Friday, January 13, 2017

Ngoại trưởng John Kerry và mối duyên nợ với Việt Nam

Khi phục vụ trong quân ngũ, ông John Kerry đã trở thành người đi đầu phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam và kéo dài mối duyên nợ đó trong suốt sự nghiệp chính trị.Vào một ngày cuối tháng 5 năm 1993, di tích nhà tù Hỏa Lò ở Hà Nội đón tiếp hai vị khách đặc biệt đến từ nước Mỹ. Đó là hai thượng nghị sĩ, đồng thời là đôi bạn thân và cũng là những người có nhiều duyên nợ với Việt Nam: John McCain và John Kerry.Ngoai truong John Kerry va moi duyen no voi Viet Nam hinh anh 1

Nếu Thượng nghị sĩ McCain, cựu binh tham chiến tại Việt Nam, vẫn được người Mỹ ca tụng là anh hùng chiến tranh thì ông Kerry bước ra khỏi cuộc chiến trong tư thế ngược lại. Ông bị gọi là "kẻ phản bội" khi đi đầu phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam những năm 1970.Trong sự nghiệp chính trị của ông Kerry, Việt Nam - cả trong và sau cuộc chiến - được nhiều người xem là yếu tố định hình cái nhìn của ông về thế giới.
Ông tốt nghiệp cử nhân khoa học chính trị học tại Đại học Yale. Từ thời sinh viên, ông đã tham gia vào các hoạt động đoàn thể và chính trị. Tháng 3/1965, giữa lúc cuộc chiến tranh Việt Nam leo thang, ông đoạt giải hùng biện dành cho sinh viên sau khi thuyết trình phê phán toàn diện chính sách đối ngoại của Mỹ khi ấy.Ngoai truong John Kerry va moi duyen no voi Viet Nam hinh anh 2
Sau khi ra trường vào năm 1966, ông gia nhập lực lượng Hải quân Mỹ. Lúc này, cuộc chiến tại Việt Nam đã bước vào giai đoạn ác liệt nhất khi Washington triển khai chiến lược "chiến tranh cục bộ".Kerry đăng ký chỉ huy một chiếc tàu chiến PCF (loại tàu vỏ nhôm cỡ nhỏ, dài khoảng 15m, được Hải quân Mỹ sử dụng để tác chiến trên sông và vùng nước nông). Trong cuốn hồi ký về chiến tranh Việt Nam xuất bản năm 1986, ông giải thích sở dĩ ông chọn PCF là vì nghĩ rằng loại tàu này "không tham gia nhiều vào chiến trận".
"Tôi không thực sự muốn bước chân vào cuộc chiến", ông viết. "Tàu PCF làm nhiệm vụ tuần tra ven bờ và đó là những gì tôi nghĩ tôi phải làm".
Ông có bốn tháng tham chiến tại Việt Nam từ cuối tháng 11/1968 đến đầu tháng 4/1969. Người quân nhân trở về Mỹ với nhiều huy chương, gồm một Sao Bạc, một Sao Đồng và ba Chiến Thương Bội Tinh. Tuy nhiên không lâu sau đó, ông tham gia vào phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam. Bị chấn động vì những gì tận mắt chứng kiến ở đồng bằng sông Cửu Long, ông nhanh chóng trở thành người phản chiến tích cực nhất dù vẫn còn phục vụ trong quân đội Mỹ đến năm 1978.
Đầu những năm 1970, ông Kerry gia nhập tổ chức Cựu binh Chiến tranh Việt Nam Phản chiến (VVAW) với khoảng 20.000 thành viên. Chính Tổng thống Mỹ Nixon khi ấy đã thừa nhận tổ chức này là một trong những thành tố có ảnh hưởng nhất trong phong trào phản chiến tại Mỹ.
Cùng VVAW, ông Kerry thực hiện chiến dịch tuyên truyền tội ác của quân đội Mỹ tại Việt Nam mang tên "Cuộc điều tra Chiến binh Mùa đông". Đồng thời, ông xuất hiện trong bộ phim tài liệu cùng tên nói về chiến dịch do VVAW bảo trợ.
Ngày 22/4/1971, ông Kerry trở thành cựu binh Mỹ tại Việt Nam đầu tiên phát biểu tại Quốc hội về chiến tranh Việt Nam. Trong cuộc điều trần kéo dài 2 tiếng đồng hồ trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, ông nói: "Làm sao có thể yêu cầu một người trở thành người cuối cùng chết vì một sai lầm(của người khác)?"Ngoai truong John Kerry va moi duyen no voi Viet Nam hinh anh 3
Đến nay, lời chất vấn trên trở thành câu nói được trích dẫn nhiều nhất trong các bài viết về chân dung John Kerry. Phát biểu tại hội thảo về chiến tranh Việt Nam mang tên "Vietnam War Summit" tháng 4/2016 tại Texas, ông đã phải dừng lại và cố gắng kiểm soát cảm xúc khi nhớ lại câu nói nổi tiếng của mình.
