Sunday, January 8, 2017

Tết của người Mông


Còn khoảng một tháng nữa mới đến Tết Nguyên đán, thế nhưng những ngày này, đồng bào Mông tại xã Loóng Luông, huyện Mộc Châu, Sơn La đã rất nhộn nhịp trong không khí ngày Tết truyền thống của dân tộc mình.Người Mông tại bản Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La đã bắt đầu đón Tết với nhiều phong tục truyền thống như mang nông cụ vào nhà dán giấy để tri ân, làm bánh dày cúng lễ tổ tiên hay chơi ném pao, thổi khèn...Diễn ra vào khoảng đầu tháng 12 âm lịch hằng năm, Tết truyền thống dân tộc Mông có nhiều nghi lễ, phong tục cũng như các hoạt động vui chơi lễ hội rất độc đáo. 
Hình ảnh Tết truyền thống của người Mông, Sơn La số 1
Đồng bào Mông thường đón Tết từ 30/11 đến 5/12 âm lịch, vào ngày 30 Tết khắp bản làng xã Loóng Luông nhộn nhịp không khí chuẩn bị đón Tết.
Nhộn nhịp nhất có lẽ phải kể đến việc mổ lợn. Những chú lợn to, đẹp nhất được đưa vào trước ban thờ gia đình cắt tiết. Làm vậy là để báo với các vị thần linh, báo với tổ tiên và mời các vị về đón tết cùng con cháu. Theo phong tục của đồng bào Mông, trong 3 ngày Tết chính, mọi người chỉ được ăn thịt, không ăn rau nên ngoài ý nghĩa tạ ơn tổ tiên, thịt lợn còn là thực phẩm chính trong mâm cơm ngày Tết.
Cả bản rộn ràng tiếng giã bánh dày, không khí Tết nhộn nhịp khắp bản làng từ những âm thanh như thế. Những chiếc bánh dày trắng ngần từ nếp nương được dùng để tạ ơn tổ tiên sau một vụ mùa thắng lợi và cũng là để mời nhau thưởng thức trong những ngày Tết.
Dán giấy niêm phong công cụ lao động của gia đình - một phong tục độc đáo của đồng bào Mông - cũng được người chủ gia đình thực hiện vào buổi chiều ngày cuối cùng của năm.
Bác Mùa A Chừ, xã Loóng Luông cho biết: "Các công cụ này cũng là công cụ lao động chính của gia đình. Một năm lao động mình sử dụng nó thì hôm nay dán tờ giấy này như cám ơn các công cụ lao động, năm nay thu được nhiều ngô nhiều lúa, thóc cũng là nhờ những công cụ này, mình phải cám ơn nó".
Khoảnh khắc giao thừa của đồng bào Mông được tính bằng tiếng gà gáy đầu tiên. Buổi tối đêm 30 Tết nhà nhà đều ngồi chờ giao thừa, ôn lại những câu chuyện của năm cũ, hay ngồi hát những bài hát truyền thống đón xuân.
Bếp lửa theo truyền thống không thể thiếu trong 3 ngày tết của người Mông, luôn cháy rực để sưởi ấm cho tổ tiên, các cụ về ăn tết, và cũng là sưởi ấm cho mọi người, khiến cho không khí ngày xuân ấm áp hơn trong cái lạnh nơi vùng cao.
Đồng bào Mông ăn tết trong 3 ngày chính và hoạt động vui chơi kéo dài cả tháng. Trong những ngày Tết chính, mọi người trong khắp thôn bản tìm đến gia đình chúc tụng nhau. Mâm cỗ luôn được gia đình chuẩn bị trước và sẵn sàng tiếp khách.
Uống rượu vòng là phong tục rất độc đáo của người Mông để gửi đến nhau những lời chúc mừng tốt đẹp nhất trong năm mới.
Anh Mùa A Chía, xã Loóng Luông chia sẻ: "Năm hết tết đến chén rượu vòng để tất cả anh em đến phù hộ cho. Thứ nhất sang năm mới cả gia đình có sức khỏe mới, làm ít được nhiều, nuôi gà đầy chuồng, nuôi lợn cũng đầy chuồng, nuôi bò thì đầy bãi, làm thóc thì đầy kho. Chúc con cháu đi học đường xa, đi tốt về tốt, không có vấn đề nào xấu".
Tết truyền thống, đó là dịp để đồng bào Mông vui chơi sau một năm lao động vất vả. Những trò chơi, những bài hát, tiếng khèn như kết nối mọi người gần nhau hơn, tăng thêm tình đoàn kết đồng bào khắp thôn bản. Đây cũng là điều kiện để đồng bào Mông gìn giữ những phong tục, nghi lễ, những nét văn hóa độc đáo của dân tộc mình./.Lên Kỳ Sơn vào dịp cuối năm này, tôi dành nhiều thời gian tìm  hiểu phong tục Tết của người Mông ở Kỳ Sơn và đã có hai ngày đêm về các bản Trường Sơn, Tiền Tiêu (xã Nậm Cắn), bản Sơn Hà (xã Tà Cạ) là những bản thuần dân tộc Mông.

