phải, chính chúng ta, mỗi con người, phải xử lý chuyện của mình, trong khả năng tối đa mình có, đừng trông đợi vào ai hết!
Các bạn hãy tự thay đổi mình, dạy dỗ con cái, đừng trông đợi gì vào trường học cộng sản. Nhà nước luôn miệng nói cải cách, là diễn cả thôi! Cốt để tham nhũng, moi tiền phụ huynh và ra vẻ có trách nhiệm. Chứ dân chúng mà khôn lên thì cộng sản thống trị ai? Cho nên, trẻ con đến trường học được gì thì học, đừng ép nó. Nhưng về nhà, hãy dạy nó trở thành những con người chính trực, tự trọng, trách nhiệm, có tư duy độc lập, ham thích khám phá... Tự các bạn, hãy đào tạo con cháu mình thành những con người văn minh đúng nghĩa. Tôi ao ước điều đó, nếu có ai hỏi tôi, ước gì cho năm 2017?Phan Ngọc Diễm Hân

Xin cứu đói

Đến nay đã có 12 tỉnh xin gạo cứu đói trong dịp Tết Nguyên Đán 2017. Trong đó, có nhiều địa phương quen thuộc như Lào Cai, Yên Bái, Nghệ An và Thanh Hóa.

Tôi, với tư cách một người dân bình thường, sẽ tự nhiên đặt ra câu hỏi xót xa: tại sao những tỉnh này lại phải xin cứu đói? Sau đó, tôi, với tư cách một người làm truyền thông, đi tìm thông tin về tình trạng của họ.
Một cuộc kiếm tìm vô vọng: mới chỉ có vài ba trong số các tỉnh xin cứu đói là đã công bố báo cáo “Tình hình kinh tế - xã hội 2016” trên website của tỉnh hoặc trên website của Bộ Kế hoạch đầu tư, như là Cao Bằng hay Quảng Ngãi. 
Website của Cục thống kê Bình Định mới chỉ có báo cáo tháng 11/2016. Website tỉnh Lào Cai cũng vậy. Ở Thanh Hóa, bản báo cáo cập nhật tình hình kinh tế - xã hội gần nhất, là tháng... 8 năm 2015. Không có lỗi đánh máy nào ở đây. Chính xác, là năm 2015.
Tôi tin rằng các tỉnh này thực sự gặp khó khăn. Không dám nghĩ khác. Nhưng ngoài cái niềm tin vô điều kiện ấy, thì tôi còn muốn biết rằng lãnh đạo tỉnh, trong các báo cáo của mình, nhìn nhận như thế nào về tình hình kinh tế địa phương.
Bởi vì năm nào cũng có khoảng chục tỉnh xin gạo cứu đói mỗi dịp Tết. Và năm nào, trước đấy cũng có những bản báo cáo đầy mỹ từ. Hãy đọc một câu quen thuộc sau đây:
“Nhìn chung, tình hình kinh tế - xã hội năm 2016 tương đối ổn định, một số lĩnh vực có chuyển biến tích cực. Tổng sản phẩm trên địa bàn tăng...; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt... nghìn tỷ đồng, tăng... so với năm trước”.
Đó là đoạn trích từ báo cáo của một tỉnh năm nay xin cứu đói. Tôi không muốn công bố một chỉ dấu cụ thể để biết nó là tỉnh nào. Bởi vì nó là một dạng “văn mẫu” quen thuộc trong các báo cáo. Tôi tự hỏi có liên quan gì về logic giữa “tình hình kinh tế - xã hội năm 2016 tương đối ổn định” và việc phải xin ngân sách trung ương để cứu đói cho hàng chục nghìn con người? 
GRDP - tổng sản phẩm trên địa bàn - vẫn thấy tăng (tất nhiên là nó tăng). Các lĩnh vực sản xuất kinh tế vẫn đạt và vượt kế hoạch đề ra. Những khó khăn được điểm rất chừng mực.
Trong bản báo cáo điển hình của một tỉnh xin cứu đói, tôi nhìn thấy phần thành tựu dài 12 trang, với những cụm từ như “chuyển biến tích cực”, “có bước phát triển”, “có nhiều khởi sắc”, “có bước tiến bộ”... nhiều không thể đếm xuể. Riêng “chuyển biến tích cực” được lặp lại đến ba lần. Phần “Một số hạn chế” dài ba trang rưỡi, trong đó không có một dòng nào dành cho ứng phó thiên tai. Cho dù là ngay sau cái báo cáo ấy, họ phải gửi tờ trình xin cứu đói cho hàng chục nghìn người vì thiên tai. Chữ “thiên tai” trong báo cáo này được nhắc đến một lần, cùng với dịch bệnh và giá dầu ở phần “nguyên nhân khách quan”.
Trong bản báo cáo điển hình ấy, tôi nhìn thấy cái gì cũng tăng, số hộ nghèo thì giảm, nhưng người đói thì được “đính kèm” bằng một tờ trình sau đó. Tôi không hiểu báo cáo này. Bất kỳ một phòng ban hay là nhân viên nào viết ra một cái báo cáo như thế này ở khối tư nhân, chắc hẳn anh ta đã có một kết cục chẳng tốt đẹp gì.
Tôi nghĩ những cái báo cáo “đọc xong ngơ ngác” kiểu này không phải là một dạng che giấu khuyết điểm. Nó chỉ là quán tính tư duy. Những sáo ngữ như là “chuyển biến tích cực” được sử dụng như một thói quen. Phần báo công dài gấp ba lần nhìn nhận khó khăn, cũng là một dạng tập quán mà cán bộ viết báo cáo khó lòng “dám” cưỡng lại.
Và tất nhiên, đấy đã là những trường hợp khả quan nhất, tức là còn có báo cáo để mà đọc. Chứ tầm này mà vẫn còn phải đọc báo cáo của tháng 8/2015 như tỉnh Thanh Hóa thì phải chất vấn thế nào.
“Xin gạo cứu đói” thực sự là một cụm từ nghe rất đau lòng. Và tôi tự hỏi rằng, những báo cáo tình hình kinh tế - xã hội bao giờ thì “có bước khởi sắc” ở cái lĩnh vực đau lòng này?
Đức Hoàng