"Tôi đã nói về sự quyết tâm của các cựu binh nhằm thực hiện một nhiệm vụ cuối cùng, để 30 năm sau, khi các anh em chúng tôi xuống đường mà không có chân hoặc tay và mọi người hỏi 'tại sao', chúng tôi có thể nói 'Việt Nam' mà không mang ý nghĩa một ký ức cay đắng", Washington Post dẫn lời ngoại trưởng Mỹ.John Kerry va dinh menh mang ten Viet Nam hinh anh 2
Ngay sau hôm điều trần, ông Kerry đã tham gia vào cuộc biểu tình cùng khoảng 1.000 cựu binh tại Đồi Capitol. Ông và các đồng đội đã quăng huân huy chương cùng áo mũ quân phục của mình qua hàng rào trước bậc thềm trụ sở Quốc hội để phản đối chiến tranh.Trong suốt 2 tiếng đồng hồ, các cựu binh đã hô vang tên tuổi, quê quán, đơn vị cùng những tuyên bố riêng. Khi quăng những món đồ gắn với thời quân ngũ của mình, ông Kerry nói: "Tôi làm điều này không phải vì muốn gây bạo động mà vì hòa bình và công lý. Tôi muốn nỗ lực để thức tỉnh đất nước này một lần cho mãi mãi".
Ông bị bắt trong cuộc tuần hành vinh danh những tù nhân chiến tranh nhưng được thả ngay sau đó. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ khi đó Marvin Laird từng 2 lần bác bỏ đề nghị truy tố ông Kerry.
Mối duyên nợ với Việt Nam                                    Ngoai truong John Kerry va moi duyen no voi Viet Nam hinh anh 4Ông John Kerry ngồi cạnh ông Nguyễn Xuân Phong, nguyên Vụ trưởng Vụ Châu Mỹ Bộ Ngoại giao, trên trực thăng trong chuyến thăm đồng bằng sông Cửu Long năm 1992. Ảnh: AFP.
Quan điểm rằng chính quyền Mỹ đã sai lầm khi gây chiến ở Việt Nam định hình cái nhìn của ông Kerry trong suốt sự nghiệp chính trị từ khi làm phó thống đốc bang Massachusetts đến khi gia nhập Thượng viện rồi trở thành ngoại trưởng. Tuy nhiên, ông rất hiếm khi chia sẻ trước công chúng về khoảng thời gian hoạt động phản chiến.
Từ năm 1991 đến năm 1993, ông làm người đứng đầu Uỷ ban đặc biệt về các vấn đề Tù binh và Quân nhân mất tích trong Chiến tranh (POW/MIA). Khi đó, chiến tranh Việt Nam vẫn còn là vấn đề vô cùng nhạy cảm, là vết thương nhức nhối của người Mỹ nên bước đi của Kerry có thể xem là một sự mạo hiểm về chính trị.
Thế nhưng, bằng hàng chục chuyến công du Việt Nam và Đông Nam Á cùng việc nghiên cứu hàng nghìn tài liệu, hình ảnh, Thượng nghị sĩ Kerry đã làm sáng tỏ tin đồn nói vẫn còn nhiều binh sĩ Mỹ bị giam trong “các nhà tù bí mật” ở Việt Nam. Cuộc điều tra của ông Kerry đã giúp ông “ghi điểm” trong mắt dư luận.Trong cuộc trò chuyện hồi tháng 4 tại Texas, ông nhớ lại việc phối hợp cùng Thượng nghị sĩ McCain trong công tác điều tra về các tù binh chiến tranh, những lần trèo lên những địa điểm hiểm trở, nơi máy bay Mỹ bị rơi, để tìm kiếm hài cốt các binh sĩ. Những nỗ lực của họ đã mở đường cho việc bình thường hóa quan hệ với Việt Nam.
"Họ (người dân Việt Nam) đã cho phép trực thăng hạ cánh ở các thôn xã, dù điều đó có thể gợi lại những ký ức cay đắng về cuộc chiến", ông nói. "Người Việt Nam làm như thế vì họ cũng muốn gác lại chiến tranh. Họ đã đào bới những cánh đồng và cho chúng tôi vào nhà họ, những 'ngôi nhà lịch sử', những nhà tù. Hơn một lần, họ đã hướng dẫn chúng tôi băng qua những bãi mìn thực thụ".