Hình ảnh Phong tục Tết của người Mông ở Kỳ Sơn (Nghệ An) số 1
Theo các già bản cho biết, nay bà con đã tự nguyện đón Tết cổ truyền dân tộc trùng với Tết Nguyên đán như người Kinh. Trước đây, Tết của người Mông cũng theo lịch thời vụ của nhà nông, theo các tuần trăng như Âm lịch, có khác là người Mông không tính theo năm nhuận nên thời gian có xê dịch trong khoảng 1 tháng. Nay chuyển thời gian theo Tết Nguyên đán có thuận lợi là việc học tập, công tác của con em không bị ảnh hưởng mà phong tục Tết vẫn được bảo tồn.

Trong phong tục Tết của người Mông, các gia đình dùng ngọn tre quét trong nhà để xua hết mọi điều không may. Trong 3 ngày Tết không ai được quét nhà. Sau lễ này còn có lễ Hạp Kỳ (gọi vía) cho người già cũng rất quan trọng, giống như lễ mừng thọ ở miền xuôi. Đây là một phong tục đẹp, như là dịp con cháu tỏ lòng hiếu thảo, tạ ơn các đấng sinh thành nhân dịp năm mới. Trong lễ gọi vía bắt buộc phải có một đôi gà có cả trống cả mái, một con lợn, sau lễ giết thịt gà trống bày lên cỗ cúng tết, còn để xem chân, đầu gà… để biết những điều may mắn hoặc không may trong năm mới. Qua tìm hiểu được biết, lễ tạ ơn (gọi vía) này đều có ở các dân tộc khác như Thái, Khơ mú… Nhưng khác với dân tộc Mông, lễ gọi vía của đồng bào dân tộc Khơ mú, Thái phải có thêm đĩa xôi, 2 vò rượu cần, những gia đình có điều kiện còn thêm bạc nén, vòng cổ, vòng tay, quần áo mới…, cuối lễ còn có tục buộc chỉ cổ tay.

Theo ông Hờ Chống Nhìa, Chủ tịch xã Nậm Cắn, trong những ngày Tết cổ truyền, các bản người Mông có nhiều trò chơi như ném pao (gần giống như ném còn của người Thái) chỉ khác là quả còn hình tròn, còn quả pao hình vuông. Trong hội thi ném pao, hai bên có cá cược bằng chính vật dụng trên người như vòng tay, vòng cổ, khăn, thậm chí cả quần áo. Sau hội, cả hai bên đều rất vui nhộn, thân mật với nhau. Ngoài hội ném pao còn có thi đẩy gậy, đi cà kheo, đánh cầu lông…, Riêng trò chơi đánh cầu lông mà quả cầu tự chế khá nặng, bên thua phải mang một bó củi sau lưng (nặng khoảng 10 kg), nếu thắng lại đổi cho bên thua phải mang trong thi đấu. Nay trò chơi này đã vắng bóng bởi đã có chơi cầu lông thông thường khá phổ biến.

Trong dịp Tết, người Mông cũng thường mời nhau đến nhà và đi thăm, chúc tết các gia đình thông gia, bạn bè. Trai gái thì tổ chức hội Gầu Tào để cùng hát giao duyên, tỏ tình bằng các làn điệu Cự Xưa, Lù Tẩu… cùng thổi khèn mời bạn xa đến. Nhiều đôi trai gái nên vợ chồng nhờ hội Gầu Tào này. Do ngày nay trai gái có dịp giao lưu nhiều hơn, các hủ tục như thách cưới giảm nhiều nên tục “cướp vợ” ở người Mông Kỳ Sơn cũng không còn nữa. Cùng với xu hướng đó, việc trai gái Mông mặc trang phục dân tộc trong các dịp lễ, tết cũng vắng dần. Lên miền Tây vào dịp lễ, tết khó gặp được thanh niên nam nữ các dân tộc ăn mặc theo phong tục truyền thống. Đây cũng là điều đáng buồn cần được ngành Văn hóa quan tâm./.
Nguồn : Tin tức Du lịch

No comments:

Post a Comment