Phép thử BRT

Sau nhiều năm trễ hẹn, dự án xe buýt nhanh (BRT) của Hà Nội được đưa vào vận hành đúng vào điểm giao thời năm cũ và năm mới, trong bối cảnh nạn tắc đường ở cả hai đô thị lớn nhất nước ta dường như đã vượt quá sức chịu đựng của cả người dân và các cơ quan quản lý.

Bí thư Thành ủy Hà Nội lo lắng: “Hà Nội đang nhìn thấy thảm họa giao thông tiến dần về phía mình mà không biết làm thế nào”. Bí thư Thành ủy TP HCM thì nói: “Trong các bức xúc của nhân dân thì ùn tắc giao thông là số một”. Những tưởng BRT sẽ được xã hội chào đón, cổ vũ. Nhưng không phải. Trên các diễn đàn báo chí và mạng xã hội, BRT chia dư luận thành hai bên và có vẻ như những người chỉ trích nó đông hơn. Trong những ngày BRT chạy thử nghiệm và ngày đầu tiên chính thức hoạt động, không ít người đi xe cá nhân lấn làn, không nhường đường cho BRT, mặc dù đã quy định làn đường riêng dành cho BRT để nó có thể chạy thông suốt, đúng lịch với tần suất 3-5 phút mỗi chuyến.
Do truyền thông về dự án thiếu rõ ràng, các cơ quan quản lý đã gây ra sự hiểu nhầm cho nhiều người dân rằng BRT sẽ góp phần giảm ngay tắc đường (điều đang làm cho người dân bức xúc), nhưng người dân lại nhìn thấy điều ngược lại. Một tuyến BRT đầu tiên chưa đầy 15 km mà giảm được tắc đường là điều hoàn toàn không khả thi ở bất kỳ thành phố nào trên thế giới. Phải là một hệ thống BRT với cả chục tuyến, mấy trăm km đường, trong tổng thể một mạng xe buýt với hàng trăm tuyến, hàng nghìn bến đỗ mới có thể làm được điều đó và nếu có sự hỗ trợ của hệ thống tàu điện ngầm (MRT) thì càng tốt. Còn một tuyến BRT đầu tiên, chạy trên một làn đường được “cắt” ra từ mặt đường chung, chắc chắn sẽ làm cho phần đường dành cho các phương tiện giao thông cá nhân (ôtô con, xe máy) càng tắc hơn so với trước. Sự thật đó không thể khác được, dù ở Hà Nội hay ở bất kỳ đâu trên thế giới. Những người đi xe cá nhân buộc phải chấp nhận tắc đường hơn để BRT có làn đường riêng mà chạy cho nhanh, đúng lịch, nhiều chuyến và an toàn. Người dân chỉ ưu tiên sử dụng xe buýt thay cho xe cá nhân khi xe buýt chạy nhanh, đúng lịch, nhiều chuyến và an toàn. Sự bất tiện hơn cho những người đi xe cá nhân trên phần đường nhỏ hơn là giá phải trả để những người sử dụng xe buýt có được những lợi ích giao thông công cộng. Sự thật đó cần được truyền thông rõ ràng để nhận được sự hiểu biết, chia sẻ của người dân.