Năm 1994, Thượng viện thông qua đề nghị của hai Thượng nghị sỹ Kerry và McCain yêu cầu gỡ bỏ cấm vận Việt Nam. Đây là một bước tiến quan trọng trong quá trình bình thường hóa Việt - Mỹ. Tới năm 1995, Mỹ chính thức nối lại quan hệ ngoại giao với Việt Nam.Ngoai truong John Kerry va moi duyen no voi Viet Nam hinh anh 5Kết quả này mang lại bước đột phá đưa quan hệ giữa hai nước từ căng thẳng sang hợp tác. Đó cũng là bước ngoặt trong sự nghiệp của bản thân ông Kerry, là dấu ấn đậm nét trong mối lương duyên giữa Việt Nam với ông còn kéo dài đến ngày nay.
Đến Việt Nam và bị ảnh hưởng vì cuộc chiến khốc liệt ở đây từ khi còn là chàng trai trẻ, nay ông John Kerry có chuyến thăm Việt Nam lần cuối với tư cách quan chức chính phủ trước khi trở lại làm công dân Mỹ "bình thường" ở thành phố Boston.
Với ngoại trưởng Mỹ, một bài học từ Việt Nam mà ông luôn khắc cốt là không thể chỉ nhìn các nước qua lăng kính người Mỹ.
"Chúng ta phải cố gắng đặt mình vào vị trí người khác, nhìn đất nước họ theo cách họ nhìn và chúng ta sẽ đạt được thành quả tốt hơn", ông nói.
Trong bài phát biểu cuối cùng ở châu Á, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry nhắc về lợi ích không đổi của Mỹ tại khu vực và tin tưởng Washington sẽ tiếp tục cam kết ở đây.
Thừa nhận những lo lắng trên thế giới về chính quyền mới ở Washington, phát biểu tại Hội trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM chiều 13/1, Ngoại trưởng Kerry khẳng định những lợi ích của Mỹ ở châu Á sẽ đảm bảo cam kết của siêu cường này ở khu vực. 
Quan he Viet - My khong phu thuoc vao ca nhan tong thong nao hinh anh 1
Sự nghiệp của ông Kerry bắt đầu cách đây gần 50 năm khi ông là lính hải quân trong chiến tranh Việt Nam. Ông từ biệt châu Á trên cương vị ngoại trưởng bằng chuyến thăm tới Việt Nam. Ảnh: Tùng Tin. 
“Lợi ích của Mỹ ở khu vực là rất quan trọng: thương mại bền vững, các ý tưởng sáng tạo, hợp tác an ninh khu vực”, Ngoại trưởng Kerry nhấn mạnh. Bài phát biểu ở TP.HCM cũng là bài phát biểu cuối cùng của ông ở châu Á trước khi rời cương vị ngoại trưởng Mỹ.  
Từng là cựu binh Mỹ ở Việt Nam cách đây 50 năm, ông Kerry thừa nhận mình là người chứng kiến, đóng vai trò trong quá trình thay đổi mối quan hệ song phương, ông khẳng định lợi ích của Mỹ không đổi dù có chính quyền mới.
"Tôi muốn nhấn mạnh rằng sự thay đổi lãnh đạo sẽ không hạ thấp lợi ích của Mỹ trong khu vực. Quan hệ hợp tác Việt - Mỹ không phụ thuộc vào một cá nhân tổng thống nào, nó phụ thuộc vào những giá trị chúng ta chia sẻ".
Trong 37 chuyến công du tới châu Á của ông, "rất nhiều trong số đó là đến VN (4 chuyến) trong tư cách ngoại trưởng".
"Tôi đứng đây ngày hôm nay, trước mặt tôi hầu hết là các bạn trẻ, những người sinh ra rất lâu sau cuộc chiến tranh. Chúng ta đã đi rất xa kể từ ngày đó, nhưng thành quả ngày hôm nay không phải tự động có mà thông qua công sức và tầm nhìn của rất nhiều người", Ngoại trưởng Kerry nói.
Quan he Viet - My khong phu thuoc vao ca nhan tong thong nao hinh anh 2
Ngoại trưởng John Kerry và bài phát biểu cuối cùng tại châu Á. Ảnh: Tùng Tin. 
Ông Kerry đến Việt Nam lần thứ 4 trong nhiệm kỳ của mình, và là lần cuối cùng trước khi nước Mỹ có tổng thống mới vào tuần sau. Bao phủ chuyến đi của ông là sự hoang mang về ưu tiên của Tổng thống tân cử Donald Trump sẽ không dành cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Trump đã tuyên bố sẽ rút khỏi TPP trong 100 ngày đầu sau nhậm chức.
