Saturday, February 11, 2017

Khoảng cách giàu - nghèo ở Việt Nam tăng bất thường

Nguyên nhân nào đưa họ giàu nhanh thế? Đáng buồn là không phải tất cả trong số họ đều có tài kinh doanh trong một môi trường cạnh tranh bình đẳng và minh bạch!
Mấy hôm nay, nhiều tờ báo có bài kể nỗi khốn khó của công nhân lao động. Nhưng vấn đề cần nói hơn là khoảng cách giàu - nghèo đang tăng một cách bất thường.
Năm ngoái, Hãng tư vấn Capgemini của Mỹ đưa kết luận khảo sát: Số tỉ phú đôla ở Châu Á tăng mạnh, đặc biệt là Hồng Kông và Việt Nam. Việt Nam từ 100 người tăng lên 170, trong đó có hai người đạt chuẩn hội viên Câu lạc bộ 100 triệu đôla.
Theo số liệu của Bộ LĐTBXH, trong vòng 8 năm, khoảng cách 20% người nghèo nhất và 20% người giàu nhất đã từ 4,2 lần tăng lên 8,9 lần! UBTƯ MTTQVN đã phải kêu lên: “Phân hóa giàu nghèo đang diễn ra một cách ghê gớm!”.
Nguyên nhân nào đưa họ giàu nhanh thế? Đáng buồn là không phải tất cả trong số họ đều có tài kinh doanh trong một môi trường cạnh tranh bình đẳng và minh bạch!
Theo kết quả nhiều cuộc điều tra cho biết: Một là những người được ưu đãi “trốn thuế hợp pháp”; hai là những người thu lợi lớn từ quá trình cổ phần hóa tài sản nhà nước; ba là những người nắm được thông tin về quy hoạch, đầu cơ đất đai; bốn là những người tham nhũng từ các dự án. Cuối cùng mới đến những người có tài kinh doanh, làm giàu chính đáng, nhưng số này luôn bị áp lực bởi cơ chế quản lý chưa thông thoáng.
Tình trạng tăng khoảng cách giàu - nghèo đang gây những hậu quả cực kỳ nghiêm trọng. Theo thống kê thì nhóm người nghèo bị bệnh tật nhiều gấp hai lần nhóm người giàu. Con cái của nhóm nghèo được học nghề từ trung cấp trở lên 11 lần ít hơn con cái của nhóm giàu. Những nhà giàu mới có thói tiêu pha quái đản, như “ăn lạ”, “uống độc” (ăn phở bò Kobe, mắt đại bàng, uống máu rắn lục...). Do đó, gây ra kỳ thị giữa hai tầng lớp giàu - nghèo, sự sứt mẻ khó liên kết, thân thiện. Người nghèo mất dần cơ hội được hưởng các phúc lợi xã hội như y tế, giáo dục, hưởng thụ văn hóa. Họ suy giảm niềm tin vào công lý, công bằng. Tình trạng thất học làm cho chất lượng lao động không đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ảnh hưởng đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Phải giải quyết sao đây?
Công đoàn VN là thành viên của LHCĐ thế giới, tổ chức đang đặt mục tiêu vì người lao động là: “An sinh xã hội, thương lượng tập thể, thỏa ước tập thể, tự do dân chủ, ngày làm 7 giờ, tuần làm 5 ngày”. Dù hoàn cảnh của chúng ta có khác, nhưng chí ít cũng phải mau chóng thực hiện cho được lương tối thiểu đáp ứng đủ mức sống tối thiểu của NLĐ, có tính khoản nuôi con; quy định cho nhà đầu tư với quy mô kinh doanh cỡ nào đó thì phải đảm bảo nhà ở cho công nhân và tổ chức bữa ăn công nghiệp đạt tiêu chuẩn vệ sinh dinh dưỡng.
Ngoài những quyết sách lớn phát triển KT-XH, ngăn chặn đẩy lùi tham nhũng, phải xây dựng chế độ phúc lợi xã hội đảm bảo cho người nghèo được hưởng các quyền lợi về văn hóa, giáo dục, y tế, chẳng hạn như miễn hoàn toàn học phí, viện phí... Cải cách toàn diện giáo dục đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng lao động là yếu tố quyết định tăng mức thu nhập cho NLĐ, thu hẹp khoảng cách giàu - nghèo và tạo điều kiện cho sự tăng trưởng bền vững của quốc gia.