Một sự thật khác là các đô thị văn minh, hiện đại trên thế giới đều phải dựa trên nền tảng giao thông công cộng là chủ yếu. Không ở đâu chính quyền có thể làm đủ đường để đại đa số người dân đô thị sử dụng phương tiện giao thông cá nhân là chính, dù là ôtô con hay xe máy. Không đường sá nào có thể chịu đựng nổi mức tăng mấy chục nghìn xe ôtô con và gần nửa triệu xe máy mỗi năm, với số lượng xe máy đăng ký bình quân vượt trên 2.000 chiếc/km đường như ở Hà Nội và TP HCM trong những năm gần đây. Ở châu Âu, trung tâm các thành phố lớn được định hình cả trăm năm nay, hiếm đường phố được mở rộng hoặc làm mới. Hạn chế xe cá nhân và phát triển giao thông công cộng là giải pháp, với tỷ trọng ngày càng nghiêng về giao thông công cộng có sức chở lớn, tần suất cao.
BRT là một loại phương tiện giao thông công cộng như thế. Tuyến BRT Lincoln Tunnel ở bang New Jersey của Mỹ có số lượng xe khoảng 700 chuyến/giờ cao điểm, trong khi tuyến hầm xuyên biển Cross Harbor Tunnel ở Hong Kong mỗi ngày đạt gần 15.000 chuyến, khoảng 600 chuyến/giờ. Tần suất chạy 3-5 phút/chuyến (12-20 chuyến/giờ) như BRT Hà Nội mới bằng xe buýt thường ở nhiều nước, chưa hẳn là BRT. Thế nhưng, mọi cái lớn đều phải bắt đầu từ cái nhỏ. Mọi cây cổ thụ đều bắt đầu từ những mầm cây. Vấn đề là liệu “cái mầm” có được chăm sóc, được tạo điều kiện để lớn thành “cái cây” và từ “một cây” thành một “rừng cây” hay không, hay là bị vùi dập đến chết luôn?
Để trả lời câu hỏi đó, chúng ta cần thẳng thắn, trung thực với chính mình: chúng ta muốn nền giao thông đô thị thế nào cho chúng ta và quan trọng hơn - cho con cháu chúng ta trong tương lai? Chúng ta muốn con cháu tiếp tục sống với nền giao thông lộn xộn, với xe máy là phương tiện đi lại chính trên những đường phố bị ùn tắc và tai nạn giao thông rình rập như đang có, hay là muốn con cháu được hưởng nền giao thông công cộng văn minh, hiện đại, an toàn như ở Singapore, Hong Kong, Nhật Bản, châu Âu…? Nếu muốn điều thứ hai, chúng ta buộc phải hiểu rằng xe cá nhân là phương tiện giao thông không được ưu tiên, mà phải được hạn chế, những người sử dụng xe cá nhân phải chịu bất tiện, thậm chí tốn kém, để giao thông công cộng có không gian, điều kiện phát triển. Chúng ta phải hy sinh một số thứ đang có để tạo cơ hội cho thứ tốt hơn. Chúng ta có thể “khát”, nhưng phải dành “bình nước” tưới cho cái “mầm cây” để nó lớn lên thành “cây”, rồi thành “rừng cây”. Hiếm có điều tốt đẹp nào mà lại không phải hy sinh gì cho nó.
Khi chúng ta đi xe cá nhân mà bị tắc đường hay thấy bị làm khó, nên hiểu rằng điều đó là vì chúng ta sử dụng loại phương tiện đi lại không được ưu tiên trong các đô thị tương lai của con cháu chúng ta.
BRT Hà Nội là một phép thử để chúng ta tự thử chính mình.