Hội trường trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM được chọn là địa điểm cho bài phát biểu cuối cùng của Kerry trên cương vị ngoại trưởng vì đây là món quà viện trợ của chính phủ Mỹ cách đây 50 năm. "Một nơi tuyệt vời để chúng ta suy nghĩ về tương lai", ngoại trưởng Mỹ cho biết.
Trở nhiều lần kể từ 1991 tới nay trên nhiều cương vị từ thượng nghị sĩ, ngoại trưởng, ông Kerry nói một điều không đổi ở Việt Nam “là nhu cầu thay đổi”. Theo ông nhu cầu cho sáng tạo, cho nền kinh tế thị trường là nhu cầu chung của mọi người trong xã hội.
Ông nhắc đại Đại học Fulbright như một ví dụ về hợp tác giáo dục mà có thể tạo ra những thay đổi tích cực cho Việt Nam. 
“Chúng ta cần hai thập kỷ để chuyển từ xung đột sang bình thường hoá, hai thập kỷ nữa để từ bình thường hoá sang xây dựng quan hệ đối tác”, ngoại trưởng Mỹ nói.
Quan he Viet - My khong phu thuoc vao ca nhan tong thong nao hinh anh 3
Ngoại trưởng Mỹ chọn Việt Nam là điểm từ biệt ở châu Á. Ảnh: Tùng Tin. 
Kim ngạch thương mại song phương đã tăng từ 451 triệu USD cách đây 20 năm lên 45 tỉ USD hiện tại. Cách đây 20 năm, VN có 800 sinh viên/năm tới Mỹ, con số này hiện tại là 21.000 sinh viên/năm. 
Năng lượng sạch và biến đổi khí hậu là một chủ đề khác trong bài phát biểu của ngoại trưởng Mỹ. "Khi ai đó nói nên chọn một loại năng lượng vì 'nó rẻ hơn', điều đó là không đúng nếu chúng ta tính đến chi phí khắc phụ hậu quả môi trường mà việc khai thác, sử dụng năng lượng đó gây ra. Nếu chúng ta tinh đến chi phí xây dựng bệnh viện cho những đứa trẻ, đó không phải là rẻ".
"Mọi việc các quốc gia khác ở quanh sông Mekong làm đều ảnh hưởng đến Việt Nam, những gì Trung Quốc làm, Campuchia làm, Thái Lan làm với sông Mekong đều ảnh hưởng đến nông dân và ngư dân Việt Nam", ông Kerry nói.
"Chào tạm biệt", ông Kerry kết thúc bài phát biểu của mình và hứa sẽ trở lại Việt Nam với tư cách một công dân bình thường.
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry sinh năm 1943 tại bang Colorado, Mỹ. Ông có bốn tháng tham chiến tại Việt Nam từ cuối tháng 11/1968 đến đầu tháng 4/1969.
Ông trở về Mỹ với nhiều huy chương, gồm một Sao Bạc, một Sao Đồng và ba Chiến Thương Bội Tinh. Thế nhưng, khi về nước, Kerry lại tham gia tích cực vào phong trào chống chiến tranh Việt Nam.
Ngày 22/4/1971, ông Kerry trở thành cựu binh Mỹ tại Việt Nam đầu tiên phát biểu tại Quốc hội về chiến tranh Việt Nam. 
Từ năm 1991 đến năm 1993, ông làm người đứng đầu Uỷ ban đặc biệt về các vấn đề Tù binh và Quân nhân mất tích trong Chiến tranh (POW/MIA). Bằng hàng chục chuyến công du Việt Nam và Đông Nam Á cùng việc nghiên cứu hàng nghìn tài liệu, hình ảnh, Thượng nghị sĩ Kerry đã làm sáng tỏ tin đồn nói vẫn còn nhiều binh sĩ Mỹ bị giam trong “các nhà tù bí mật” ở Việt Nam.
Năm 1994, Thượng viện thông qua đề nghị của hai Thượng nghị sỹ John Kerry và John McCain yêu cầu gỡ bỏ cấm vận Việt Nam. John Kerry đảm nhận vị trí ngoại trưởng Mỹ từ tháng 2/2013 đến nay.John Kerry va dinh menh mang ten Viet Nam hinh anh 1
 Các trợ lý của John Kerry nói rằng Việt Nam là điểm dừng chân có ý nghĩa nhất trong chuyến đi cuối cùng của ông trong cương vị ngoại trưởng Mỹ.
Ngoại trưởng John Kerry đã bắt đầu chuyến công du từ biệt trên cương vị người đứng đầu ngành ngoại giao nước Mỹ.