Thu hẹp được khoảng cách giàu - nghèo là minh chứng hùng hồn cho sự ưu việt của chế độ!
THEO LAO ĐỘNG ONLINE                                  Một phụ nữ đang vừa ăn vừa làm trên đường phố ở trung tâm Sài Gòn, Việt Nam. Ảnh chụp ngày 30 tháng 11, năm 2013.
Dựa trên  những dữ liệu thu thập được trong giai đoạn 1992/ 1993 đến 2014, khoảng  cách giàu nghèo ở Việt Nam phân thành hai cực rõ rệt, tình trạng bất bình đẳng về mức sống  gia tăng trong vòng hai thập niên qua.
Đó là nhận định của tiến sĩ Đỗ Thiên Kính thuộc Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội trong báo cáo có tên Xu Hướng  Bất Bình Đẳng Về Mức Sống Ở Việt Nam Trong 20 Năm Đổi Mới, công bố ngày thứ Năm 3 tháng 12 vừa qua.
Theo giải thích của tiến sĩ Đỗ Thiên Kính, khái niệm mức sống ở đây được đo lường qua các chỉ báo như thu nhập, chi tiêu ngoài ăn uống và giá trị tài sản nơi ở chính.
Đối chiếu với tiêu chuẩn của Ngân Hàng Thế Giới, ông nói trong báo cáo rằng phân bổ thu nhập trong dân cư Việt Nam, từ mức bất bình đẳng vừa giai đoạn 2008 đến 2012, tăng lên dần tính đến lúc này, kéo theo hậu quả là  giàu nghèo đã phân rất rõ thành hai cực.
Một cách cụ thể thì nhóm đầu là số hộ  giàu, khoảng 20% dân số, chiếm 54,4% tổng thu nhập toàn quốc, trong lúc ba nhóm ở giữa với 60% dân số chỉ chiếm 40,9% thu nhập toàn quốc, còn lại nhóm thứ ba là các hộ nghèo, tức 20% dân số còn lại, chỉ  chiếm 4,7% tổng thu nhập toàn quốc mà thôi.
Nếu mức độ bất bình đẳng được thể hiện bằng biểu đồ, tiến sĩ Đỗ Thiên Kính phân tích tiếp, người ta sẽ thấy hệ thống phân tầng xã hội ở Việt Nam có hình kim tự tháp với phần chóp, là tầng cao nhất, tính theo thứ tự từ trên xuống là lãnh đạo, quản lý, doanh nhân và chuyên gia có chuyên môn cao.
Tầng thứ nhì, tức tầng giữa của mức độ bất bình đẳng gồm nhân viên, công nhân, buôn bán dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp.
Sau cùng, tầng thứ ba, là tầng lớp thấp nhất, bao gồm lao động không chuyên, lao động giản đơn và nông dân.
Chính vì vậy, tiến sĩ Đỗ Thiên Kính khẳng định, muốn thay đổi, muốn giảm đi mức bất bình đẳng và giảm đi sự phân cực giàu nghèo, thì hệ thống phân tầng xã hội phải được chuyển từ mô hình kim tự tháp sang mô hình quả trám với tầng lớp ở giữa gồm 60% dân số sẽ phải đông đảo hơn, sẽ phình to ra ở giữa như hình quả trám.
Một người ở Hoa Kỳ thường về Việt Nam 15 năm qua với chương trình cho người nghèo vay vốn để cải thiện và nâng cao mức sống, tiến sĩ Phùng Liên Đoàn nhận xét:
Bất cứ một xã hội đang phát triển nào thì sự phân cực giàu và nghèo cũng rất là rõ rệt. Người giàu thì thật là giàu và người nghèo đi kiếm từng đồng. Thành ra cái đó không phải là ý kiến mới hay nhận xét mới. Nhưng nếu họ có báo cáo đấy trong Viện Hàn Lâm Khoa Học  Xã Hội thì tôi thấy đó là sự tiến bộ. Từ trước đến nay đâu có  ai dám nói như vậy, nhất là một cơ quan được tiền của chính phủ và phần  lớn là người trong đảng cả.
