Sunday, June 11, 2017

Bài viết hay(5040)

Cà phê sáng nay bỗng dưng nói về chuyện VC sẽ bầu cử tự do, sẽ có ít nhất một đảng đối lập theo kiểu Mỹ và vui hơn nữa là bà con đồn rằng anh F. lobby Trump để mua vũ khí chống Tàu đổi lại là Mỹ phải bảo kê cho VC chứ không được âm mưu "diễn biến hoà bình" rồi đảo chánh như Henry Cabot Lodge. Bolsa vẫn thích nằm mơ giữa ban ngày nên khoái tung tin đồn. Rảnh thiệt. 42 năm qua, VC nhất định không bỏ điều 4 HP. Cả triệu đảng viên VC chém giết nhau để ngoi lên giành ăn, đời nào tới phiên VK hải ngoại? Ai nấy cũng sắp rửa chân bước lên bàn thờ nên thôi kệ, cứ mơ đi, chẳng ai cấm. VC mà nghe Bolsa nói chuyện chính trị thì bảo đảm tức cười mà lăn ra chết hết; khỏi đánh gì nữa. Trump qua VN một lần thôi là ly dị Melania ngay để tha hồ sướng với mấy em chân dài như Mai Phương Thuý.

Lập trường đối ngoại của chính quyền Trump

Báo Wall Street Journal ngày 05/30/2017 đã cho đăng một bài mang tên “Nước Mỹ trước nhất không phải là nước Mỹ đơn độc”[1] của Tướng H.R. McMaster (Cố vấn Hội đồng An ninh Quốc gia) và doanh nhân Gary D. Cohn (Cố vấn trưởng về Kinh tế). Bài viết này gây nhiều phản ứng vì có thể được xem như quan điểm chính thức của chính quyền Trump trong đó có đoạn:
“…thế giới không phải là “cộng đồng quốc tế” nhưng như một đấu trường nơi đó các quốc gia, thành phần phi chính phủ và doanh nghiệp tranh giành ưu thế. Hoa Kỳ tham dự vào diễn đàn này với sức mạnh vô địch về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa và giá trị nền tảng. Chúng ta chấp nhận thay vì chối bỏ thực tế này”.[2]
Hiểu nôm na là hồn ai nấy giữ. Nhưng hai tác giả cho biết lập trường nói trên không đồng nghĩa với Hoa Kỳ tự cô lập:

