Saturday, February 11, 2017

ODA cho Việt Nam: miếng ăn là miếng nhục?

Thời gian có lẽ đã quá đủ, không phải cho lời hô hào chống tham nhũng hay những hội nghị hoặc bàn tròn về việc rút kinh nghiệm. Cái đủ đó chỉ đến khi người ta nhận ra rằng một đất nước vẫn có thể tồn tại và phát triển mà không cần đến ODA, nhất là khi đất nước ấy chưa có gì bảo đảm để chính thức chấm dứt nạn tham nhũng.
"Tình trạng tham nhũng ở Việt Nam đã đến mức báo động, các nhà tài trợ đang trông chờ những hành động cụ thể từ Chính phủ. Vốn ODA trong giai đoạn mới sẽ phụ thuộc vào hành động thực tế đó của Việt Nam" - Đó là thông điệp chính từ các nhà tài trợ cho Việt Nam tại Hội nghị giữa kỳ nhóm tư vấn các nhà tài trợ diễn ra cách đây đúng 6 năm, vào ngày 9/6/2006 tại Nha Trang.
Hội nghị trên diễn ra ngay sau khi vụ tham nhũng PMU 18 bị phát giác. Cũng trong hội nghị này, trong khi bà Anna Lindstedt - đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng một trong những biện pháp chống tham nhũng hiệu quả là công khai, minh bạch thông tin cho báo chí, thì báo chí lại không được tiếp cận ngay cả khu vực hành lang trước phòng hội nghị...

Đã tròn 6 năm lặng tắt kể từ sự kiện sóng gió PMU18. Trong 6 năm ấy, không biết nhận định "Việt Nam là một trong những nước sử dụng vốn ODA hiệu quả nhất" đã được thực chứng như thế nào, chỉ biết rằng đã không có thêm bất kỳ một vụ scandal nào về ODA được lộ ra từ phía cơ quan chức năng Việt Nam. Có chăng, chỉ là vài "con sâu" như PCI - đại lộ Đông Tây xảy ra vào năm 2008 và mới đây nhất là câu chuyện người Đan Mạch đã quyết định dừng 3 dự án ODA viện trợ cho Việt Nam. Và những vụ việc ấy, đều chỉ được biết đến và làm rõ từ những người mang quốc tịch nước ngoài.
Một lần nữa, thể diện quốc gia lại bị đe dọa. Một lần nữa, ODA lại không hoàn thành chức trách nhiệm vụ đối với các nhu cầu sử dụng bức thiết ở Việt Nam, khi nguồn tài trợ này có nguy cơ bị xem xét lại - từ phía những cơ quan viện trợ quốc tế đang phải chịu búa rìu dư luận của những người dân có trách nhiệm đóng thuế cho chính phủ.
Từ năm 2006, khi vụ án PMU 18 nổ ra với hệ thống chứng cứ do phía Nhật Bản cung cấp, người ta đã phải nêu lại một triết lý then chốt và phù hợp nhất với nền tảng đạo lý: ODA không phải là tiền từ trên trời rơi xuống, mà đó là tiền đóng thuế của người dân các nước phát triển để dành cho người dân các nước đang và kém phát triển. Vì thế đương nhiên mối quan hệ giao tiếp về ODA không chỉ là giữa các chính phủ với nhau, mà thực chất nhất, đó chính là mối quan hệ trực tiếp giữa các cộng đồng nhân dân của các quốc gia. Chính người dân mới là đối tượng thụ hưởng và có toàn quyền kiểm soát đối với việc tiếp nhận và sử dụng nguồn tài trợ này.
Thế nhưng thực tế tiếp nhận và quản lý, sử dụng nguồn viện trợ ODA ở Việt Nam lại không có sự tham gia của các hội đoàn nhân dân. Ngay cả đại biểu Quốc hội - những người có chức trách đại diện cho cộng đồng nhân dân, cũng chỉ được biết đến kết quả sử dụng ODA qua các báo cáo, trong các cuộc họp thường kỳ.