Chuyến đi của ông, với điểm nhấn chính là châu Âu, đã chọn chặng dừng chân dài: ông bay 22 tiếng để đến Việt Nam trước khi đi Paris để bàn về hoà bình Trung Đông, qua London để gặp ngoại trưởng Anh rồi tới Davos, Thụy Sĩ, để dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF - World Economic Forum).Các trợ lý của John Kerry nói rằng điểm dừng ở Việt Nam có ý nghĩa nhất trong chuyến đi này. Số phận của ông gắn liền với đất nước Đông Nam Á này trong suốt 50 năm, từ những ngày ông là viên sĩ quan hải quân trẻ ở Đồng bằng sông Cửu Long năm 1968.
Kerry giành được những huân, huy chương khi chiến đấu ở đây, nhưng chính ông sau đó lại tham gia quyết liệt nhất vào phong trào phản chiến cũng như thúc đẩy bình thường hoá quan hệ hai nước. Và như định mệnh, cuộc chạy đua tổng thống năm 2004 của Kerry cũng bị tác động phút chót bởi những câu chuyện thời chiến.
Việt Nam trở thành tâm điểm của sự nghiệp Thượng nghị sĩ bang Massachussetts, cũng như là ngoại trưởng Mỹ sau này. Trong 4 năm làm ngoại trưởng, hầu như năm nào ông Kerry cũng tới thăm Việt Nam.
Trong chuyến thăm từ biệt này, ngoại trưởng Mỹ sẽ trở về chiến trường xưa ở Cà Mau. Tuy nhiên, báo chí không được đi cùng vì ông Kerry chỉ muốn đây là chuyến đi riêng tư.Bà Tôn Nữ Thị Ninh, nguyên Phó chủ nhiệm uỷ ban đối ngoại Quốc hội và là nhà ngoại giao lâu năm của Việt Nam, khi nói về quá trình bình thường hoá quan hệ Việt - Mỹ đã thừa nhận: “Trong bình thường hoá, chúng ta may mắn có hai anh bạn John. Đó là Thượng nghị sĩ John Kerry và Thượng nghị sĩ John McCain. Một người là phe Cộng hoà, một người là phe Dân chủ, chúng ta có sự ủng hộ quan trọng từ cả lưỡng đảng.”Năm 1991, khi Kerry bắt đầu nhiệm kỳ hai ở Thượng viện Mỹ, ông bắt đầu một việc được coi là đánh bạc với sinh mạng chính trị của mình: đứng đầu Ủy ban về Vấn đề Tù nhân chiến tranh và người Mỹ mất tích (POW/MIA).
Khi đó, vấn đề Việt Nam, nơi duy nhất siêu cường Mỹ từng thất bại trong lịch sử, vẫn là nỗi đau khôn nguôi vàxã hội Mỹ vẫn vật lộn trong “hội chứng Việt Nam”. Một số nghị sĩ hay cựu binh muốn thúc đẩy bình thường hoá hay cải thiện quan hệ với Việt Nam ngay lập tức bị chỉ trích là phản quốc.
Các cố vấn của Kerry khi đó đều khuyên ông nên tránh nhiệm vụ này. Thượng nghị sĩ McCain, một cựu binh khác, khi đó bị các nhóm làm về POW/MIA trực tiếp gọi là phản quốc. “Những thứ nói về ông ta lúc đó còn hơn cả tàn nhẫn”, Kerry kể lại.John Kerry va dinh menh mang ten Viet Nam hinh anh 3Tờ Boston Globe, trong bài hồ sơ dài về chân dung Kerry khi ông ra tranh cử năm 2004 đã gọi bước đi này của ông là đầy “mạo hiểm về chính trị”. Kerry thì thừa nhận đó là “nhiệm vụ không vinh quang gì và chẳng ai muốn”.
Lúc đó, một số nhóm nhỏ các doanh nghiệp và các tổ chức NGO tung ra nhiều lời đồn về các nhà tù bí mật, với mong muốn kiếm lợi trên “hy vọng” của các gia đình cựu binh. “Các bức ảnh giả về tù nhân Mỹ xuất hiện, kể cả trên báo chí chính thống”, tờ báo viết.
Năm 2010, khi tổng kết lại 15 năm bình thường hoá quan hệ Việt - Mỹ, Kerry viết rằng “mọi người dễ quên rằng bình thường hoá không hề đến nhanh hay dễ dàng. Đó là tiến trình gian nan đòi hỏi tầm nhìn, sự nỗ lực và nhượng bộ”.
“Những người ủng hộ bình thường hoá có thể bị gán cho là phản quốc ở cả hai nước. Điều nghịch lý là thúc đẩy hoà bình và hòa giải giữa hai nước lại được dẫn dắt bởi những người tham chiến nhiều nhất là những cựu binh”, ông viết.
