Saturday, February 11, 2017

Mặt thật của đại gia Việt khi ra ánh sáng

Thế nào là một 'đại gia'?

“Đại gia” chỉ là từ mượn, chưa nói gì về bản chất và tính cách của một con người. Việc đánh giá một đại gia trước hết phải căn cứ vào cách thức kiếm tiền và cách thức tiêu tiền.
Đại gia là ai?
Những năm gần đây, từ “đại gia” đã trở nên phổ cập không chỉ trong câu chuyện thường nhật, mà cả trên các phương tiện thông tin đại chúng. Lướt qua các trang mạng lớn như VietNamNet hay Dân Trí, ngày nào cũng có vài ba tiêu đề, kiểu như đại gia mua máy bay, đại gia lấy vợ trẻ, đại gia nợ ngân hàng, hay đại gia vừa bị quản thúc.
Thực ra thì “đại gia” là ai? Đại từ điển tiếng Việt (NXB Đại học Quốc Gia TP.HCM, 2011) định nghĩa: “Đại gia – nhà quyền quý, cũng chỉ dòng họ có tiếng tăm thời phong kiến”. Rõ ràng là, định nghĩa này không phù hợp với đối tượng mà chúng ta đang bàn, vì ở ta bây giờ làm gì có “gia” nào vừa “quyền” lại vừa “quý”, mà thời phong kiến thì đã qua lâu rồi. Cứ bằng vào ngữ cảnh khi dùng hai từ này, thì đại gia thời nay có thể hiểu đơn giản là những người nhiều tiền, bất kể tiền sạch hay bẩn. Đồng tiền sạch có “chứng minh thư” đàng hoàng, nên ai cũng biết nó đi đâu về đâu. Người ta có thể biết chính xác một doanh nhân ở Mỹ hay Pháp hôm qua có bao nhiêu tiền, hôm nay có bao nhiêu, tăng lên hay giảm đi là do đâu. Còn với các đại gia xứ ta thì chịu, tiền của họ khi thực khi ảo, thoắt ẩn thoắt hiện, chẳng biết đâu mà lường. Ở ta, từ đất ở đến rừng núi, sông biển, hay khoáng sản, tất thảy đều là của chung toàn dân, vấn đề là ai được quyền sử dụng các tài nguyên này và sử dụng như thế nào. Chỉ cần trúng một “dự án” đất là không phải một, mà cả một nhóm người (lợi ích) có thể bỗng chốc từ tay không biến thành đại gia. Khoảng hai thập niên nay, đại gia mọc ra như nấm sau mưa.
Thường nhiều đại gia là đáng mừng, vì điều đó đồng nghĩa sản xuất gia tăng, kinh tế phát triển. Cái đau ở chỗ đại gia thì nhiều, mà dân lại không có việc làm, giá cả ngày càng đắt đỏ, trẻ em thiếu trường học, ốm đau thiếu bệnh viện, còn phố phường thì tràn ngập hàng tiểu ngạch Trung Quốc. Đại gia mọc ra quá nhanh và quá dễ, đến nỗi nhiều người trong họ chưa kịp hiểu giá trị đồng tiền thì đã thành nô lệ của nó. Họ càng không kịp học văn hoá ứng xử của người nhiều tiền, mà trước tiên là văn hoá kiếm tiền và văn hoá tiêu tiền.
Văn hoá tiêu tiền
Năm 1895, ông Alfred Nobel (Thuỵ Điển, 1833 – 1896) đã quyết định hiến 94% tài sản của mình để tạo ra một giải thưởng khoa học, từ bấy đến nay vẫn là giải thưởng danh giá nhất hành tinh. Sinh thời vua thép và nhà tài phiệt John Pierpont Morgan sở hữu một hệ thống thư viện và bảo tàng cực quý, và ông đã hiến toàn bộ hệ thống ấy, để mọi người dân Mỹ đều có thể sử dụng.
Tỉ phú Bill Gates tuyên bố sẽ cho con không quá 5% tài sản. Thế còn 95% kia để làm gì? Tính đến hôm nay, riêng Bill & Melinda Gates Foundation – quỹ trợ giúp giáo dục, sức khoẻ và xoá đói giảm nghèo ở các nước đang phát triển - của vợ chồng nhà Gates đã lên tới hơn 30 tỉ đôla Mỹ!
