Thursday, February 16, 2017

Toàn “hâm”

Sự thật nghiệt ngã về con đường lập nghiệp của một thanh niên trẻ có tri thức, hoài bão, có tấm lòng trong sáng, kiên định… nhưng vẫn luôn bị “bầm dập” với cuộc đời đã làm nhói lòng bất cứ  ai có lương tri. Niềm tin vào sự công bằng và lẽ phải sẽ thắng thế mãi tồn tại, nếu trên cõi đời này còn xuất hiện nhiều, thật nhiều những con người chính trực, nghĩa khí như Toàn “hâm”.
Nhiều người bảo Toàn hâm. Qua cách ăn nói có duyên của hắn tôi nghĩ điều tồi tệ này chưa hẳn đã xảy ra. Là bạn thân nên tôi không ngần ngại hỏi hắn: “Người ta bảo mày hâm, mày nghĩ sao?”. Đưa tay vuốt mớ tóc xoăn lòa xòa trên trán, hắn thở dài: “Có thể là như vậy…”.
Sinh ra và lớn lên ở vùng trung du nghèo khó xứ Nghệ, tuổi thơ của Toàn chịu không ít cực nhọc. Nhà đông con, cha mất sớm, hắn lại là anh cả nên cái nghèo cái khó tất tần tật đổ lên đầu hắn. Tốt nghiệp cấp II hắn nói với mẹ: “Con nghỉ học đi buôn kiếm tiền giúp mẹ nuôi các em ăn học”. Mẹ hắn nài nỉ: “Sướng khổ gì mẹ cũng nuôi được các con hết cấp III. Đứa nào giỏi lên được đại học mẹ cũng ráng”. Thế rồi hắn cũng được học cấp III như bạn bè cùng trang lứa. Chỉ có điều nhà hắn quá nghèo nên hắn luôn phải sống khép mình. Ba năm học cấp III hắn chỉ có hai bộ quần áo. Từ nhà đến trường hắn phải lội bộ trên 10km. Vào mùa mưa, về đến nhà là hắn phải giặt vội vàng áo quần để hơ lên ngọn lửa bếp củi cho kịp ngày mai mặc tiếp nên người hắn lúc nào cũng hôi mùi khói. Bạn bè chê hắn hôi, hắn bỏ ngoài tai để lo chuyện học hành. Và chuyện ấy thì khỏi chê. Năm nào hắn cũng rinh về cho nhà trường vài ba giải cấp tỉnh, cấp quốc gia, không toán thì lý hoặc hóa.
Mẹ hắn là người phụ nữ tần tảo nhất thế gian. Đó là điều tự hào của hắn và lũ em khi nhắc về người mẹ quá cố của mình. Ngày nào cũng như ngày nào, mẹ hắn dậy từ lúc 4 giờ sáng và chỉ lên giường khi lũ con đã thuộc bài, tắt hết đèn và chui vào màn. Dù đói khổ thế nào bà cũng ráng kiếm cho con chút lót dạ vào ban sáng, khi thì nắm ngô rang, khi thì củ sắn luộc hoặc chỉ là dăm bảy muỗng cơm chiên. Chia phần cho các con xong, bà khẽ nhón tay lấy chút thừa cho vào miệng của mình và coi như xong bữa. Kể lại cho tôi câu chuyện cảm động này mắt hắn nhòe ướt. Hắn ước: “Giá chi bà còn sống đến bây giờ, dù cuộc sống còn khó khăn anh em tao cũng chiều bà hết lòng”. Hắn kể với tôi những điều gan ruột… Đó là suất ăn sáng tội nghiệp nhất kéo dài suốt 30 năm làm mẹ của bà, một phụ nữ nghèo suốt cuộc đời chưa có bộ áo quần lành lặn. Cho đến khi nhắm mắt xuôi tay gia sản của bà cũng chẳng có gì hơn ngoài ngôi nhà tranh vách đất và năm đứa con ngoan đã lần lượt bước qua giảng đường đại học…
Hắn tiếp tục nói với tôi trong nước mắt: mỗi sáng, xong công việc chia cơm cho các con, mẹ hắn kêu chúng dậy học bài và quày quả đi chợ. Thường bà đi chợ xa mua các loại nông sản về bán chợ gần. Bà không cần lãi nhiều, nói đúng hơn là việc bán buôn của bà chỉ lãi ở những thứ mà người ta không thèm mua đến. Một mớ khoai, mớ sắn bà chỉ cần lãi ở những củ sứt mẻ. Một mớ chè xanh bà chỉ cần lãi ở những lá rụng khỏi cành… Thấy con thèm đến nhỏ dãi các thứ hoa quả, bà mắng: “Mẹ bảo không là không. Tụi bay ăn mai lỗ lấy tiền đâu tao đi chợ tiếp”. Hắn bảo với tôi: “Đói quá đâm hư. Nhiều bữa mấy thằng em rủ nhau ăn vụng hàng của mẹ. Mẹ biết nhưng không nói gì mà chỉ vào buồng gạt nước mắt”. Thương mẹ, hắn kêu lũ em ra hè nhà và đe: “Lần sau tụi bay còn lén ăn hàng chợ của mẹ, tao lôi ra bờ sông nhận chìm hết cả lũ bây giờ”. Mẹ nhắc hắn: “Con đừng rủa các em mà mắc tội. Chỉ tại mẹ quá nghèo mới ra nông nỗi”.