Từ năm 1991 đến sự kiện bình thường hoá quan hệ Việt - Mỹ năm 1995, Thượng nghị sĩ Kerry đã liên tục có 14 chuyến thăm Việt Nam để xem xét hàng nghìn tài liệu, bức ảnh, các lời khai từ thân nhân, các nhóm cựu chiến binh, cựu quan chức tình báo và nhà ngoại giao, các báo cáo để khẳng định rằng không còn nhà tù bí mật nào tại Việt Nam.
Khi nhắc lại việc này, ông nói công việc POW/MIA đã “dần giúp gây dựng niềm tin và tạo thói quen hợp tác để dọn đường cho bình thường hoá.” Và chính những gia đình của các cựu binh đã “giúp xây dựng sự đồng thuận”.John Kerry va dinh menh mang ten Viet Nam hinh anh 4Cũng trong quá trình này, Kerry đã có thêm một người bạn mà sau này trở thành đồng minh chính trị quan trọng ở phía bên kia của đảng Cộng hoà.Một trong những người đối đầu với Kerry khi đó là Thượng nghị sĩ McCain của phe Cộng hoà, một cựu binh khác từng chiến đấu tại Việt Nam. Hai người đã có những bất đồng ngay từ trong phong trào phản chiến.
Mùa xuân năm 1991, McCain ngồi đối diện Kerry trên chiếc máy bay vận tải quân sự trong một chuyến công tác tới Trung Đông. Ở Thượng viện, hai người thường dè chừng nhau. Khi đó, ngồi trên máy bay, hai người bắt đầu nói chuyện và theo tự nhiên bắt đầu nhắc về Việt Nam, cuộc chiến mà cả hai ông từng tham gia một thời tuổi trẻ.
McCain nhớ lại rằng khi chiếc máy bay bắt đầu bay qua Đại Tây Dương, Kerry và ông đã kể lại những ký ức của đời mình. Kerry nói:“Tôi hỏi ông ấy rất nhiều, ông ấy cũng hỏi tôi, rồi chúng tôi nói về cảm xúc của nhau về cuộc chiến”. Sau chuyến đi và một lần trò chuyện, hai người trở thành bạn thân của nhau.
Bốn năm sau, vào tháng 7/1995, Kerry và McCain đứng cạnh nhau ở phòng phía Đông của Nhà Trắng khi Tổng thống Bill Clinton tuyên bố Mỹ sẽ bình thường hoá quan hệ với Việt Nam. Giai đoạn cấm vận, căng thẳng sau chiến tranh đã bước sang một trang mới của hợp tác. Việc bình thường hoá quan hệ với Mỹ cũng là tiền đề để Việt Nam vào ASEAN và ký thoả thuận hợp tác với Liên minh châu Âu (EU) trong cùng năm này.
Năm 2012, ông McCain cũng là một trong những người ủng hộ Kerry nhiệt tình nhất cho chức ngoại trưởng. Thúc đẩy bình thường hoá quan hệ với Việt Nam được coi là bước ngoặt cuộc đời cũng như sự nghiệp chính trị của Thượng nghị sỹ Kerry.
Thượng nghị sĩ Edward M. Kennedy (mất năm 2009, em trai của Tổng thống Kennedy và từng làm tại Thượng viện từ năm 1962) đánh giá: “Công việc mà John Kerry và John McCain làm thật sự là một trong những việc ấn tượng nhất chúng ta từng có suốt 50 năm qua.”

Bốn tháng tham gia chiến tranh ở Việt Nam

Năm 1968-1969, với cấp bậc Đại uý hải quân, Kerry có 4 tháng chiến đấu tại Việt Nam. Ông được về nước sớm sau ba lần bị thương. Trong 4 tháng chiến đấu mà ông chủ yếu là chỉ huy của tàu chiến nhỏ PCF ở khu vực Cà Mau, Kerry giành được một loạt huân chương như Silver Star, Bronze Star và ba Purple Heart.
Bốn tháng ngắn ngủi này cũng đủ để ông thấy điều không đúng của cuộc chiến. Trở về Mỹ, ông cùng Nhóm Cựu binh Việt Nam chống chiến tranh (VVAW) tham gia một loạt hoạt động phản chiến. Xuất hiện trước Uỷ ban Đối ngoại Thượng viện năm 1971, ông thẳng thắn chỉ trích chính sách chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam là nguyên nhân của các tội ác chiến tranh.
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry (trái) được chào đón bởi Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, Ted Osius tại sân bay Nội Bài, Hà Nội vào ngày 12 tháng một năm 2017.
Bàn thảo nhiều vấn đề
Đây được xem là chuyến công du cuối cùng của ông John Kerry trong tư cách ngoại trưởng Mỹ.