Nhận thức thế nào thì hành xử thế đó. Thực tế quản lý vốn ODA đã chỉ được xếp khá xa sau phần hành quản lý vốn ngân sách. Hệ quả là đất nước phải trả giá với những hiện tượng "chi tiêu sai mục đích"... như thông tin về các dự án mà Đan Mạch tài trợ.
Điều khác là, lần này, DANIDA đã có riêng cho mình một cơ quan kiểm toán. Kết quả mà cơ quan kiểm toán công bố với dư luận quốc tế và xã hội Việt Nam đã nêu  bằng chứng cho những đồn đoán trước đó về thất thoát trong ODA: trong số 49 tỷ dồng mà dự án ODA chuyển cho phía Việt Nam, có đến 11 tỷ đã "bốc hơi", chiếm đến 23%.
Cái giá của tham nhũng
Phía trước, con đường của ODA vẫn còn dài, và có thể còn quá đậm đà cho những ai quan tâm đến nó theo chiều kích "miếng ăn không phải là miếng nhục".
Trong năm 2012, vẫn còn hơn 7 tỷ USD mà các đối tác nước ngoài đã cam kết giải ngân ODA cho Việt Nam. Xa hơn nữa về những năm tới, con số giải ngân còn có thể lên tới 20-30 tỷ USD, gần bằng một phần ba toàn bộ GDP của Việt Nam.
Nhưng ODA, như điều đã được mô tả là "cái giá của sự phát triển", lại bao gồm một phần rất lớn - 90% hoặc hơn - là vốn cho vay chứ không phải là vốn viện trợ không hoàn lại. Cuộc chơi rút ruột nguồn vốn này sẽ để lại một món nợ tiềm tàng, từ đời này sang đời khác và trong không biết bao nhiêu năm nữa, cho con cháu của họ.
Đó chính là cái giá của tham nhũng.
Ở phía trước, vẫn còn không ít công trình giao thông sử dụng vốn ODA khủng như dự án Đường cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, dự án Đường cao tốc Hà Nội - Lào Cai, dự án Đường cao tốc Bến Lức - Long Thành, dự án xây dựng Đường cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên, dự án xây dựng Đường vành đai III Hà Nội giai đoạn 2. Mỗi dự án đó đều tương đương đến từ 5.000 đến 10.000 tỷ đồng hoặc hơn thế...
Thời gian có lẽ đã quá đủ, không phải cho lời hô hào chống tham nhũng hay những hội nghị hoặc bàn tròn về việc rút kinh nghiệm. Cái đủ đó chỉ đến khi người ta nhận ra rằng một đất nước vẫn có thể tồn tại và phát triển mà không cần đến ODA, nhất là khi đất nước ấy chưa có gì bảo đảm để chính thức chấm dứt nạn tham nhũng.
THEO TUẦN VIỆT NAM‘Không được vay vốn ODA, có khi lại tốt cho Việt Nam’

‘Không được vay vốn ODA, có khi lại tốt cho Việt Nam’

“Vốn vay ODA không phải là bữa trưa miễn phí” - TS Võ Đại Lược.
Trong vài năm tới, nếu ODA kết thúc thì đó là điều tốt”. TS Võ Đại Lược, Tổng Giám đốc Trung tâm Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương,  nêu quan điểm xung quanh câu chuyện tới đây Việt Nam có thể không còn được vay vốn ODA ưu đãi nữa.
ODA không phải là cho không
. Phóng viên: Bộ Tài chính vừa cho biết từ tháng 7-2017 Việt Nam có thể sẽ không còn được vay theo điều kiện ODA, chuyển sang vay theo điều kiện thị trường, tức vay thương mại. Theo ông, điều này có đáng lo ngại?
‘Không được vay vốn ODA, có khi lại tốt cho Việt Nam’ - ảnh 1
+ TS Võ Đại Lược: Tôi cho rằng điều này không đáng lo ngại. Riêng từ năm 2003 đến 2012, Việt Nam đã nhận khoảng 80 tỉ USD viện trợ ODA và giải ngân được khoảng 66%. Tuy vậy, ODA có nhiều mặt trái. Chúng ta phải nhớ một nguyên tắc, không ai cho không ai cái gì. ODA cũng vậy. Những nước viện trợ ODA chắc chắn phải được lợi về mặt chính trị hoặc kinh tế.