Trong bức thư mang tính tuyên ngôn về quỹ này, hai ông bà viết: “Chúng tôi có thể giúp mọi người có cơ hội sống một cuộc sống khoẻ mạnh và hiệu quả”. Giáo sư Odon Vallet của đại học Sorbonne (Paris, Pháp) được thừa hưởng một tài sản kha khá trong ngân hàng. Ông đã làm nhiều việc thiện, trong đó có việc liên tục trao học bổng hàng năm cho học sinh – sinh viên giỏi của ta (ở Việt Nam và ở Pháp). Từ năm 2001, tôi đã nhiều lần chứng kiến giáo sư Odon Vallet đi suốt từ Nam đến Bắc tự tay trao học bổng cho các cháu, đã chứng kiến ông rưng rưng nước mắt ở một trường nội trú vùng sâu. Năm 2012 là năm thứ 12 của học bổng Odon Vallet và tổng số tiền được trao năm nay sẽ là 18 tỉ đồng.
Hai thập niên nay đại gia mọc ra như nấm sau mưa. Thường nhiều đại gia là đáng mừng, vì điều đó đồng nghĩa sản xuất gia tăng, kinh tế phát triển. Cái đau ở chỗ đại gia thì nhiều, mà dân lại không có việc làm, giá cả ngày càng đắt đỏ, trẻ em thiếu trường học, ốm đau thiếu bệnh viện, còn phố phường thì tràn ngập hàng tiểu ngạch Trung Quốc.
Ở ta, trong hai cuộc kháng chiến gần đây, đã có nhiều gia đình hiến một phần hay toàn bộ tài sản cho sự nghiệp cứu nước và dựng nước. Hẳn là, trong số các đại gia thời hiện tại cũng có người có những nghĩa cử mà người viết bài này chưa được chứng kiến. Đáng tiếc là, những chuyện trưởng giả học làm sang, khoe tiền, phá tiền, lừa đảo, sa đoạ, thì ngày nào cũng nghe thấy.
Ai đó ở một vùng quê nghèo chi hàng triệu đô làm đám cưới chỉ để biểu lộ “tình yêu đối với con”. Ai đó ném cả đống tiền của dân vào trò cá độ. Ai đó vung tiền khoe mẽ giàu sang bằng những thị hiếu tầm thường và vô học. Ai đó bỏ cục tiền bằng mấy con trâu để một đêm bao cô gái gọi. Ai đó mua đấu giá từ thiện ở Nha Trang lấy tiếng, rồi chạy làng. Ai đó lừa bạn, phản khách hàng, để đến nỗi phá sản, ngồi tù. Một khi đã kiếm tiền bất chính, thì cũng khó mà biết tiêu tiền một cách có văn hoá.
Thế còn bạn và tôi?
Mỗi hiện trạng đời sống đều có nguyên do văn hoá – xã hội của mình. Ngày xưa, tháng 3 ngày 8 hay gặp đận không may, dân quê phải lạy lục, thậm chí gán con, gán chó, mới được nhà giàu cho vay đồng tiền bát gạo. Cái nghèo, cái dốt làm cho người ta luỵ kẻ lắm tiền. Thêm vào đó là tư duy “con gà tức nhau tiếng gáy”, là văn hoá “ra đường võng giá nghênh ngang”, cộng với thái độ của cộng đồng, trong đó có bạn và tôi, tất cả trộn lại, góp phần làm nên tính cách đại gia thời hiện tại. Người ta đánh giá lẫn nhau bằng miếng ăn, manh áo, điếu thuốc, cái xe, hay mảnh đất, ngôi nhà.
Bây giờ quen rồi, chứ mươi năm trước, thời sốt xe máy, gặp tôi, thay vì hỏi thăm sức khoẻ hay công việc, ai cũng hỏi “Anh đi xe đạp à!”, cứ như cái xe còn quan trọng hơn chính bản thân tôi vậy. Một người leo lên hàng đại gia nhờ kiếm được “dự án” thâu tóm toàn bộ cánh đồng màu mỡ của một làng quê vùng châu thổ sông Hồng, nghĩa là anh ta đã ăn không của dân làng ấy hàng trăm tỉ đồng. Vài năm sau đại gia này “hiến” cho việc tu bổ chùa làng 100 triệu đồng, thế là anh ta được vinh danh với những từ đẹp nhất, như “mạnh thường quân”, hay “nhà hảo tâm”, và đứng tên đầu trong bia đá ghi nhận công đức của chùa. Dân ta (trong đó có bạn và tôi) là vậy, và đại gia của ta là vậy. Muốn có các đại gia với tính cách khác, thì trước hết bạn và tôi phải thay đổi tư duy và thái độ của chính mình.