Theo chương trình do Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ công bố, Ngoại trưởng John Kerry đến Hà Nội vào Thứ Sáu 13/1 gặp gỡ với các quan chức cao cấp Việt Nam, để bàn thảo về mối quan hệ song phương Mỹ - Việt cũng như các vấn đề của khu vực.
Sau đó ông vào Sài Gòn, cũng có cuộc gặp với các quan chức lãnh đạo thành phố, và đọc diễn văn về quan hệ Mỹ - Việt.
Ngày 14/1, Ngoại trưởng Mỹ sẽ về thăm tỉnh Cà Mau thuộc vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long. Tại đây ông Kerry sẽ thảo luận với các chuyên gia trong vùng về các vấn đề liên quan đến môi trường, và xem xét các phương thức mà phía Mỹ có thể hợp tác với Việt Nam để phát triển năng lượng sạch, quản trị nguồn nước, tài nguyên, hệ sinh thái, và phát triển hạ tầng cơ sở bền vững cho Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long.
Sau đó ông sẽ tiếp tục hành trình đến tham dự hội nghị hòa bình Trung Đông ở Pháp, đến Anh để thảo luận về tình hình Syria , và dự cuộc họp thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới VEF tại Thụy Sỹ.
Người Mỹ gốc Việt nghĩ gì về chuyến đi này của Ngoại Trưởng John Kerry? Tại sao ông Kerry lại chọn Việt Nam để thực hiện chuyến công du trước khi kết thúc sự nghiệp ngoại trưởng của mình?
Theo anh Lý Vĩnh Phong, cựu chủ tịch Tổng Hội Sinh Viên Việt Nam miền Nam California, thì nhiều phần ông Kerry có thể sẽ dựa trên quan hệ của ông với chính quyền Hà Nội để có những góp ý với chính quyền Hà Nội về những cách làm việc cũng như những đường hướng mà Hoa Kỳ có thể theo đuổi trong mối quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ với chính quyền mới của Tổng Thống Donald Trump sắp tới đây.
Việt Nam là nước Á Châu duy nhất của chuyến đi này. Theo tôi, đó có thể là do quan hệ của ông John Kerry đã có với Việt Nam trong nhiều thập niên qua...
- Anh Lý Vĩnh Phong, California
“Nhìn chung nó mang tính cách đây là chuyến đi chia tay với những đối tác mà ông có dịp làm việc chung trong vai trò ngoại trưởng. Việt Nam là nước Á Châu duy nhất của chuyến đi này. Theo tôi, đó có thể là do quan hệ của ông John Kerry đã có với Việt Nam trong nhiều thập niên qua, từ một người từng phục vụ trong chiến tranh Việt Nam đến tham gia trong những phong trào phản chiến ở Hoa Kỳ trong thập niên 70. Trong những năm ông làm Thượng Nghị Sĩ ở Hoa Kỳ, thật ra ông John Kerry có một mối giao hảo rất tốt với chính quyền Hà Nội.
Đối với cộng đồng người Mỹ gốc Việt, chúng ta đã có nhiều lần vận động những dự luật nhân quyền và lúc nào cũng được thông qua ở Hạ Viện nhưng  lên đến Thượng Viện thì chúng ta thất vọng. Thượng Nghị Sĩ John Kerry luôn luôn cản trở những dự luật đó vì ông luôn có khuynh hướng gần gũi với chính quyền Hà Nội. Trong những năm ông làm  ngoại trưởng, có lúc ông cũng lên tiếng về nhân quyền nhưng sự lên tiếng đó cũng không được mạnh mẽ cho lắm.
Cho nên với một chính quyền mới sắp được chuyển giao ở Hoa Kỳ trong vòng 10 ngày nữa thì tôi nghĩ rằng nhiều phần đối với ông Kerry có thể ông sẽ dựa trên quan hệ của ông với chính quyền Hà Nội để có những góp ý với chính quyền Hà Nội chăng? Góp ý về những cách làm việc cũng như những đường hướng mà Hoa Kỳ có thể theo đuổi trong mối quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ với chính quyền mới của Tổng Thống Donal Trump sắp tới đây. Tôi nghĩ rằng đó chắc chắn là một phần của chuyến công du vì ông ta sẽ đi Sài Gòn, Hà Nội cũng như đến một số nơi khác ở Việt Nam.”
Trấn an Việt Nam?
000_B514C-400.jpg
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry (trái) bắt tay với Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh (phải) tại Hà Nội ngày 24 tháng 5 năm 2016. AFP photo
Nhà báo Đỗ Dzũng của nhật báo Người Việt tại miền Nam California lại cho rằng có hai lý do để ngoại trưởng sắp mãn nhiệm chọn Việt Nam là vì thứ nhất Việt Nam là một nơi thân thương với ông John Kerry, thứ hai để ông trấn an Việt Nam không nên quá lo ngại chuyện TPP.