Một quốc gia, đứng về mặt lợi ích cũng giống như một công ty, phải tìm kiếm lợi nhuận. Quốc gia cấp ODA cho một nước khác thường sẽ kèm theo điều kiện để các công ty của nước họ thực hiện các công trình sử dụng nguồn vốn đó. Chẳng hạn ở dự án Lạch Huyện, Hải Phòng mọi thứ từ thiết kế, giám sát, xây dựng… đều do công ty nước ngoài đảm nhận.
Rồi, lương chuyên gia nước ngoài ở dự án ODA có khi lên tới 500 triệu đồng/tháng. Hay giá xây dựng một số con đường cao tốc ở Việt Nam, như báo chí đã từng nêu, lên tới 12 triệu USD/km trong khi ở Mỹ chỉ vào khoảng 5 triệu USD.
Đó là chưa kể một số quan chức, công ty của Việt Nam tham gia vào ODA cũng có chuyện kiếm chác. Điển hình như vụ ông Huỳnh Ngọc Sỹ và Công ty Tư vấn Thái Bình Dương trong dự án đại lộ Đông-Tây tại TP.HCM.
. Nhưng khi vay thương mại, lãi suất có thể tăng gấp hai, ba lần và phải trả nợ nhanh. Điều này sẽ gây khó khăn cho Việt Nam?
+ Nếu vay thương mại, chắc chắn lãi suất cao. Còn nếu phát hành trái phiếu trong nước hay quốc tế thì lãi suất cũng khá cao. Song điều đó có thể còn lợi hơn khi vay ODA. Bởi lẽ lãi suất ODA thời gian qua thấp và thời gian vay dài thật nhưng nếu cộng các chi phí tiêu cực, thất thoát, rồi các điều kiện nước cho vay áp đặt… thì có lẽ lãi suất còn cao hơn vay thương mại rất nhiều. Ấy là chưa kể đến sự biến động của tỉ giá.
Vì thế tôi cho rằng trong vòng vài năm tới, nếu ODA cho Việt Nam kết thúc thì đó có khi là điều tốt cho Việt Nam!
‘Không được vay vốn ODA, có khi lại tốt cho Việt Nam’ - ảnh 2
Cầu Nhật Tân (Hà Nội) với tổng mức đầu tư 13,6 ngàn tỉ đồng, sử dụng vốn vay từ Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JIBIC) và vốn đối ứng của Việt Nam. Ảnh: PHI HÙNG
Tranh thủ vốn ODA nhiều quá
. Cơ chế sử dụng vốn ODA lâu nay chủ yếu dựa vào cấp phát đã bộc lộ nhiều hạn chế. Ví dụ: Trung ương cấp phát vốn nên nhiều địa phương ỷ lại, sử dụng vốn kém hiệu quả và nảy sinh cơ chế xin-cho. Theo ông, chúng ta có cần thay đổi cách thức sử dụng ODA không?
+ Thực ra chúng ta có hai phương thức cấp vốn ODA. Thứ nhất là cấp phát trực tiếp cho các địa phương. Thứ hai là cho vay lại. Khi các địa phương vay lại thì phải tính đến chuyện hoàn trả. Dĩ nhiên, trong ODA luôn có một tỉ lệ khoảng 20% là không hoàn lại. Điều đó có nghĩa là chúng ta vẫn phải trả nợ phần lớn chứ ODA không phải là “bữa trưa miễn phí”.
. Hiện nay chúng ta vẫn đang vay ODA, vậy phải làm thế nào để sử dụng hiệu quả?
+ Hiện nay chúng ta đang dàn trải vốn ODA quá nhiều nơi. Người ta tranh thủ vốn ODA nhiều quá. Đáng lẽ Việt Nam ít tiền, có nguồn vốn ODA thì phải tập trung phát triển ở những nơi có thể sinh lời nhiều nhất. Tôi đã từng kiến nghị phải tập trung phát triển hai vùng trọng điểm là khu vực Hà Nội và TP.HCM trước, để sinh lời nhiều nhất; nhưng chúng ta lại dùng vốn ODA để phát triển dàn trải từ Lạng Sơn đến Cà Mau.