(Hoa Kỳ) “…quyết tâm bảo vệ và phát huy lợi ít cốt lõi của mình đồng thời tăng cường hợp tác và siết chặc quan hệ với đồng minh và các nước bạn… Chúng ta đòi hỏi nhiều nơi đồng minh và các nước bạn. Ngược lại nước Mỹ một lần nữa sẽ là người bạn chân chính cho thân hữu, và đối thủ nguy hiểm nhất của kẻ thù…”[3]
Lập trường này không khác với câu người Việt thường nói: các quan hệ đều tạm bợ, chỉ có quyền lợi quốc gia là trường tồn. Bài viết bị công kích dữ dội vì đặt nhẹ “cộng đồng quốc tế” và “giá trị” (dân chủ, nhân quyền) vốn là hai nền tảng của ngoại giao Mỹ từ sau Thế chiến thứ hai.
Nhưng ngược lại thế giới đã thay đổi rất nhiều từ sau Chiến tranh Lạnh. Trước đây Tây phương dù có mua bán với khối Cộng sản nhưng không đủ để giúp Liên bang Xô Viết tồn tại. Trái lại ngày nay Trung Quốc là đối tác kinh tế hàng đầu với Âu-Úc-Nhật-Hàn-Ấn và Mỹ nên dù giao dịch với Hoa lục sẽ giúp Bắc Kinh mạnh hơn về cả kinh tế, chính trị lẫn quân sự nhưng không nước nào chịu từ bỏ quyền lợi mậu dịch thay vào đó trông chờ nơi Hoa Kỳ chi trả bảo vệ “trật tự quốc tế” - cũng giống như Việt Nam đu dây giữa Mỹ-Trung vì lợi ích. Việt Nam quen nghề bôi trơn nên khôn khéo “dâng” trước 15 tỷ USD kinh doanh để Mỹ đổ xăng dầu cho tàu tuần tiễu biển Đông (nhưng đã hứa 15 tỷ thì không thể chỉ bỏ ra 10 tỷ coi chừng ông Trump vốn rất sành sỏi với các lối mánh mung trên thương trường).
Bài viết được đồng tác giả bởi một tướng lãnh và doanh nhân cho thấy quan điểm của chính quyền Trump rằng kinh tế và an ninh như hai vấn đề luôn đi đôi với nhau. Đấu trường (arena) nơi đây có thể so sánh với bàn cờ vây trong đó các cường quốc như Bắc Kinh dùng áp lực đủ mặt về chính trị, thương mại, quân sự, tinh học, v.v… nhằm chèn ép đối phương để đạt mục tiêu chiến lược. Lập trường này khác với quan điểm của một số chuyên viên Tây Phương cho rằng các cường quốc cần tách biệt những điểm xung khắc (địa chính trị, mậu dịch, nhân quyền…) để cùng hợp tác trên các điểm đồng thuận (chống khủng bố, biến đổi khí hậu, thương mại toàn cầu,…). Áp dụng vào Đông Á, thí dụ Hoa Kỳ sẽ không “bỏ” biển Đông, Đài Loan để “được” Bắc Hàn và cán cân mậu dịch, trái lại Mỹ sẽ cò kè mặc cả cùng một lúc trên mọi khía cạnh để dành được mối lợi lớn nhất (best deal) trong quan hệ với Trung Quốc.
Rất nhiều người hy vọng đây chỉ là giai đoạn ngắn bất thường trong nền ngoại giao Mỹ cho đến ngày ông Trump bị truất phế hay mãn nhiệm kỳ. Nhưng dù ông Trump ăn nói sỗ sàng thực tế vẫn là Hoa Kỳ không đủ lực kéo dài cáng đáng làm sen đầm quốc tế. Các nhà ngoại giao Mỹ từng khó ăn nói vì những cam kết trước đây khiến đối tác ù lì ỷ lại, nay ông Trump trắng trợn đòi tiền! Những chính quyền sau này sẽ dựa vào tiền lệ sẵn có để thúc hối các nước chia sẻ trách nhiệm bằng cách chi tiêu quốc phòng và sửa đổi mậu dịch nhằm giúp nước Mỹ mạnh hơn.Đoàn Hưng Quốc

Thế nào là thể chế tổng thống, thể chế đại nghị, thể chế bán-tổng thống?

Ngày 10/4/2017, ông tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội đã cho đăng bài “Đổi mới 2.0” trên Tạp chí Tia Sáng là báo của Nhà nước, thuộc Bộ Khoa học Công nghệ Việt Nam.
Ngày 19/4/2017, trên Tạp chí Tia Sáng, ông Dũng cho đăng bài “Nhất thể hóa: tính chất cấp thiết của vấn đề”. Bài này có đoạn: Nhất thể hóa giữa Đảng và Nhà nước có thể là cải cách quan trọng nhất của công cuộc đổi mới 2.0”.
Ngày 17/5/2017, cũng trên Tạp chí Tia Sáng, ông Dũng cho đăng bài “Nhất thể hóa: phân tích để lựa chọn mô hình”. Trong bài này ông Dũng viết: Nếu nhất thể hóa là việc Đảng hóa thân vào Nhà nước thì lựa chọn mô hình để nhất thể hóa là điều đầu tiên quan trọng nhất chúng ta phải làm. Ông Dũng đưa ra 3 mô hình để lựa chọn: mô hình thể chế tổng thống, mô hình thể chế đại nghị và mô hình lai là thể chế tổng thống lưỡng tính. Cuối bài ông Dũng nhấn mạnh vào 2 thể chế là thể chế đại nghị và thể chế tổng thống lưỡng tính.