Báo cáo mới nhất về  xu hướng bất bình đẳng xã hội và sự phân cực giàu nghèo của tiến sĩ Đỗ Thiên Kính được chuyên gia Vũ Đình Ánh, Bộ Tài Chánh Hà Nội, nhận xét là một kết quả nghiên cứu tốt bởi nó đưa ra   những bằng chứng cũng như lập luận dựa trên số liệu của các nguồn chính thống:
Thế còn kết luận trong đó, ví dụ như bất bình đẳng tăng cao hay sự phân hóa giàu nghèo tăng cao thì không có gì đáng ngạc nhiên cả. Về nguyên tắc  tôi cho rằng đấy là một bài nghiên cứu tốt, tuy nhiên có thể  nói những vấn đề mà bài nghiên cứu nêu ra thì không có gì mới, ta còn cần làm nhiều hơn.
Dưới mắt chuyên gia kinh tế Phạm Chí Dũng, báo cáo của tiến sĩ Đỗ Thiên Kính đúng về nhận định nhưng không xác thực về con số:
Chẳng hạn nói 20% số người  giàu ở  Việt Nam chiếm hơn 50% tổng tài sản toàn quốc thì tôi muốn nói lại rằng theo con số công bố không chính thức thì 1% số người  giàu ở Việt Nam đã  chiếm 40% tổng tài sản toàn quốc rồi.
Phân hóa giàu nghèo  ở Việt Nam hiện đã phân cực rất cao. Năm 1997  chính báo Tuổi Trẻ đã thông tin là so sánh 5% người có thu nhập cao nhất với 5% người có thu nhập thấp nhất ở Việt Nam thì khoảng cách đã lên tới 30 lần vào thời điểm những năm 1997-98. Trong khi đó con số thống kê của nhà nước Việt Nam vào lúc đó, so sánh 5% thu nhập cao nhất và 5% thu nhập thấp nhất, chỉ khoảng chừng 7  hay 8 lần mà thôi và cho tới giờ vẫn chỉ chấp nhận  khoảng 10 lần, không hơn.
Trong đánh giá của một vài chuyên gia phản biện độc lập, hệ số bất bình đẳng của xã hội Việt Nam phải lên tới từ 0,6 đến 0,7 và như vậy là rất cao.
Trở lại với bản phúc trình  của tiến sĩ Đỗ Thiên Kính, phải làm sao tăng thu nhập cho ba nhóm ở giữa gồm 60% dân số luôn là xu hướng biến đổi xã hội của các nước trên thế giới trong quá trình công nghiệp hóa. Thực hiện được điều này, ông khẳng định, là bảo đảm được cho sự phát triển hài hòa, bền vững, ổn định của một cấu trúc xã hội hiện đại.
Việc chuyển đổi cơ cấu kinh doanh, bằng cách phát triển kinh tế tư nhân với thành  phần dân doanh đóng vai trò chủ đạo, tạo điều kiện cho sự tích tụ ruộng đất là cách thúc đẩy tầng lớp nông dân vươn đến địa vị kinh tế  xã hội cao hơn. Ý kiến của chuyên gia tài chánh Vũ Đình Ánh:
Quan trọng là đẩy tầng  lớp dưới cùng, 20% dưới cùng, làm sao mà đẩy thu nhập của họ lên. Đấy là biện pháp thứ nhất. Chứ còn trong bối cảnh xã hội Việt Nam hiện nay, với mô thức phát triển như hiện nay thì khoảng cách giàu nghèo nó càng giãn rộng.
Vấn đề thứ hai nữa là phải tăng cường các biện pháp sử dụng để mà phân phối lại. Cái này cũng đã được thực hiện rồi nhưng dường như là hiệu quả chưa lớn.
Về điểm này, tiến sĩ Phùng Liên Đoàn góp ý:
Cần  bành trướng kinh tế dân sự, doanh nghiệp nhà nước là phải dẹp  đi bởi vì bao nhiêu lợi  nhuận là họ thâu  hết, bao nhiêu nợ nần thì họ lại đùn cho 80% người dân ở dưới. Nếu dẹp bớt vai trò quốc doanh đi thì người dân làm việc được nhiều hơn, doanh thu sẽ vào nhiều hơn, sự phân cực  giàu nghèo không thể  càng ngày càng tăng được. Đó là chính sách rất quan trọng của nhà nước.
Theo tiến sĩ kinh tế Phạm Chí Dũng, mô hình quả trám đưa ra trong báo cáo từng là mô hình chuẩn cho phát triển kinh tế xã hội ở Singapore trước đây:
Mô hình quả trám có thể nói là tương đối tối ưu của xã hội đang phát triển nhưng chưa thấy hy vọng Việt Nam có thể thực hiện được. Kinh tế quốc doanh thực ra chiếm tới 2/3 tổng tài sản  kinh tế nhưng hiệu quả chỉ bằng một nửa khối kinh tế tư nhân. Cho nên đã đến lúc phải chuyển khối kinh tế tư nhân, nếu không chủ đạo được, thì ít nhất phải ngang bằng kinh tế nhà nước.