. Có một thực tế nếu không cấp phát đều cho các tỉnh, thành thì họ sẽ kêu ca, phân bì, thưa ông?
+ Đó là một thực trạng chúng ta cần suy nghĩ. Cấp phát ODA cho các địa phương ít nhiều cũng có hiệu quả nhưng xét về hiệu quả tổng thể thì không lớn bằng việc phát triển hai vùng kinh tế trọng điểm là Hà Nội và TP.HCM. Chẳng hạn, chỉ cần xây dựng hai hệ thống đường sắt cao tốc 250 km Hà Nội - Hải Phòng và TP.HCM - Vũng Tàu. Tối đa chi phí sẽ chỉ vào khoảng 10 tỉ USD, trong khi tác động kinh tế, xã hội lại rất lớn, chi phí vận tải với hàng hóa sẽ giảm đi đáng kể.
Nhật Bản chỉ phát triển về phía đông, còn bờ biển phía tây lại ít phát triển. Hay như Trung Quốc, khi phát triển các vùng duyên hải như Thượng Hải, Thiên Tân ổn định, họ mới bắt đầu chiến dịch đại khai phá miền Tây.
Lấy tiền đâu trả nợ?
. Các khoản nợ đến hạn phải trả của Việt Nam trong năm nay, theo Bộ Tài chính, có thể chiếm khoảng 24% tổng thu ngân sách, tương đương 150.000 tỉ đồng. Theo ông, chúng ta lấy tiền đâu để trả nợ trong điều kiện ngân sách đang gặp không ít khó khăn, thậm chí thu không đủ chi?
+ Báo cáo của Chính phủ vẫn nói rằng thu ngân sách năm sau cao hơn năm trước. Tuy nhiên, tổng chi vẫn quá cao. Nợ công gắn với chi tiêu và đầu tư công. Việt Nam là nước nghèo nhưng có một bi kịch mà chúng ta nói đến nhiều đó là việc chi không hiệu quả, dàn trải, lãng phí. Trong khi đó chúng ta thu nhiều quá, vắt kiệt sức doanh nghiệp, sức dân. Nói đơn giản như giá xăng, báo chí thông tin riêng thuế phí đã chiếm tới 54,7%.
Giải pháp trước mắt là lại phải vay để đảo nợ. Tuy nhiên, Chính phủ cần phải tính kế lâu dài. Cụ thể Chính phủ có thể đình chỉ những khoản đầu tư công không cần thiết. Những công trình, dự án, trụ sở… đang định xây dựng cần phải xem xét, đánh giá lại tính hiệu quả.
Cách đây không lâu, nhiều địa phương, bộ ngành đã được cấp phát kinh phí để xây dựng cơ bản, xây trụ sở. Thậm chí có những viện nghiên cứu, trụ sở còn rất tốt nhưng đã được cấp phát kinh phí xây trụ sở mới. Điều này có xuất phát từ lợi ích quốc gia hay không, chúng ta cần phải xem xét, đánh giá lại.
Ngoài ra, cắt giảm biên chế, sắp xếp lại bộ máy công quyền tinh gọn thì sẽ tiết kiệm thêm được những khoản ngân sách lớn hơn nữa. Thêm nữa, Chính phủ nên tập trung nguồn vốn ODA vào những lĩnh vực then chốt, các dự án công trình trọng điểm, thu hẹp phạm vi cấp phát từ ngân sách, giảm tính bao cấp của Nhà nước trong việc sử dụng vốn vay nước ngoài. Có như vậy mới nâng cao được hiệu quả sử dụng vốn vay, hạn chế tình trạng dự án chậm tiến độ, đội vốn và đầu tư tràn lan.
Nếu không làm được điều này thì con đường vay nợ mới của nước ngoài để trả nợ cũ là không thể tránh khỏi. Cần nói thêm, nợ công của Việt Nam nếu tính theo chuẩn của thế giới thì đã vượt ngưỡng quá xa.