Ngày 27/5/2017, vẫn trên Tạp chí Tia Sáng, ông Nguyễn Sĩ Dũng cho đăng tiếp bài “Vận hành nhất thể hóa theo mô hình đại nghị”, trong đó có đoạn: Nhất thể hóa là việc Đảng hóa thân vào Nhà nước chứ không phải việc Đảng kiêm nhiệm các chức danh của Nhà nước.
Khi còn đương chức, ông Nguyễn Sĩ Dũng là người làm công tác nghiên cứu cho Quốc hội, thường viết về các vấn đề cơ chế, chính sách nên những bài ông viết vào những ngày 10/4, 19/4, 17/5 và 27/5/2017 được rất nhiều độc giả quan tâm. Nhà báo Phạm Chí Dũng cho rằng có thể đây là những tín hiệu mới, vì thời gian ông Dũng cho đăng những bài này trùng với thời gian ĐCSVN họp Hội nghị Trung ương 5.
Cho đến nay, các thể chế mà ông Nguyễn Sĩ Dũng nói tới đều rất xa lạ với người Việt Nam. Rất ít người biết nội dung từng thể chế đó ra sao, có điểm nào là mạnh, là yếu trong lý luận và thực tiễn kiến tạo và quản trị quốc gia. Nhưng hiện nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều có chính phủ vận hành theo 1 trong 3 thể chế mà ông Dũng đã nêu ra để lựa chọn.
Tạp chí Nghiên cứu quốc tế và Bách khoa toàn thư mở Wikipedia đã có bài giới thiệu và phân tích so sánh chế độ tổng thống và chế độ đại nghị. Nội dung các bài này bổ sung lẫn nhau cho dễ hiểu hơn.
Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số ra ngày 08/12/2013 có bài “So sánh chế độ tổng thống và chế độ đại nghị” của Josept W. Robbin, Vũ Thị Hương Giang biên dịch và hiệu đính.
Theo Josept W. Robbin thì một đất nước áp dụng chế độ tổng thống hay chế độ đại nghị là khác biệt vô cùng có ý nghĩa. Cả hai chế độ tổng thống và đại nghị đều có những ưu điểm và những hạn chế, do đó khi lựa chọn thể chế thì cần hiểu những khác biệt giữa các thể chế ấy, nhằm giảm thiểu những hậu quả tiêu cực tiềm ẩn đối với một đất nước nhất định. Phải biết sự khác biệt giữa các thể chế đó về cách thức bầu cử, lập ra đơn vị hành pháp và đơn vị lập pháp chính, cách hai nhánh này tương tác với nhau và cách hình thành chính phủ, sau đó xác định sự liên quan, để hiểu những chủ đề như hoạch định chính sách, đại diện và tồn vong của nền dân chủ. Josept W. Robbin nhắc nhở: Việc lựa chọn hình thức thể chế là quan trọng nhưng cần lưu ý rằng chính các điều kiện vốn có hoặc những đặc điểm nền tảng mới gây nguy hiểm cho sự ổn định nền dân chủ. Ví dụ, kinh nghiệm của nhiều nước Mỹ Latinh đã trải qua cho thấy sự có mặt một chế độ độc tài quân sự nguy hiểm hơn bất cứ việc chọn một thể chế nào.
Dưới đây là tóm tắt sơ lược nội dung những bài báo đó, giúp các bạn chưa có thời gian xem trực tiếp trên Tạp chí Nghiên cứu quốc tế và Bách khoa toàn thư Wikipedia cùng tham khảo.
Nội dung tóm tắt gồm:
A. Thế nào là thể chế tổng thống?
B. Thế nào là thể chế đại nghị và nền cộng hòa nghị viện là gì?
C. Những khác biệt chính giữa thể chế tổng thống và thể chế đại nghị là gì?
D. Thế nào là thể chế bán-tổng thống?
***