Lương Hoài NamKỳ vọng đổi thay

Trong một đêm mưa buồn bã ở Huế tầm này năm ngoái, tôi được xem một trong những show diễn thời trang kỳ lạ nhất.

Đó là một sân khấu nhỏ với những người mẫu được trang điểm lộng lẫy như những thiên thần của Victoria’s Secret. Điều đặc biệt là phía sau ánh đèn sân khấu, ít nhất là trên giấy tờ, họ là đàn ông. Đó là những người chuyển giới từ nam sang nữ.
“Khác lạ” trong một xã hội vẫn còn chịu ảnh hưởng lớn của tư tưởng Khổng giáo, người chuyển giới phải chịu rất nhiều thiệt thòi do bị phân biệt đối xử. Định kiến từ cộng đồng, một người mẫu nói với tôi, có thể vượt qua bằng cách lờ đi cho xong. Nhưng điều khổ sở nhất với họ là sự kỳ thị về mặt pháp lý khi không được thừa nhận giới tính thật của mình. Đó là những vấn đề không phải ai cũng hiểu được. Bạn đã bao giờ bị giữ lại ở sân bay; bị cảnh sát giao thông xử lý do hình ảnh trên giấy tờ không giống với thực tế; hay bị từ chối đăng ký kết hôn do giới tính thật khác với giới tính trong khai sinh?
Bởi thế, họ có lẽ là những người đón chào 2017 nhiệt thành nhất, khi lần đầu tiên người chuyển giới được thừa nhận về mặt pháp lý. Bộ Luật Dân sự 2015 cho phép chuyển đổi giới tính đối với những người đã định hình, hoàn thiện về giới tính, và có các quyền nhân thân phù hợp. Cuộc đời họ sẽ thay đổi, từ ngày mai.
Đó chỉ là một trong những chính sách tiến bộ sẽ bắt đầu vào ngày 1/1/2017. Đó cũng là ngày sẽ đánh dấu một loạt thay đổi.
Về giao thông, xe bus nhanh (BRT) chính thức vận hành ở Hà Nội, và dù với nhiều tranh cãi, là nỗ lực đáng nhìn nhận để giải quyết vấn đề tắc nghẽn ngày càng trầm trọng ở thủ đô. Về môi trường, Nghị định 155/2016 (có hiệu lực từ tháng 2/2017) với những hình phạt rất nặng được kỳ vọng giúp làm trong lành hơn không gian sống của người dân. 
Những bi kịch xuất phát từ tin đồn, “ném đá trên mạng” có lẽ cũng sẽ giảm bớt phần nào khi Bộ Luật Dân sự mới mở rộng quyền của cá nhân với hình ảnh của mình. Theo đó, cá nhân có quyền yêu cầu tòa án bác bỏ thông tin làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, và uy tín. 
2016 là một năm đầy biến động. Từ thảm hoạ cá chết và thiên tai liên tục ở miền Trung, đợt hạn hán lịch sử ở Tây Nguyên và Đồng bằng Sông Cửu Long, cho đến việc phanh phui những đại án tham nhũng, câu chuyện liên hoàn về quy trình bổ nhiệm, ít năm nào trôi qua với nhiều thách thức như thế.
Ngày mai, còn cuộc đời những ai sẽ thay đổi?
World Bank cho biết xếp hạng môi trường kinh doanh của Việt Nam năm qua tăng 9 bậc, đứng ở vị trí 82/190. Năm qua, số lượng doanh nghiệp đăng ký mới tăng kỷ lục. Nhiều người bạn làm doanh nghiệp của tôi đã tính đến chuyện mở rộng kinh doanh sau khi ra Tết. Niềm tin từ đối tác quốc tế và của chính người dân sẽ là điểm khởi đầu lý tưởng cho những quyết tâm cải cách thể chế mạnh mẽ hơn trong năm tới. 
Năm cũ trôi qua, năm mới đến với nhiều biến số khôn lường. Chúng ta lo lắng về môi trường, về nguy cơ đổ vỡ của TPP, thực phẩm bẩn, giao thông, và vô vàn vấn đề nhiều năm qua chưa được giải quyết. Nhưng nỗi lo chỉ có thể xử lý bằng hành động. 
Ngày mai, vẫn còn rất nhiều cuộc đời đang chờ đợi được thay đổi - bằng những quyết sách hợp lý của một “chính phủ kiến tạo”.
Khi nhậm chức 5 tháng trước, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định chính phủ của ông sẽ là “chính phủ kiến tạo phát triển, hành động quyết liệt, phục vụ nhân dân”. Chưa thể nhận định về hệ thống chính quyền mới, từ trung ương đến địa phương chỉ sau một thời gian ngắn. Nhưng người dân chắc chắn đang chờ đợi thêm những “hành động quyết liệt” trong năm 2017. 
Năm nay, ở nhiều thành phố, đêm giao thừa sẽ không có pháo hoa. Có thể không khí sẽ trầm lắng hơn, những đô thị sẽ bớt hoa chen người đi trong đêm tân xuân. Nhưng biết đâu đó cũng là một điều hay, khi mọi người có một đêm cuối năm tĩnh lặng hơn thường lệ, quây quần bên người thân để tiễn đưa năm cũ. 
Và chắc chắn là nhân dân đang chờ cũng có những niềm vui sẽ đến trong năm 2017 mà không cần pháo hoa. Như của những người mẫu chuyển giới tôi gặp trong đêm mưa xứ Huế năm ngoái.
Nguyễn Khắc Giang

