Thursday, June 29, 2017

Ăn chùm ruột nhớ hương vị quê nhà

Đem trái chùm ruột đi hỏi người miền Bắc thì đa phần đều lắc đầu, nhưng đối với người con miền Tây , cứ mỗi lần bất chợt nhìn thấy sắc vàng nhạt của chùm ruột hay thấy những xâu mứt chùm ruột đỏ tươi, trong lòng họ lại quay quắt nỗi nhớ thương quê nhà.
Chùm ruột (còn gọi là tầm duột, chùm duột, tầm ruột) là loại cây thân gỗ cao, to khoảng 5-6m, thích hợp với khí hậu nóng và hầu như có mặt khắp nơi vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Lá cây là loại lá kép có màu xanh ở mặt trên, xám ở mặt dưới, dài khoảng 4-5cm. Cây ra hoa từ tháng 12 và có trái chín vào khoảng tháng 6-8. Lúc này, nhìn lên cây chùm ruột chỉ thấy một sắc vàng rực át cả màu xanh của những chiếc lá.
An chum ruot nho huong vi que nha - Anh 1Trái chùm ruột gợi nhớ tuổi thơ.
Hái chùm ruột từ lâu đã trở thành thú vui không thể bỏ lỡ của những đứa trẻ sống ở miền quê. Nhưng muốn bẻ chùm ruột cũng không phải điều đơn giản. Thông thường, đám trẻ con phải phân công nhau rất rõ ràng, đứa nào nhỏ con, trèo giỏi thì leo tít trên cây, rung lắc cành cho trái rụng xuống. Những đứa còn lại đứng dưới, khéo léo căng tấm bạt hoặc chăn ra để hứng.
Trái chùm ruột khi chín có màu vàng, chỉ cỡ bằng ngón tay cái người lớn. Cây chùm ruột có 2 loại trái: ngọt và chua.
Trái ngọt thường dùng ăn sống, còn trái chua thường dùng làm gia vị, ngâm rượu hoặc làm mứt ăn trong những ngày hè. Người ta còn hái lá non về chấm cá kho, ăn với mắm quẹt hay dùng để gói nem - một trong những món ngon của vùng đất Phan Rang đầy nắng và gió.
Nhắc đến chùm ruột trong ẩm thực phải kể đến món chùm ruột nấu canh chua cá rô của các bà nội trợ miền Tây.
Cách làm món canh chua cá rô cũng giống như món canh chua truyền thống, nhưng gia vị thay vì me hoặc các chất có vị chua khác thì thay bằng chùm ruột.
Chỉ cần bắc nồi nước lên bếp nấu sôi, cho chùm ruột đã đập giập vào, đợi hòa tan rồi nêm nếm gia vị muối, đường, bột ngọt vừa ăn.
Tiếp đến, cho cá rô vào nấu vừa chín tới rồi bỏ thêm đậu bắp, cà chua, cù nèo, rau thơm. Phần việc còn lại chỉ cần chuẩn bị một chén nước mắm nguyên chất, trong đó có vài trái ớt chín là xong.
An chum ruot nho huong vi que nha - Anh 2Chùm ruột cho vào nước mắm cũng tạo nên hương vị ngon gấp bội.
Lấy một miếng thịt cá rô chấm vào chén nước mắm cho lên miệng nhai chậm rãi, thực khách sẽ cảm nhận được vị dai, béo, ngọt của cá lan tỏa trong miệng. Chan miếng canh chua chùm ruột vào chén cơm, lùa một hơi sẽ cảm nhận được vị chua thanh đặc trưng, ngon không lẫn vào đâu được.
Người già lại đặc biệt chuộng món chùm ruột ngâm rượu. Cách thức làm món đồ uống này thì vô cùng đơn giản, dễ dàng. Chùm ruột chua già sau khi hái xuống rửa sạch để ra rổ cho ráo.
Cho chùm ruột vào lọ lớn, cứ 1 lớp chùm ruột lại cho 1 lớp đường cát rồi đem phơi nhiều nắng cho lên men. Khoảng nửa tháng, khi đường và nước chùm ruột hòa tan có màu vàng nhạt, chỉ cần lọc lấy nước cho vào chai là được.
Còn với trẻ con và phụ nữ, vốn thích ăn vặt nên không thể bỏ qua món mứt chùm ruột chan chát nhưng giòn giòn, ngọt ngào lẫn cay cay, đẫm hương vị quê nhà. Khác với ngâm rượu, làm món mứt chùm ruột cần đến rất nhiều công phu, khéo léo.