A. Thế nào là thể chế tổng thống?

Thể chế tổng thống (tiếng Anh là residential system), còn gọi là tổng thống chế hoặc hệ thống tổng thống.
Đó là một hệ thống có những đặc điểm sau:
1. Về cơ bản, có một tổng thống duy nhất do dân bầu trực tiếp, làm đại diện ủy quyền cho cả nước, không phụ thuộc vào quốc hội có ủng hộ hay không.
Riêng ở Hoa Kỳ, việc bầu tổng thống không phải là trực tiếp, cũng không phải là gián tiếp mà bầu thông qua một đại cử tri đoàn.
Lưu ý về danh xưng tổng thống: có trường hợp một kẻ độc tài không được dân bầu chính thức vẫn tự xưng là tổng thống. Tổng thống này không là đại diện ủy quyền của dân chúng cả nước như trong thể chế tổng thống.
2. Nguyên lý trung tâm của hệ thống tổng thống là ngành lập pháp và ngành hành pháp phải phân lập. Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia, vừa đứng đầu ngành hành pháp. Tổng thống không có quyền bãi nhiệm và ra lệnh cho các quan tòa.
3. Tổng thống không đề nghị các đạo luật nhưng có quyền phủ quyết các đạo luật của ngành lập pháp. Ngành lập pháp có thể vô hiệu hóa sự phủ quyết của tổng thống bằng một đa số phiếu.
4. Nhiệm kỳ phục vụ của tổng thống là cố định. Trong nhiệm kỳ, tổng thống không thể bị đưa ra bỏ phiếu bất tín nhiệm.
Có ngoại lệ: ở một số quốc gia theo thể chế tổng thống, tổng thống có thể bị luận tội và bị phế truất nếu bị xét xử là phạm luật (ví dụ ở Nam Hàn).
Thể chế tổng thống có những ưu điểm và những hạn chế nào?
Theo ý kiến những người ủng hộ thì thể chế tổng thống có 4 ưu điểm:
1. Tổng thống được dân bầu trực tiếp, thể hiện tính đại diện cho toàn thể dân chúng cả nước.
Trước khi đi bỏ lá phiếu cuối cùng, cử tri đã được cho biết chương trình hành động của tổng thống, cử tri có thể xác định ai sẽ là tổng thống của họ, ai sẽ là người dẫn dắt chính phủ.
2. Có sự phân lập quyền lực giữa rổng thống đứng đầu ngành hành pháp và quốc hội thuộc ngành lập pháp thành hai cơ cấu song song, tạo ra sự kiểm soát và cân bằng đặc thù, còn gọi là kiềm chế và đối trọng trong chính phủ, để hạn chế sự lạm quyền. Tuy nhiên một số học giả lại cho rằng chính cách phân lập quyền lực như thế có thể dẫn đến sự bế tắc chính trị, kéo theo sự sụp đổ nền dân chủ, nếu tổng thống và đa số thành viên quốc hội thuộc về 2 đảng khác nhau, đối lập nhau, tranh giành đặc quyền đặc lợi cho đảng mình. Tình trạng này đã từng xảy ra ở một số quốc gia theo thể chế tổng thống, như Brasil, Chile... Năm 2013, hệ thống của Hoa Kỳ đã bị tê liệt vì nguyên nhân này.
3. Tổng thống có quyền lực lớn nên có thể thực thi nhanh chóng những thay đổi. Nhưng 1 số học giả cho rằng chính điều này có thể dẫn đến độc tài.
4. Tổng thống có nhiệm kỳ phục vụ cố định nên có thể tạo ra sự ổn định cho chính phủ trong nhiệm kỳ đó.
Nhưng 1 số học giả lại cho rằng điều này gây khó khăn cho sự thay đổi lãnh đạo khi Tổng thống đã mất sự tín nhiệm của dân chúng nhưng chưa hết nhiệm kỳ, vì vậy có thể dẫn đến bế tắc và nguy cơ xảy ra đảo chính quân sự như đã từng xảy ra ở Mỹ La tinh.