Chảy máu chất xám

Năm 1991 tôi trở về thăm nhà sau ba năm đi Ba Lan làm nghiên cứu sinh. Ba tôi, khi ấy là một lão thành cách mạng gần 50 tuổi Đảng đã khuyên: “Nếu con thấy bên đó chế độ đãi ngộ tốt hơn, dễ kiếm tiền hơn, tóm lại là đời sống tốt hơn thì cứ ở lại”.

Vậy là tôi được cởi trói để tự mình quyết định ở hay về. 
Thời ấy lương cử nhân của vợ chồng tôi ở trong nước mỗi người quy ra chỉ 4-5 USD/tháng. Ở bên này, năm 1991, mỗi tháng tôi có thể kiếm được 20.000 USD. Ba má tôi nhìn thấy những xe máy, ti vi, tủ lạnh tôi đưa về, cũng không còn lý do gì để suy nghĩ.
Năm 1996, tôi đã ước tính số kỹ sư, cử nhân, tiến sĩ, giáo sư đang lao động trong Chợ Sân Vận động Mười năm Warszawa, Ba Lan, có thể lập được một trường Đại học Tổng hợp với đầy đủ các khoa, các tổ bộ môn. Đây là chợ trời bán buôn lớn nhất châu Âu lúc đó với khoảng 15 nghìn quầy bán hàng, trong đó có 5 nghìn quầy người Việt. Rất nhiều trí thức. 
Đó là những trí thức không còn làm trí thức nữa: trước cái nghèo trong nước, trước sự hấp dẫn vật chất mà nước bạn mang đến, họ sẵn sàng làm cửu vạn, làm con buôn. Chúng tôi lội tuyết hàng chục cây số, bán buôn trong mùa Đông Ba Lan buốt giá, để kiếm tiền.
Lực lượng trí thức này từ năm 1995 đến năm 2005 bị phân hóa mạnh. Số ít thành đạt, tích lũy được vốn thì hoặc ở lại hoặc về nước tiếp tục kinh doanh, trong đó có nhiều người lọt vào top giàu nhất Việt Nam. Số đông bằng lòng với số tiền kiếm được trong hơn 10 năm lao động vất vả cực nhọc ở xứ người, ai nhát thì gửi tiền tiết kiệm lấy lãi bù vào chi phí sinh hoạt, ai liều thì mua bất động sản cho thuê. 
Chỉ có rất ít người say mê nghề nghiệp mới quay lại làm việc tại các cơ quan, trường đại học, viện nghiên cứu… quay lại làm “trí thức”.
Hơn bốn thập kỷ, từ năm 1950 - 1991 các nước XHCN đã đào tạo cho Việt Nam hàng trăm nghìn công nhân kỹ thuật, kỹ sư, cử nhân, tiến sĩ. Lực lượng lao động được đào tạo bài bản này thời gian đó đóng góp tỷ lệ đáng kể chuyên gia cao cấp cho các ngành kinh tế mũi nhọn nước nhà. Nền kinh tế kế hoạch hóa không tạo ra thất nghiệp, ai cũng có việc làm nhưng ít ai được làm việc đúng nghĩa.
Khi ấy, hậu quả chiến tranh và kinh tế bao cấp góp phần thúc đẩy chảy máu chất xám của Việt Nam. Ở thời kỳ sơ khởi, nỗi lo kinh tế, nỗi lo cơm áo gạo tiền là nguyên nhân chính sinh ra “dòng chảy chất xám” của Việt Nam. 