Các bà nội trợ phải lựa những trái chùm ruột già, to đem rửa sạch. Cho chùm ruột vào rổ, dùng một bề mặt phẳng như đáy đĩa hoặc tấm thớt chà nhẹ cho chùm ruột giập sơ, chảy bớt chất chua. Nhưng bước này cần lưu ý, không được chà mạnh tay để trái giập bể, khi thành phẩm sẽ không đẹp. Tiếp đó, phải xả nhiều lần qua nước lạnh cho chùm ruột đỡ chua, nhanh ngấm đường và “chuẩn” vị hơn.
An chum ruot nho huong vi que nha - Anh 3Mứt chùm ruột hấp dẫn các tín đồ ăn vặt.
Cho đường cát vào nồi cùng 1 ly nhỏ sirô đỏ cho mứt có mùi thơm và màu sắc bắt mắt. Đổ chùm ruột đã sơ chế vào nồi với ngọn lửa liu riu. Dùng đũa sên đều cho đến khi nước đường rút vào sền sệt thì nhắc xuống.
Còn gì thích thú bằng những buổi trưa hè được thưởng thức món mứt chùm ruột thơm ngon, đầy hấp dẫn. Chỉ cần dùng que tre ghim một trái cho vào miệng nhai chậm rãi, vị ngọt của đường, vị chua nhẹ của chùm ruột khiến ta vui miệng và cứ ăn đến vơi đĩa lúc nào không biết. Những người sành ăn còn cho vài lát gừng đập giập nguyên vỏ, lõi quế, tắc, chanh ớt bột hay ớt tươi băm nhuyễn vào rim chung, mang lại vị ngon rất độc đáo.
Không kết quả quanh năm như các loại trái cây khác, thực khách chỉ có thể thường thức chùm ruột trong vài tháng hè. Thế nhưng bù lại, chùm ruột lại rất đa dạng, có thể biến hóa thành vô vàn các món ăn khác nhau, sẵn sàng chiều lòng mọi tín đồ ẩm thực.
An chum ruot nho huong vi que nha - Anh 4Chùm ruột có thể chế biến thành nhiều món khác nhau.
Theo y học cổ truyền, trái, lá, vỏ hoặc rễ chùm ruột đều có dược tính. Trái có tác dụng giải nhiệt, bổ gan, bổ máu, làm da mịn màng. Lá đun nước tắm chữa bệnh ngoài da. Vỏ thân cây có khả năng tiêu độc, trị ung nhọt, sát trùng, đặc biệt chống độc đối với nọc rắn...(Theo Dân trí)TTO - Mỗi độ hè về, đi ngang mấy cổng trường thấy xe bán đồ chua có thêm món chùm ruột ngâm muối đường chấm muối ớt hay những xâu mứt chùm ruột màu đỏ tươi bày bán, tôi lại quay quắt nhớ những kỷ niệm tuổi thơ nơi quê nhà.
Chùm ruột ngon hương vị quê nhà Phóng to
Chùm ruột lúc lỉu trên cây trông đã phát thèm - Ảnh: T.Tâm
Thuở ấy, trước sân nhà nội tôi có trồng một cây chùm ruột sum sê, cành đeo đặc trái trông thật bắt mắt. Cứ đến trưa, cả nhà yên giấc, tôi lại rủ bạn bè leo cây hái chùm ruột đâm nhuyễn ăn với nước mắm đường thật vui. Có khi cười đùa to tiếng, nội thức giấc mắng cho một trận nên thân, nhưng chứng nào tật nấy vẫn không chừa.
Tôi còn nhớ nội thường nói “đồ chua ai thấy cũng thèm, nhưng tụi bây phải cẩn thận đứng dưới mà hái, đừng trèo cao vì nhánh chùm ruột giòn lắm, dễ gãy, không may té thì rất nguy hiểm". Những kỷ niệm tuổi thơ ấy nay đã trở thành hoài niệm...
Theo y học hiện đại, trong 100 gam trái chùm ruột có chứa 4,6 mg vitamin C, 5,4 mg calcium, 0,155g chất đạm, 0,8g chất xơ… Vỏ và rễ có chứa 18% tanin, saponin, acid gallic và một chất kết tinh... Theo y học cổ truyền, bộ phận trái, lá, vỏ hoặc rễ chùm ruột đều có dược tính. Trái có tác dụng giải nhiệt, bổ gan, bổ máu, làm da mịn màng. Lá đun nước tắm chữa bệnh ngoài da. Vỏ thân cây có khả năng tiêu độc, trị ung nhọt, sát trùng, đặc biệt chống độc đối với nọc rắn...
Chùm ruột (còn gọi là tầm duột, chùm duột, tầm ruột) là loại cây thân gỗ cao, to khoảng 5-6m, thích hợp với khí hậu nóng và hầu như có mặt khắp nơi vùng đồng bằng sông Cửu Long. Cây có lá kép màu xanh ở mặt trên, xám ở mặt dưới, dài khoảng 4-5cm, nhánh có vỏ màu xám mang nhiều vết sẹo những nhành lá đã rụng. Cây ra hoa từ tháng 12 đến tháng 3-5, mùa trái chín vào khoảng tháng 6-8.