Hắn nói với tôi rằng ngày ấy hắn chỉ mơ ước làm sao sau này có thật nhiều tiền để đền đáp công lao dưỡng dục sinh thành và lo liệu cho các em. Tất nhiên đồng tiền mà hắn kiếm được phải là những đồng tiền sạch, do sức lực của hắn làm ra. Nghề hàng hải có thu nhập cao, lại được đi đây đi đó làm hắn chết mê chết mệt… Rốt cuộc hắn đỗ á khoa ngành khai thác máy tàu biển Trường đại học Hàng hải Hải Phòng. Những năm ngồi trên ghế giảng đường hắn biết mình đã nhầm bởi gia cảnh như hắn ra trường làm sao xin được việc làm. Rồi linh tính đó cũng thành sự thật khi hắn cầm trong tay mảnh bằng tốt nghiệp loại khá và vác hồ sơ đi xin việc khắp nơi mà chẳng nơi nào ngó tới. Lúc này thì thằng Hòa, em trai kế của hắn, đậu Đại học Y Hà Nội. Để có tiền phụ giúp em ăn học, hắn trở thành con buôn trên tuyến đường sắt Vinh - Hà Nội - Hải Phòng. Thời bao cấp, buôn bán khó khăn, hắn là kẻ buôn chuyến nên thuế khá dày. Nhiều lần hắn bị công an bắt, chán ngán quá hắn chuyển sang nghề sửa xe đạp, xe máy. Vốn không có, phải đi thuê mặt bằng, hắn lại luôn luôn bị chủ nhà tăng giá và đòi lấy lại mặt bằng… Có lần ức quá hắn chửi và đánh lại chủ nhà. Công an phường bắt giam hắn một ngày một đêm và tịch thu phương tiện hành nghề. Đến lượt thằng Hải, em thứ ba của hắn, đỗ Đại học Sư phạm Vinh, hắn viết thư cho thằng Hòa: “Việc anh lo cho chú mày tạm ổn. Từ nay về sau chú mày tự bươn chải làm sao vừa nuôi bản thân vừa phụ nuôi em…”.
Một người cậu họ lúc đó là phó giám đốc một ngân hàng thương mại ở Hà Nội hứa giúp hắn. Thấy đứa cháu họ xa lắc xa lơ đưa hồ sơ đến nhà xin việc, bà mợ hắn mắng chồng xa xả: “Thời buổi này muốn ăn con tôm thì phải thả con tép. Bọn nhà quê không có tiền hơi đâu mà ông lo cho nó”. Giọng bà the thé vọng lên từ bếp làm hắn giật nảy mình. Hắn rút bộ hồ sơ từ tay ông cậu và chạy ra ga cho kịp chuyến tàu tối về nhà. Thấy con trở về quá nhanh, vẻ mặt lại không mấy vui, mẹ hắn hỏi: “Có chuyện gì vậy con?”. Hắn trả lời: “Chẳng có gì cả. Mình nghèo nhưng không thể hèn. Chắc con phải vào Nam. Nghe bảo trong ấy dễ kiếm việc làm”.
Hai tháng sau hắn vào Nam và bốn tháng sau hắn kiếm được việc làm ở một công ty vận tải phà sông biển. Hắn mừng hơn bắt được vàng, nhưng sau chuyến đi biển đầu tiên hắn đã vỡ mộng. Giấc mơ trên ghế giảng đường của hắn biến mất khi hằng ngày hắn chứng kiến cảnh thuyền viên trên tàu ăn cắp hàng, bán mua nhiên liệu. Quá ngao ngán, lên bờ hắn làm đơn xin nghỉ việc rồi kể cho bạn bè nghe. Một số người khuyên hắn “sao mày ngu thế, mày cứ theo họ mà làm. Khôn ngoan làm vài ba vụ có tiền là dông lên bờ”. Hắn cười: “Các anh ngu thì có. Dại gì tôi đánh đổi nhân cách của tôi lấy những đồng tiền dơ bẩn ấy”. Bạn bè xì xào: “Đúng là đồ hâm!”. Và biệt danh Toàn “hâm” ra đời từ đó…
Một lần lên thư viện đọc báo, hắn quen một ông giáo già. Thấy hắn hiền lành, ông giáo già kết bạn. Biết cha hắn là nhà giáo, lại có máu văn chương nên có bữa ông già rủ rê: “Hay là cháu tập tành viết báo”. Hắn cười: “Cháu biết gì mà viết”. Ông già gợi ý: “Cứ viết những điều cháu nghĩ, cháu bức xúc ắt phải thành công”. Vậy là hắn viết, viết như có ai thôi thúc. Những bài báo hắn đưa cho ông giáo già xem rồi cũng lần lượt được đăng trên các báo… Hắn chưa nổi tiếng nhưng người đọc đã bắt đầu nhận ra hắn qua bút danh trên báo. Vậy là hắn đam mê nghề viết và tạm có tiền.