Chúng ta cần phải có một bàn tay quyết liệt trong vấn đề này. Tôi nghĩ nếu làm được điều này sẽ tiết kiệm được hàng trăm ngàn tỉ đồng. Còn nếu không,  nguy cơ về nợ công sẽ là rất lớn.
Quyền hạn cấp phát ngân sách quá lớn
Câu chuyện chạy đầu tư công là một thực tế tại Việt Nam. Chính Bộ trưởng Bộ KH&ĐT Bùi Quang Vinh và một số lãnh đạo đã đề cập đến việc này. Một cơ chế như thế sẽ xảy ra lãng phí, tham nhũng ngay từ đầu.
Tôi nghĩ tất cả khoản đầu tư công của Việt Nam cần phải được Quốc hội xem xét. Mọi khoản đầu tư đã đụng đến ngân sách nhà nước thì đều phải đưa ra Quốc hội thảo luận chứ nếu quy định như hiện nay, những khoản đầu tư từ 20.000 tỉ đồng mới phải đưa ra Quốc hội thì không ổn. Người ta còn có thể “chẻ” dự án ra để không phải trình ra Quốc hội như chúng ta từng thấy. Ở Mỹ, những khoản đầu tư vài chục triệu USD Quốc hội đã phải thảo luận.
Hiện nay chúng ta còn thấy những khoản chừng vài trăm tỉ đồng ngân sách chỉ một người quyết định được. Quyền hạn cấp phát ngân sách quá lớn thế này cũng cần phải xem xét lại.
TS VÕ ĐẠI LƯỢC
TS Võ Đại Lược, nguyên thành viên Nhóm cố vấn cho Tổng Bí thư Trường Chinh, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh; chuyên gia tư vấn cho Tổng Bí thư Đỗ Mười và là thành viên Ban nghiên cứu của Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Thủ tướng Phan Văn Khải.
CHÂN LUẬN thực hiện
TTO - Lại "hôi trâu". Cạn lời! Hãy ứng xử có văn hóa; Người nước ngoài mà họ nhìn thấy thì đúng là xấu bộ mặt dân VN... là những ý kiến của bạn đọc nhắn gửi đến những người... hôi trâu!
Miếng ăn là miếng nhục, hãy ứng xử có văn hóa
Như tin đã đưa, sau khi Tuổi Trẻ Online đăng tin "Clip vô tư xẻ thịt con trâu bị xe tông chết giữa đường", chỉ trong chiều cùng ngày đã có hàng trăm ý kiến bạn đọc đồng loạt lên án hành động đáng xấu hổ này.
Bạn đọc Ng.T.Hương bức xúc: "Trâu dù chết cũng là trâu có chủ, tài sản này lại trị giá 12 triệu đồng, vậy những người hôi trâu có chịu tội cướp giật tài sản không? Đó là chưa kể đến hành vi cản trở lưu thông. Thật đáng xấu hổ vì việc làm này".
Trong khi đó, bạn đọc nickname Hoa Tran đặt câu hỏi: "Miếng ăn là miếng nhục, hôi của trắng trợn kiểu như vậy, không thấy áy náy sao?".
Cùng với suy nghĩ, đâu đến nỗi đói khát gì mà bất chấp trên đường có nhiều xe tải lớn chạy qua, bấm còi báo hiệu nhưng vẫn vô tư dùng dao xẻ thịt con trâu ngay giữa lòng đường, bạn đọc Kim Mai bày tỏ: "Đói khát gì mà phải làm vậy trời! Rõ ngán mấy người này"!
Lo ngại hành động vô ý thức này sẽ ảnh hưởng đến bộ mặt đất nước trong mắt du khách quốc tế, bạn đọc Nguyen Thanh Hai cảnh báo: "Người nước ngoài mà họ nhìn thấy thì đúng là xấu bộ mặt dân Việt Nam".
"Đất nước đang bình yên, kinh tế đang phát triển, sức khỏe dồi dào... không cần làm thế này đâu mọi người ơi! Hãy ứng xử có văn hóa" - bạn đọc Danh Phận tha thiết, viết mà như van xin.

No comments:

Post a Comment