Làm giàu trung thực rất khó. Giàu rồi, biết sử dụng đồng tiền một cách có văn hoá lại càng khó hơn. Chính thái độ thường ngày của chúng ta đang góp phần tạo nên nhân cách của người giàu.
THEO SÀI GÒN TIẾP THỊ
Những đại gia sở hữu số tiền công khai lên đến hàng chục ngàn tỷ, nổi tiếng với những tài sản khủng, những câu chuyện truyền tụng về mối quan hệ và thú ăn chơi hiếm có luôn được nhắc đến với sự ngưỡng mộ. Nhưng một ngày, họ bị phá sản, lâm vào vòng lao lý thì lại có quá nhiều khuất tất được phơi bày trước ánh sáng. Đó có phải là điều bất ngờ?
Phần sáng...
Trong mấy năm lại đây, công chúng được biết đến các đại gia Việt với tài sản hàng ngàn tỷ đồng qua các bản cáo của các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán. Rằng đại gia này, ông chủ kia sở hữu bao nhiêu cổ phiếu của công ty A, bao nhiêu cổ phiếu của ngân hàng B, giá giao dịch là tưng đây, tưng đây... quy ra ông này là người đứng thứ bao nhiêu trên sàn chứng khoán. Tuy nhiên, chuyện bằng con đường nào, làm gì để trở nên giàu có như thế thì vẫn là một ẩn số.
Nhưng rồi, kinh tế khó khăn, làm ăn đỗ vỡ, nhiều đại gia phá sản, bị pháp luật sờ đến thì công chúng mới té ngửa ra rằng, nguồn gốc tiền bạc của các đại gia vẫn là một câu chuyện bí ẩn, thiếu minh bạch.
Với một nền kinh tế thị trường minh bạch, một công dân hay DN tham gia đầu tư, kinh doanh được thể hiện bằng các khoản thu nhập, theo quy định của pháp luật, anh phải đóng thuế bao nhiêu theo từng thang bậc của các khoản thu hàng tháng. Cơ quan thuế căn cứ vào các khoản phải nộp có thể tính được những khoản tiền tích lũy mà cá nhân đó, doanh nghiệp đó hiện đang sở hữu. Dĩ nhiên, đó là những tài sản đó được pháp luật bảo vệ.
Ở xứ ta, theo bảng xếp hạng 100 người giàu nhất trên sàn chứng khoán có với số tiền từ hàng chục hàng tỷ đến thấp nhất xấp xỉ trăm tỷ. Đó là những khoản tiền nhìn thấy, được công khai. Ngoài ra còn phải kể đến các loại cổ phiếu, cổ phần các cá nhân đó góp vốn vào các công ty, các doanh nghiệp chưa được niêm yết. Cùng với đó là các động sản và bất động sản khác trị giá nhiều tỷ đồng nữa.
Chưa nói chuyện đúng sai, nhưng chuyện các đại gia sở hữu hàng ngàn tỷ đồng rất xứng đáng được tôn vinh. Với một đất nước qua nhiều năm nghèo đói, để tạo động lực cho cuộc thoát nghèo ấy, trọng trách được giao cho các doanh nghiệp và doanh nhân. Chả thế mà đã có hẳn một ngày tôn vinh Doanh nhân Việt Nam.
Một doanh nhân, để làm giàu một cách bền vững không chỉ nghĩ đến lợi ích trước mắt mà còn phải nghĩ đến lợi ích lâu dài. Vì mục tiêu phát triển bền vững của chính mình, gần đây xuất hiện thêm khái niệm: Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, doanh nhân để tôn vinh những doanh nhân tham gia các hoạt động xã hội vì lợi ích cộng đồng và không lấy lợi ích trước mắt làm mục tiêu.