Giải pháp thứ hai là phục hồi quyền tư hữu về đất đai cho người dân, trong đó có nông dân. Đặt ra như vậy nhưng đọc dự thảo văn kiện của đại hội XII thì đảng cầm quyền Việt Nam vẫn đi theo biện pháp 2013 kinh tế nhà nước là chủ đạo.
Trong lúc kinh tế gia Phạm Chí Dũng cho rằng con đường chuyển dịch cơ cấu của Việt Nam hãy còn xa, thì  tiến sĩ Đỗ Thiên Kính, nhấn mạnh đến một điểm mới là khuyến nghị này đưa trên cơ sở tiếp cận xã hội học và kinh tế học, xem xét hiện thực qu hai khía cạnh kinh tế và xã hội.
Một cậu bé kéo cha mình đi ăn xin trên một đường phố Hà Nội. (minh họa)
Tại buổi họp để lấy ý kiền về báo cáo công tác nhiệm kỳ 2011 đến 2016 của chính phủ và thủ tướng, chủ tịch Hội Đồng Dân Tộc là ông  Ksor Phước cho rằng khoảng cách giàu nghèo trong nước đã tới mức đáng báo động.
Nêu thí dụ điển hình về thực trạng khoảng cách giàu nghèo, ông Ksor Phước nói ông có đầy đủ số liệu để chứng minh khoảng cách giàu nghèo ngày càng tăng cao và điều  này sẽ gây bất ổn và xung đột xã hội.
Ông Nguyễn Trung, từng có thời là cố vấn cho thủ tướng Phan Văn Khải, nói rằng  khoảng cách giàu nghèo gây bất ổn xã hội là chuyện xảy ra ở mọi quốc gia:
“Nếu không giải quyết được, chữ nếu quan trọng lắm, đừng quên chỗ đó. Nói chung là khoảng cách giàu nghèo thì có ở mọi quốc gia, nước nào cũng có vấn đề này, nước nào cũng phải giải quyết thôi chứ không phải  riêng Việt Nam. Việt Nam là nước đang phát triển thì phải càng chú ý hơn nữa.”
Người nghèo nhìn thấy người giàu lên mà không tìm thấy sự chính đáng ở trong cái giàu đó thì sẽ gây ra sự bất bình. Rốt cuộc khi một đại bộ phận hay một phần  lớn người dân trong xã hội không vừa lòng với thực trạng hiện nay thì sự bất bình đó sẽ gây tình trạng bất ổn.
- ông Bùi Văn
Bác sĩ Hồ Hải, bác sĩ đang hành nghề trong nước, bày tỏ sự đồng tình với cảnh báo của ông Ksor Phước, vì ngành nghề của ông là tiếp xúc với con người nên ông nhận thấy trong 15 năm qua  khoảng cách giàu nghèo giữa người dân chừng như càng ngày càng rõ ràng hơn và có thể dẫn đến hậu quả là:
“Ông Ksor Phước nói đúng thôi, xã hội Việt Nam sẽ đi đến chỗ người dân nghèo cùng liên kết lại với nhau, đầu tiên là biểu tình rồi sau đó là đến những chuyện khác, đó mới là cái di hại. Nhưng mà ở bất cứ xã hội nào cũng có khoảng cách giàu nghèo, còn ở Việt Nam càng ngày càng đi xuống thì nó sẽ dẫn tới chuyện tức nước vỡ bờ thôi.”
Theo báo cáo của Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội tháng Mười Hai 2015, sự  phân hóa giàu nghèo ở Việt Nam càng ngày càng rõ nét, tình trạng bất bình đẳng về mức sống cũng gia tăng rõ ràng trong hai thập niên qua.
Giảng viên kinh tế của chương trình học Fulbright, ông Bùi Văn, khi một xã hội càng phát triển lên thì khoảng cách giàu nghèo đương nhiên càng xa ra:
“Người có tiền sẽ giàu lên nhanh hơn người không có tiền, xã hội càng giàu lên thì khoảng cách giàu nghèo tính theo tỷ lệ phần trăm càng ngày càng xa ra.