Bây giờ thì không còn đói nữa, nhưng người ta vẫn đi. Thống kê cho biết, khoảng 70% sinh viên Việt Nam du học nước ngoài đã không về nước sau khi nhận được bằng tốt nghiệp. Mà số du học sinh này, hiện tại đang lên tới hàng trăm nghìn người.
Tôi hỏi một bạn trẻ đang học thạc sĩ tại Đại học kinh tế SGH Warszawa về lý do ở lại Ba Lan làm việc. Bạn nói: “Tôi thích phong cách làm việc của người Tây, chăm chỉ, hiệu quả, nghiêm chỉnh, chỉn chu. Về Việt Nam tôi khó tìm được một công ty có văn hóa làm việc như thế. Nếu tôi về Việt Nam làm ở cơ quan nhà nước, ví dụ như chủ tịch thành phố, tôi sẽ làm giống Ba Lan, mở quỹ công khai để cấp vốn cho các dự án giải quyết các vấn đề chung của thành phố, tận dụng tối đa nhân tài trẻ và ý tưởng của họ. Nhưng tôi biết điều này khó thực hiện nổi trong điều kiện hiện nay, vậy thì ở lại bên này cống hiến tốt hơn”.
Hai thế hệ cách nhau 30 năm mang hai nỗi niềm. Thế hệ chúng tôi thì lo đói, lo nghèo, sẵn sàng ở lại để đi buôn bán ở chợ trời hòng kiếm miếng ăn. Thế hệ của các bạn, thì cần một môi trường để được làm việc, được sáng tạo, được cống hiến.
Tất nhiên cái gì cũng có hai mặt. Họ đi rồi vẫn đóng góp được cho đất nước. Nền kinh tế toàn cầu đang tạo ra “lưu thông chất xám” thay vì “chảy máu chất xám”. Lưu thông chất xám tạo điều kiện trao đổi giữa các nước những nhân tài có tri thức, vốn, kỹ năng, hệ thống công nghệ và các mối quan hệ đồng nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả cho quá trình phát triển kinh tế của mỗi nước và toàn cầu. 
Một số trí thức Việt Nam ở lại các quốc gia phát triển hơn, có điều kiện làm việc tốt hơn, một mặt xúc tiến thương mại đầu tư, thúc đẩy quan hệ với doanh nhân nước sở tại và đa quốc gia, mặt khác gửi kiều hối về xây dựng đất nước.
Năm 2016, chính phủ nói rất nhiều về “khởi nghiệp sáng tạo”, và mong muốn tìm cơ chế khuyến khích cho thứ đó. Những bộ não được đào tạo ở các quốc gia phát triển kia chắc chắn là hạt nhân quan trọng cho phong trào khởi nghiệp. Nhưng là nếu họ trở về. 
Bây giờ, chúng ta chỉ có thể chờ đợi thời gian sẽ tạo ra sự phát triển. Tôi đã chờ mấy chục năm để thấy ngày mà cái ăn cái mặc không còn là vấn đề nữa; thì bây giờ đã lại phát sinh những đòi hỏi mới, những yêu cầu mới để các trí thức trở về. 
Trần Quốc Quân

No comments:

Post a Comment