Trong xu hướng đó, bên cạnh kinh doanh có lãi, tạo việc làm, đóng góp ngân sách, làm giàu cho mình và xã hội thì đã có hàng ngàn doanh nhân bỏ tiền ra xây nhà tình nghĩa, cứu trợ cho người nghèo, bỏ tiền ra làm từ thiện thông qua chương trình "Nối vòng tay lớn"... Cũng có doanh nhân bỏ tiền ra vì những phong trào khác như tài trợ cho các môn thể thao như bóng đá, bóng chuyền, tài trợ cho các nhân tài, các đội tuyển VN tham dự các kỳ thi quốc tế... Đó là những phần nổi rất đáng được tôn vinh của các doanh nghiệp doanh nhân.
...và khoảng tối
Tuy nhiên, cùng với những phần sáng đó, là những khoảng tối thăm thẳm của các doanh nhân mà dân gian quen gọi là các "đại gia" Việt.
Khi đất nước bị cuốn vào cơn lốc khủng hoảng tài chính toàn cầu, nền kinh tế khó khăn mọi mặt. Sản xuất đình đốn, xuất khẩu suy giảm, việc làm cho người lao động căng thẳng, doanh nghiệp thua lỗ, khó sinh lợi thì những đại gia đang nắm trong tay yết hầu của nền kinh tế như chứng khoán, bất động sản, ngân hàng... lại coi đây là thời cơ vàng để thâu tóm, thôn tính và lũng đoạn nền kinh tế.
Một trong những thủ đoạn xưa như trái đất là, siết chặt tín dụng đối với các doanh nghiệp khó khăn non yếu, khi các doanh nghiệp này lâm vào cảnh nợ nần sẽ tiến hành thâu tóm bằng cách gom cổ phiếu với giá rẻ như bèo rồi chiếm đoạt công ty. Bằng cách này, không ít doanh nghiệp vẫn mang tên cũ nhưng đã thay tên đổi chủ.
Một thủ đoạn khác, cao hơn một chút là nhân lúc khó khăn nợ nần sẽ "đổ thêm dầu vào lửa" bằng cách tung tin thất thiệt gây tâm lý hỗn loạn cho khách hàng. Với một số ngành kinh doanh nhạy cảm như ngân hàng thì thủ đoạn này tỏ ra vô cùng hữu hiệu. Tháng 10/2003 đã xuất hiện tin đồn về việc ông Phạm Văn Thiệt - Tổng giám đốc Ngân hàng Thương mại cổ phần Á Châu (ACB) bỏ trốn khiến hàng ngàn khách hàng của NH này ồ ạt đến rút tiền khiến NH này suýt mất khả năng chi trả nếu không có NH nhà nước nhảy vào can thiệp.
Một hành vi khác tuy không phạm luật nhưng không thể bỏ qua là các đại gia NH níu kéo lẫn nhau, găm giữ lãi suất ở mức quá cao khiến các DN làm ăn chân chính không thể nào chịu đựng được mức lãi suất quá cao.
Đặc biệt, với một số ngành kinh doanh có điều kiện như: tài chính, NH, bảo hiểm, Viễn thông... thì chuyên được cấp giấy phép là vô cùng khó khăn. Trong thời điểm thì trường chứng khoán sôi động, cổ phiếu của các doanh nghiệp loại này được giao dịch cao gấp nhiều lần mệnh giá thì việc được cấp phép hay được nâng vốn điều lệ có thể mang lại những khoản lợi bất ngờ.
Chuyện Công ty chứng khoán Thiên Việt "liên doanh giả" với Goldman Sachs để tăng vốn điều lệ và bán cổ phiếu phổ thông năm 2007 là một trong những hiện tượng như thế.
Những đại gia gặp khó khăn, tệ hơn là phải phá sản và thậm chí không ít người phải ra tòa, vào tù trong thời thời gian qua có thể là tín hiệu đáng suy nghĩ cho một nền kinh tế trong khó khăn. Nhưng nhưng, với một nền kinh tế muốn thành tâm hội nhập với thế giới thì không có cách nào khác phải từng bước minh bạch hóa.
Chúng ta khích lệ những cá nhân làm giàu bằng tài năng, trí tuệ của chính mình và làm đầy đủ nghĩa vụ với nhà nước, với cộng đồng để phần sáng lấn át khoảng tối. Để công chúng không còn phải bất ngờ, thị trường không còn phải "sốc" khi một ngày có những đại gia phá sản hay ra tòa vì những khuất tất trong khoảng tối làm ăn của mình.
THEO VEF

No comments:

Post a Comment