Tôi nghĩ ông Ksor Phước muốn nói người nghèo nhìn thấy người giàu lên mà không tìm thấy sự chính đáng ở trong cái giàu đó thì sẽ gây ra sự bất bình. Rốt cuộc khi một đại bộ phận hay một phần  lớn người dân trong xã hội không vừa lòng với thực trạng hiện nay thì sự bất bình đó sẽ gây tình trạng bất ổn. Đây là chuyện đau đầu của tất cả các nước trên thế giới.”
Dưới mắt tiến sĩ Đặng Kim Sơn, viện trưởng Viện Chiến Lược Nông Nghiệp, tư vấn bộ trưởng Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn, 30  năm trước  một nửa số người Việt Nam sống dưới mức đói nghèo nhưng đến giờ chỉ còn vài phần trăm thôi. Với mức độ giảm tỷ lệ  nghèo chừng 2% một năm và liên tục trong 30 năm, ông nói, so với nhiều  nước cùng tốc độ phát triển thì Việt Nam tương đối là nổi hơn:
000_APH2000042410932.jpg
Một người chạy xích lô trong xóm lao động. AFP PHOTO
“Tuy nhiên điều lo lắng của ông Ksor Phước, chủ tịch Hội Đồng Dân Tộc trong quốc hội, là sự lo lắng hợp lý. Bởi vì trong 5 năm gần đây thì tăng trưởng nông nghiệp đã chậm lại, đói nghèo hiện nay tập trung nhiều vào những vùng khó khăn nhất là xa vùng sâu, miền núi, vùng đồng bào dân tộc. Chính vì thế trong thời gian gần đây tốc độ giảm nghèo chậm lại. Song song với đó thì tốc độ tăng trưởng nông nghiệp cũng chậm lại.”
Một thực trạng khác được chuyên gia tư vấn Bộ Nông Nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn chỉ ra là tuy khoảng cách giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị tương đối không quá lớn, nhưng khoảng cách giàu nghèo giữa miền núi và miền xuôi còn rất rộng:
“Và ngay trong nông thôn, khoảng cách giữa nhóm giàu và nhóm nghèo cũng chênh nhau đáng kể. Cho nên ý của ông Ksor Phước là  xu thế chung tức quá trình giảm nghèo đang càng ngày càng gặp khó khăn hơn, nghèo đang tập trung ở những nhóm yếu thế cả về dân tộc, cả  về địa bàn, cả về ngành nghề, cả về lãnh thổ. Với tốc độ tăng tốc nhanh ở những nhóm giàu ở đô thị, trong tầng lớp trung lưu, ở những vùng trọng điểm kinh tế... thì nguy cơ xảy ra mâu thuẫn, xung đột trong xã hội là một điều đáng lo ngại. Thực sự mà nói nhìn về tương lai thì cái thách thức khá là quan trọng, phải tính đến một cách rất nghiêm túc.”
Theo đánh giá của ông Ksor Phước, tuy công tác xóa đói giảm nghèo của chính phủ trong nhiệm kỳ qua đạt những thành tựu tốt đẹp nhưng nếu nhìn từ các góc độ thu nhập, giáo dục, y tế thì mới thấy cái nghèo hiện nay là nghèo cùng cực vì mỗi năm Nhà Nước phải xuất hàng trăm tấn gạo cứu đói cũng như chi trả hàng nghìn bảo hiểm cho người nghèo.
Vậy thế nào thì gọi là nghèo cùng cực, tiến sĩ Đặng Kim Sơn giải thích:
“Nghèo cùng cực là từ mang tính chất kỹ thuật. Hiện nay, trong phân loại của các chuyên gia, nhóm gặp rất nhiều khó khăn ở các tiêu chí căn bản nhất thì chia vào nhóm nghèo cùng cực.
Điều đó không có nghĩa những người nghèo hiện nay đều bị dồn vào  cùng cực mà nghĩa là hiện nay những người còn  lại trong nhóm nghèo thường là những người ở nhóm  khó xử lý nhất, ý là như thế.
Một điểm mới nữa trong phân loại mới của Việt Nam là tiêu chí nghèo hiện nay cũng nâng lên, những người trước đây không được coi là nghèo thì hiện nay bị coi là nghèo. Một điểm nữa là chúng ta chuyển sang nghèo đa chiều, tức trước đây chỉ tập trung  tiêu chí về thu nhập, về mức sống căn bản, về ăn uống... thì bây giờ tiêu chí về nghèo được nhìn nhận ra cả là quyền làm chủ rồi tiếp cận văn hóa rồi là chăm sóc sức khỏe. Như vậy có thể nói tiêu chí nâng lên thì sự đánh giá về nghèo nó rộng hơn và nó cũng khác trước nhiều.”