Bảy năm trước hắn trúng giải khuyến khích cuộc thi “Vận hội mới và hoài bão của bạn” do Hội
Liên hiệp thanh niên Việt Nam tổ chức. Tờ báo X nhận hắn vào làm. Có lần hắn tâm sự với tôi: “Đó là những tháng ngày cay đắng nhất trong cuộc đời mình”. Trưởng phòng phụ trách hắn là một người đố kỵ. Lão chỉ thích nịnh và ghét tất cả những ai hơn lão. Một phần đam mê, một phần vì cuộc mưu sinh nên hắn viết như chưa bao giờ được viết. Ngoài lĩnh vực được phân công hắn còn làm thơ, phụ trách chuyên tranh, viết truyện ngắn để kiếm tiền nuôi hai đứa út đang là sinh viên đại học. Thấy số lượng phát hành của bào ngày càng giảm nên trong cuộc họp cơ quan hắn đề xuất ban biên tập thay đổi cách làm báo. Hắn cùng một số phóng viên khác xung phong đi viết phóng sự và phóng sự điều tra. Số lượng phát hành báo tăng lên sau mỗi kỳ xuất bản. Hàng loạt phóng sự điều tra của hắn và êkip dần dần vạch ra bộ mặt tham nhũng ở nhiều cơ quan đơn vị. Bút danh của hắn được nhắc đến nhiều hơn. Lão trưởng phòng đâm ghét hắn và nhỏ to với sếp: “Anh muốn yên vị thì nên dẹp thằng Toàn khi hắn chưa vào biên chế”.
Một bữa Toàn ôm xấp tư liệu về các cửa hàng xăng dầu trên địa bàn luôn pha dầu lửa vào xăng trình sếp để viết bài điều tra. Sếp bảo với hắn: “Chú bình tĩnh và chấm dứt vụ này. Vụ này liên quan đến nhiều vấn đề. Tuy chú không viết nhưng cơ quan sẵn sàng trả nhuận bút riêng cho chú”. Hắn không nói gì rồi về nhà cố viết, âm thầm gửi đi báo khác. Bài được đăng, có kẻ đem lưỡi lê, giáo mác đến dọa giết hắn. Hắn cười: “Các anh giỏi cứ giết. Việc gian lận của các anh trước sau cũng bị vạch mặt”. Hai tháng sau hắn bị một kẻ lạ mặt tông xe, nằm viện mất hai tháng. Bạn bè lại có dịp cười hắn hâm… Đợt giảm biên chế đầu tiên có hắn và bốn phóng viên chuyên viết bài điều tra đã được tay trưởng phòng và vị lãnh đạo dàn dựng khá bài bàn: cả năm người đã hết hợp đồng, cơ quan lại đang tiến hành giảm biên chế.
Nhận được quyết định thôi việc, hắn và lũ bạn không vui mà cũng chẳng buồn. Mỗi người một nơi tìm đất sống. Riêng hắn, hắn cứ bám trụ mảnh đất mà mười năm qua hắn đã từng gắn bó. Hắn lặng lẽ làm, lặng lẽ viết. Các báo đặt bài hắn… Bây giờ thì hắn đã bớt khổ. Gánh nặng gia đình đã thôi không đè lên vai hắn nữa. Các em hắn đứa nào cũng đều làm ăn khá và một lòng giúp hắn.
Ngày cưới vợ, hắn chỉ tổ chức năm mâm đơn giản ở nhà hàng nhỏ. Hắn tuyên bố với bạn bè thân hữu: “20 năm còn lại mình biếu trẻ em nghèo”. Nói là làm, ba hôm sau ngày cưới hắn dành tiền để mua 300 bộ đồ cho trẻ em nghèo. Người khen hắn hảo tâm, người bảo hắn vẫn là kẻ hâm. Hai năm nay hắn bắt đầu làm việc thiện. Hắn vừa mở một lớp học tình thương cho trẻ em nghèo mà giáo viên đứng lớp là bạn bè đồng môn, tốt nghiệp đại học nhưng ngành nghề dang dở. Vợ hắn vẫn chở con đi học bằng chiếc xe đạp cà tàng và bản thân hắn vẫn cặm cụi trên từng trang bản thảo kiếm những đồng tiền nhuận bút nhỏ nhoi để giúp người khốn khó. Tôi nói với hắn: “Tao sẽ đưa mày lên báo”. Hắn cười: “Mày hâm mới đi viết chuyện thằng hâm”. Đến lúc này tôi mới hiểu thằng Toàn bạn tôi chẳng hâm một tí nào…
BÙI HOÀNG ANH

No comments:

Post a Comment