“Nếu chúng ta nhìn trong suốt 4 năm ông John Kerry làm ngoại trưởng, cũng như trước đó khi ông làm Chủ tịch Ủy ban Ngoại giao Thượng viện và cuộc đời của ông trong cuộc chiến Việt Nam, thì chúng ta thấy rằng nó gắn liền rất là nhiều. Có cái gì đó đặc biệt.
Bản thân tôi vào Tháng Năm năm ngoái khi tôi về Hà Nội làm phóng sự về chuyến viếng thăm của ông Obama, chính mắt tôi trong thấy ông John Kerry đi bên cạnh ông Ngoại trưởng Phạm Bình Minh của Việt Nam để trò chuyện rất thân thiện. Mình không biết họ nói gì nhưng họ đi ngang qua chỗ tôi ngồi rất là gần và tôi nhìn thấy những cử chỉ của họ. Đồng thời ở Hà Nội, một buổi tối ông John Kerry cũng đi bộ ở Bờ Hồ cùng ông Phạm Bình Minh. Từ đó chúng ta thấy có một điều gì đó thân thiện với Việt Nam.
Việc ông đến Việt Nam lần này như có vẻ trấn an Việt Nam, mặc dù Tổng thống đắc cử  Donald Trump có thể bỏ TPP nhưng Việt Nam cũng đừng lo ngại.
- Nhà báo Đỗ Dzũng 
Trong suốt thời gian sau khi cuộc chiến Việt Nam chấm dứt, hai Thượng nghị sĩ bỏ công nhiều nhất để vận động cho việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam chính là ông John Kerry và ông John Mccain. Ông John Kerry cũng đã từng về Việt Nam đạp xe đạp cùng một số cựu binh  Mỹ. Lần trước đó ông về cũng đã từng trở lại miền Tây vùng mà ông từng tham chiến một thời gian.
Về những chính sách ngoại giao của Mỹ thì có thể nói rằng là việc ông đến Việt Nam lần này như có vẻ trấn an Việt Nam, mặc dù Tổng thống đắc cử  Donal Trump có thể bỏ TPP nhưng Việt Nam cũng đừng lo ngại. Vì ngay hôm nay, ông Rex Tillerso, người được ông Donald Trump đề cử làm bộ trưởng ngoại giao có nói tại Cục điều trần của Ủy ban Ngoại giao là ông ủng hộ TPP, khác với những gì ông Donal Trump nói. Thành ra tôi nghĩ có lẽ ông John Kerry đến Việt Nam với hai mục đích, thứ nhất là Việt Nam là một nơi thân thương với ông nên ông chọn đi cuối cùng. Thứ hai có lẽ ông trấn an Việt Nam là cũng không nên quá lo ngại chuyện TPP.”
Với cựu Đại tá VNCH Nguyễn Khắc Lý, tổng tham mưu trưởng sau cùng của Quân Đoàn 2 Quân khu 2 ở Pleiku, thì ý nghĩa chuyến công du này của ông John Kerry không có đáng kể, ngoài việc tạo thành tích về đối ngoại của Hoa Kỳ trong thời gian ông Obama cầm quyền, cũng là giúp cho di sản của ông Obama.
“Tôi nghĩ ông John Kerry đi Việt Nam chuyến này là vì ông muốn lưu lại di sản như di sản của chính quyền Obama đối với thế giới, là vì chính quyền ông Obama trong nội bộ nước Mỹ là chính quyền rất yếu về ngoại giao. Ông John Kerry cố chứng minh rằng ông Obama có di sản về ngoại giao quan trọng.
Thứ hai nữa là ông có nhiều liên hệ với Việt Nam. Ông đã bị buộc tội phản chiến chống lại Việt Nam Cộng Hòa, và là một trong những người có dính líu đến nguyên nhân của việc mất nước của Việt Nam Cộng Hòa về tay cộng sản. John Kerry là người phản chiến, giống như Jane Fonda.
Thành thử chuyện đi của ông là một phần cho cá nhân ông có thành tích về chuyện đối ngoại của Hoa Kỳ trong thời gian ông Obama cầm quyền. Thứ hai nữa cũng là giúp cho di sản của ông Obama.
Tôi nghĩ rằng với những người Việt quốc gia chống đối cộng sản sẽ nhìn thấy chuyến đi của ông John Kerry không có ý nghĩa gì. Vì nếu quan trọng thì trong thời gian ông còn đang thịnh, ông có thể làm được việc này việc kia với Việt Nam, chứ bây giờ ông sắp xuống rồi thì  tôi nghĩ ý nghĩa của chuyến công du này của ông John Kerry không có đáng kể.” Theo RFA

No comments:

Post a Comment