Cũng tại  phiên báo cáo công tác nhiệm kỳ 2011-2016 của chính phủ và thủ tướng, chủ nhiệm Ủy Ban Kinh Tế trong quốc hội, ông Nguyễn Văn Giàu, bày tỏ sự lo lắng rằng nông nghiệp bị chững lại trong 5 năm qua đã dẫn đến sự sụt giảm rất lớn, kéo theo sự xuống dốc trong thu nhập của nông dân. Mặt khác, nông nghiệp sụt giảm còn khiến giá cả thị trường bấp bênh, ảnh hưởng không nhỏ đến kinh tế và xã hội.
Xã hội Việt Nam sẽ đi đến chỗ người dân nghèo cùng liên kết lại với nhau, đầu tiên là biểu tình rồi sau đó là đến những chuyện khác, đó mới là cái di hại.
- Bác sĩ Hồ Hải
Trong thời gian gần đây thì nông nghiệp Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đi kèm với cạnh tranh gay gắt, kinh tế thế giới nói chung bị suy giảm nên khi sức cầu trên thế giới giảm thì sức cung của nông nghiệp cũng giảm, vì thế thu nhập của nông dân giảm. Gần đây miền Trung và Tây Nguyên hạn hán liên tục, phía Bắc trong thời gian vừa qua lạnh một cách đột biến khiến cho tình hình nông nghiệp càng gay go. Rõ ràng sản xuất nông nghiệp vừa qua gặp rất nhiều khó khăn và rõ ràng nông nghiệp giảm tăng trưởng liên tục 5 năm vừa qua sẽ làm tình trạng giảm nghèo bị ảnh hưởng. Đây là một trong những nguyên do quan trọng làm cho tốc độ giảm nghèo của Việt Nam thời gian gần đây chậm lại.”
San bằng khoảng cách giàu nghèo đang dần tăng cao hầu có thể tránh được bất ổn xã hội là một công việc rất khó theo cái nhìn của giảng viên kinh tế chương trình Fulbright, ông Bùi Văn:
“Không bao giờ san bằng được. Việt Nam đang thiếu tầng lớp trung lưu. Trong xã hội phân ra đại khái là ba khối, một khối rất giàu, một khối trung lưu và một  khối nghèo. Tầng lớp trung lưu của Việt Nam nhỏ so với qui mô của thế giới. Việt Nam cần phát triển tầng lớp trung lưu, phải cố gắng đưa càng nhiều người nghèo vào trong tầng lới trung lưu càng tốt chứ còn không thể nào san bằng, không thể nào xóa bỏ được cái phân biệt giàu nghèo. Xóa bỏ phân biệt giàu nghèo là quay trở lại thời kỳ mà muốn cào bằng tất cả.”
Còn theo tiến sĩ Đặng Kim Sơn thì:
“Hiện nay trong chương trình phát triển nông thôn của Việt Nam, gọi là chương trình phát triển nông thôn mới, rồi chương trình giảm nghèo bền vững và cả chương trình phát triển dân tộc thì chúng tôi đang tìm mọi  cách để mà lồng ghép, đưa nội dung xóa nghèo vào ngay trong nội dung phát triển, bảo đảm cho tất cả mọi người đều có cơ hội. Đấy chính là định  hướng mới mà Việt Nam đang cố gắng thực hiện bằng được.”
Tòm lại, tiến sĩ Đặng Kim Sơn kết luận, phải làm sao để  tầng lớp nghèo được  hưởng sự ích lợi từ mọi quá trình phát triển, làm thế nào để ngay trong chính sách tăng trưởng, ngay trong chính sách phát triển đều bao  gồm kế hoạch hỗ trợ công ăn việc làm để cuộc sống người nghèo được thăng tiến, được nâng cao hơn.
TTO - Có 18,04% người dân được khảo sát quan tâm nhất điều 
gì đã cho rằng: đói nghèo là 
vấn đề đáng quan ngại nhất, 
sau đó mới đến việc làm, giao thông, tham nhũng...
Khoảng cách giàu nghèo ngày càng tăng
TS Đặng Hoàng Giang - Ảnh: L.THANH
Đó là kết quả cuộc khảo sát PAPI 2015 (Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh) của Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) và các đối tác.
Chúng tôi tìm gặp TS Đặng Hoàng Giang - phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu phát triển và hỗ trợ cộng đồng - hỏi rõ hơn về cuộc khảo sát này.