B. Thế nào là thể chế đại nghị?

Thể chế đại nghị (còn gọi là đại nghị chế) có đặc điểm là nhánh hành pháp của chính phủ phụ thuộc vào sự hậu thuẫn (trực tiếp hoặc gián tiếp) của quốc hội là nhánh lập pháp.
Từ đó dẫn đến những ưu điểm và những hạn chế của thể chế đại nghị là:
1- Không có sự phân biệt rạch ròi trách nhiệm giữa nhánh hành pháp và nhánh lập pháp, đưa đến tình trạng thiếu sự giám sát và cân bằng quyền lực trong chính phủ. Đây là điều khác với thể chế tổng thống.
2- Do hiếm xảy ra đối đầu giữa nhánh hành pháp và nhánh lập pháp, việc thông qua các dự luật có nhiều thuận lợi.
3- Có tính linh hoạt và nhanh nhạy trước những phản ứng của công luận.
4- Mặc dù chính phủ được quy định thời hạn nhiệm kỳ (4 hoặc 5 năm) nhưng thể chế đại nghị có khả năng tạo ra được những cuộc tranh luận nghiêm túc, cho phép sự chuyển đổi quyền lực mà không cần tổ chức bầu cử và không giới hạn việc tổ chức bầu cử theo những thời hạn cố định như ở thể chế tổng thống. Điều này giúp hạn chế những biến động chính trị có thể dẫn đến sụp đổ chế độ cầm quyền.
Bằng chứng là sau thế chiến thứ 2, hai phần ba (2/3) các quốc gia thuộc thế giới thứ 3 theo thể chế đại nghị đã chuyển đổi thành công sang nền dân chủ. Trong khi đó không quốc gia nào thuộc thế giới thứ 3 theo thể chế tổng thống đã chuyển đổi thành công sang nền dân chủ mà không trải qua đảo chính hay thay đổi hiến pháp. Theo thống kê của Bruce Ackerman thì đã có 30 quốc gia theo chế độ tổng thống phải trải qua tình trạng bế tắc và khó khăn này.
5- Phân biệt rõ ràng chức danh đứng đầu nhà nước (thường là một nhân vật được bổ nhiệm, có thể là một quân vương, như ở Nhật Bản, Anh, Thụy Điển, Nepal) và chức danh đứng đầu chính phủ là thủ tướng. Đây cũng là điều khác với thể chế tổng thống.
Trường hợp riêng biệt:
- Một số quốc gia theo thể chế đại nghị có chức vụ tổng thống do dân bầu là người đứng đầu nhà nước, có một số thẩm quyền, nhằm duy trì thế cân bằng quyền lực cho hệ thống chính trị.
6- Theo ngân hàng thế giới các quốc gia theo thể chế đại nghị đã làm được tốt việc kiềm chế nạn tham nhũng.
Sự lựa chọn loại hình chính phủ và hệ thống bầu cử của các quốc gia theo thể chế đại nghị:
Từ một cuộc bầu cử ban đầu, các cử tri quyết định phân bổ bao nhiêu ghế trong quốc hội cho các chính đảng khác nhau đã tham gia tranh cử. Các đại diện được bầu sẽ được giao trách nhiệm hình thành chính phủ. Họ phải tổ chức cả nhánh hành pháp và nhánh lập pháp. Các quan chức lập pháp xác định ai là thủ tướng đứng đầu chính phủ. Trong tình huống không có chính đảng nào chiếm đa số thì đảng nào chiếm nhiều ghế nhất chịu trách nhiệm xây dựng một liên minh cầm quyền. Các đảng tham gia liên minh sẽ xác định thủ tướng.
Khi thủ tướng không còn sự ủng hộ của nhánh lập pháp (thể hiện qua việc bỏ phiếu bất tín nhiệm ở quốc hội) thì phải tổ chức cuộc bầu cử mới.