Cây chùm ruột có 2 loại trái, ngọt và chua. Trái ngọt thường dùng ăn sống, còn trái chua thường dùng làm gia vị (trái nấu canh chua, lá non dùng gói nem rất tuyệt), làm mứt hay ngâm rượu.
Và đối với các bà nội trợ miền Tây phải kể đến món chùm ruột nấu canh chua cá rô, chùm ruột ngâm rượu hoặc mứt chùm ruột cho con cháu ăn trong những ngày hè.
Làm món canh chua cá rô cũng giống như món canh chua truyền thống của người miền Tây, gia vị thay vì me hoặc các chất có vị chua khác thì thay bằng chùm ruột. Chỉ cần bắc nồi nước lên bếp nấu sôi, cho chùm ruột vào vải the đập giập bỏ vào nồi nước sôi cho hòa tan. Nêm nếm gia vị muối, đường, một ít bột ngọt vừa ăn, rồi cho cá rô vào nấu vừa chín tới.
Kế đến, cho đậu bắp, cà chua, cù nèo và cuối cùng thêm rau thơm, tỏi phi vào, nêm nếm lần cuối nhắc xuống, múc ra tô, chuẩn bị một chén nước mắm nguyên chất trong đó có vài trái ớt hiểm chín là xong.
Chùm ruột ngon hương vị quê nhà Phóng to
Canh chua cá rô đồng thơm ngon hấp dẫn - Ảnh: T.Tâm
Giẽ miếng thịt cá rô chấm vào chén nước mắm cho vào miệng nhai chậm rãi. Vị dai, béo, ngọt của cá lan tỏa vào miệng. Chan miếng canh chua chùm ruột vào chén cơm lua một hơi sẽ cảm nhận một vị “chua thanh đặc trưng”, ngon không lẫn vào đâu được.
Riêng ông tôi thì rất thích món chùm ruột ngâm rượu. Theo ông, món rượu chùm ruột ngâm rất bổ dưỡng vì trị được nhức mỏi, căn bệnh của tuổi già. Hiểu ý ông, cứ đến mùa chùm ruột chín thể nào bà tôi cũng làm sẵn một keo để ông dùng trong bữa cơm.
Làm món chùm ruột ngâm rượu đơn giản, dễ dàng. Chùm ruột chua già hái xuống rửa sạch để ra rổ cho ráo. Cho chùm ruột vào keo, cứ 1 lớp chùm ruột 1 lớp đường cát rồi đem phơi nhiều nắng cho lên men. Khoảng nửa tháng, khi đường và nước chùm ruột hòa tan có màu vàng nhạt, chỉ cần lược lấy nước cho vào chai là được.
Thông lệ, mỗi bữa ăn ông tôi thường lấy chai rượu chùm ruột ngâm trên tủ xuống, rót vào cái chung nhỏ làm “đánh trót” một cái đầy vẻ sảng khoái...
Chùm ruột ngon hương vị quê nhà Phóng to
Chùm ruột ngâm rượu - Ảnh: T.Tâm
Còn tôi, vốn bản tính “hảo chua ngọt” nên bà tôi thường làm món mứt chùm ruột cho chúng tôi ăn trong những buổi trưa hè. Làm món này không khó, nhưng tốn công. Phải lựa những trái chùm ruột già, trái to, rửa sạch. Cho chùm ruột vào rổ, dùng đáy dĩa hoặc tấm thớt chà nhẹ cho chùm ruột giập sơ chảy bớt chất chua, nhưng không được chà mạnh tay để trái giập bể, khi sên mứt không đẹp.
Xả nước lạnh vài lần tùy sở thích chua nhiều hay ít, vắt ráo. Cho đường cát vào nồi cùng 1 ly nhỏ sirô đỏ với một tỉ lệ nhất định cho có mùi thơm và màu sắc bắt mắt. Đổ chùm ruột đã sơ chế vào nồi với ngọn lửa liu riu. Dùng đũa sên đều cho đến khi nước đường rút vào sền sệt thì nhắc xuống…
Còn gì thích thú bằng những buổi trưa hè được thưởng thức món mứt chùm ruột thơm ngon, đầy hấp dẫn. Chỉ cần dùng que tre ghim một trái cho vào miệng nhai chậm rãi. Vị ngọt của đường, vị chua nhẹ của chùm ruột khiến ta vui miệng và quên thôi, dĩa mứt chùm ruột cứ vơi dần lúc nào không hay biết.
Chùm ruột ngon hương vị quê nhà Phóng to
Mứt chùm ruột - Ảnh: T.Tâm

No comments:

Post a Comment