Người nghèo đang bị thụt lùi
* Ông nghĩ gì về con số 18,04% trong số gần 14.000 người được khảo sát đã chọn đói nghèo là vấn đề hệ trọng nhất mà Nhà nước cần tập trung giải quyết?
- Con số này cho thấy khoảng cách giàu nghèo ngày càng tăng một cách đáng quan ngại. Thu nhập bình quân của cả nước vẫn tăng lên, của cải vật chất xa xỉ được trưng bày ngoài xã hội ngày càng nhiều nhưng tỉ lệ người nghèo vẫn khá cao. Nhiều người rất giàu mà không ai có thể lý giải được vì sao họ có thể giàu được như vậy. Trong khi đó, 1/5 dân số vẫn đang phải chật vật mưu sinh.
Nguyên nhân chính là những thành tựu từ tăng trưởng kinh tế và phát triển không được phân bổ công bằng và bình đẳng cho mọi người trong xã hội. Thay vào đó, xã hội phân chia thành hai nhóm: người thắng cuộc và người thua cuộc.
Bên thắng cuộc là những người có nhiều ưu ái nhất định như có mối quan hệ hoặc có thông tin kín về quy hoạch đất đai... Qua đó, họ dễ dàng kiếm lãi lớn từ các thương vụ làm ăn.
Những người thua cuộc là những người thấp cổ bé họng trong xã hội, không có quyền lực gì, thu nhập thấp, ít cơ hội, bị thụt lùi lại phía sau.
Một xã hội nhân văn và nhân đạo phải có cơ chế để giảm sự bất bình đẳng này.
* Làm sao nhận diện người thua cuộc và người thắng cuộc trong xã hội hiện nay, thưa ông?
- Đơn cử như chuyện ở một làng chài miền Trung mới đây: những người dân chài lưới truyền thống bị gạt ra ngoài nơi mà họ đã sinh ra và lớn lên, bởi làng chài đó được chính quyền dành cho nhà đầu tư xây biệt thự, khách sạn bên bãi biển. Đây là một hành động gia tăng sự bất bình đẳng trong xã hội.
Bãi biển - nguồn tài nguyên công đó - được đặt vào tay doanh nghiệp, lợi nhuận thu được cũng đổ về túi doanh nghiệp. Ngược lại, ngư dân ở đây sẽ mất kế sinh nhai. Họ có thể nhận một khoản tiền bồi thường, trong nhiều trường hợp có giá trị khá khôi hài và không biết làm gì để mưu sinh. Họ và con cái sẽ phải đối mặt với nghèo 
khổ và tương lai bất định.
Những quyết định như vậy sẽ sản sinh ra sự bất bình đẳng. Thật đáng tiếc là những câu chuyện có bản chất tương tự xảy ra rất nhiều, lặp đi lặp lại trên phạm vi rộng của cả nước, từ Ecopark ở Hà Nội tới Sầm Sơn ở Thanh Hóa...
Dân nghèo một phần do tham nhũng
* Mới đây, khi phát biểu trước Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Ksor Phước cảnh báo thực trạng khoảng cách giàu nghèo đang trong tình trạng đáng báo động và có thể dẫn đến xung đột. Đâu là nguyên nhân?
- Một trong số các nguyên nhân là nạn tham nhũng. Tham nhũng bắt người dân phải trả giá và ảnh hưởng tới người nghèo ở mức độ tiêu cực hơn rất nhiều.
Tham nhũng là một trong những nguyên nhân khá căn bản gây ra tình trạng đói nghèo của một bộ phận không nhỏ trong xã hội và sự chậm phát triển của đất nước. Nó làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng, tạo ra những rào cản lớn cho người nghèo khi tiếp cận các dịch vụ công, cơ hội giáo dục - đào tạo và công ăn việc làm.
* Theo kết quả PAPI 2015, chỉ số “kiểm soát tham nhũng trong khu vực công” vẫn chưa có sự cải thiện khi giảm 3%. Theo ông, Chính phủ cần làm gì để chống nạn “nội xâm” này?
- Số liệu của PAPI trong 5 năm qua - đúng một nhiệm kỳ của Chính phủ - cho thấy không đạt được tiến bộ đáng kể nào trong việc chống tham nhũng. Không những thế, có vẻ sức chịu đựng tham nhũng của người dân còn tăng lên, thể hiện qua việc họ ít sẵn sàng tố cáo tham nhũng hơn. Họ đã chấp nhận “sống chung với lũ”!
Chừng nào chưa đẩy lùi được tham nhũng thì một phần đáng kể của cải, tài nguyên của đất nước sẽ chảy vào túi các nhóm lợi ích, thay vì được đầu tư hiệu quả vào những chỗ đem lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng nói chung và người nghèo nói riêng.
PAPI được xem là công cụ phản ánh tiếng nói và nguyện vọng của người dân, đánh giá hiệu quả quản trị và hành chính công của các cấp chính quyền VN.
PAPI 2015 khảo sát ngẫu nhiên gần 14.000 người dân tại 63 tỉnh thành, tập trung vào 6 lĩnh vực chính gồm: tham gia của người dân ở cấp cơ sở; công khai, minh bạch; trách nhiệm giải trình với người dân; kiểm soát tham nhũng; thủ tục hành chính công và cung ứng dịch vụ công.
* Ông Trần Đình Lưu Phong (giám đốc tiếp thị hệ thống Đệ Nhất Phan Khang):
Người tiêu dùng không còn tiền
Nhiều người hỏi “người tiêu dùng có tính toán hơn?”, tôi thì cho rằng họ không còn nhiều tiền để tính toán. Năm 2016, ngành bán lẻ được dự trù tăng trưởng tốt nhưng tình hình không như vậy. Ngay cả hiện nay, trong mùa nóng nhưng xu hướng chọn mặt hàng máy lạnh, quạt máy giá vừa phải chứ không còn đòi hỏi các thiết bị phải nhiều tính năng, cao cấp như trước.
Tôi nghĩ đây là khó khăn chung của nền kinh tế chứ không chỉ rơi vào một nhóm ngành hàng nào.
Tăng trưởng kinh tế hiện nay đang được đóng góp phần lớn từ khối doanh nghiệp xuất khẩu, người dân không được hưởng lợi nhiều, vì vậy cuộc sống của họ phần lớn vẫn còn khó khăn.
Các doanh nghiệp bán lẻ đều cố gắng gồng mình, trở lại chiến lược cắt giảm chi phí không cần thiết để phù hợp với tình hình kinh doanh, cơ cấu, lựa chọn những sản phẩm kinh doanh phù hợp bổ sung lấy thêm khách hàng.
Trong thời gian tới, tình hình sẽ còn khó khăn hơn do quý 2 và quý 3 được xem là vùng trũng của một năm kinh doanh. Với sức tiêu thụ và khó khăn cạnh tranh hiện nay, cái rõ nhất là doanh nghiệp ngày càng khó thuyết phục khách hàng hơn trước.
* Ông Trần Bá Dũng (phó tổng giám đốc Công ty Hami):
Có khuynh hướng thắt chặt chi tiêu
Khoảng từ tháng 10 năm ngoái đến nay thị trường chậm hẳn, sức mua yếu, người dân chi tiêu có xu hướng thắt chặt hơn, chắt chiu hơn.
Cảm nhận về một tình hình kinh tế khó khăn thật sự ngày càng rõ qua hành vi tiêu dùng của người dân, ngay cả những mặt hàng bán được như túi xách, cặp sách học sinh, được lựa chọn nhiều nhất rơi vào nhóm giá bình dân 100.000 - 200.000 đồng. Trong mùa du lịch hè - vốn tiêu thụ mạnh các loại vali, tình hình cũng không khả quan hơn.
Tiêu thụ hàng hóa ngày càng chậm, nhưng ngay cả bản thân doanh nghiệp cũng không có nhiều cơ hội để xoay xở cải thiện sức mua. Giá xăng dầu giảm một thời gian dài, dù vậy giá vật liệu, nguyên liệu sản xuất đầu vào chỉ đứng yên hoặc tăng chứ không hề giảm. Các chi phí lãi vay, thuê mướn mặt bằng, kho bãi... chỉ chực tăng.
Từ sau tết đến nay, chi phí công nhân thật sự là gánh nặng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa khi phải cạnh tranh để tăng phúc lợi, giữ chân lao động lành nghề.
Dù đã có những động viên rằng kinh tế hiện nay đang trong đà giảm ngắn hạn, nhưng rõ ràng niềm tin của người tiêu dùng đang lung lay khi họ phải đắn đo trước các khoản chi tiêu hơn trước đây.
N.BÌNH ghi
LÊ THANH - QUỲNH TRUNG

    No comments:

    Post a Comment