- Phần lớn các quốc gia theo thể chế đại nghị ở châu Âu được cai trị bởi một liên minh cầm quyền, cấu thành bởi nhiều chính đảng, được bầu theo hệ thống bầu đại diện theo tỷ lệ (proportional réprésentation, viết tắt là PR).Theo cách bầu cử PR thường không có chính đảng nào giành được thế đa số nên các chính phủ đại nghị thường dẫn đến sự hợp tác, hình thành liên minh cầm quyền. Ở thể chế này sự hợp tác giữa các chính trị gia rất quan trọng. Nếu thiếu sự hợp tác giữa các đảng thì chính phủ liên minh có thể sụp đổ.
Thể chế đại nghị với liên minh cầm quyền đặc biệt hấp dẫn với những xã hội bị phân rẽ cao vì các nguyên nhân về chủng tộc, màu da, ý thức hệ vì nó có nhiều khả năng đại diện cho các lợi ích khác nhau trong xã hội.
-Một số quốc gia (Liên hiệp Vương quốc Anh, Bắc Ireland, Canada, Australia, Ấn Độ thuộc mô hình Westminter) theo thể chế đại nghị, dùng hệ thống bầu cử đa số chọn một đại biểu cho mỗi đơn vị bầu cử (single member district, viết tắt là SMD). Cách bầu cử SMD thường dẫn đến chính phủ được thành lập bởi một chính đảng (ví dụ ở Anh, Đảng Lao động và Đảng Bảo thủ thường thay nhau cầm quyền).
Nền cộng hòa nghị viện là gì?
Cộng hòa nghị viện (hoặc cộng hòa đại nghị) là một hình thức cộng hòa mà nguyên thủ quốc gia được dân bầu ra và quốc gia đó có một nghị viện mạnh. Các thành viên chính của nhánh hành pháp được chọn từ nghị viện này. Tổng thống là nguyên thủ quốc gia không có quyền hành pháp rộng. Nhiều quyền hành pháp được trao cho thủ tướng là người đứng đầu chính phủ.
Ngoại lệ:
- Ở một số quốc gia cộng hòa nghị viện như Phần Lan, Ireland, tổng thống có quyền hành pháp để điều hành công việc thường ngày của chính phủ, nhưng trên thực tế tổng thống không dùng những quyền này.
Một số yếu tố lịch sử của nền cộng hòa nghị viện:
- Những quốc gia có nền cộng hòa nghị viện thường là những quốc gia trước đây theo chế độ quân chủ lập hiến (có vua đứng đầu nhà nước), chẳng hạn Malta, Phần Lan, Nepal...
- Một số quốc gia có nền cộng hòa nghị viện trước đây là những quốc gia cộng sản ở Đông Âu và Liên bang Xô Viết, như Cộng hòa Czech, Bosnia, Albania, Estonia …

C. Có 5 khác biệt chính giữa chế độ tổng thống và chế độ đại nghị

1. Trong một hệ thống tổng thống, nguyên lý trung tâm là hai ngành lập pháp và hành pháp phải phân lập.
Từ đó dẫn đến:
- Các cuộc bầu cử tổng thống được tổ chức riêng. Tổng thống được bầu để phục vụ một nhiệm kỳ cố định, không phụ thuộc quốc hội có ủng hộ hay không. Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia, vừa đứng đầu chính phủ, tức là đứng đầu ngành hành pháp.
- Tổng thống chỉ bị phế truất khi bị luận tội và bị kết án là có tội.
- Tổng thống không cần chọn thành viên nội các để nhận được sự ủng hộ của quốc hội.
Trong hệ thống đại nghị thì ngược lại: ngành hành pháp được dẫn dắt bởi một hội đồng bộ trưởng do một thủ tướng đứng đầu. Hội đồng bộ trưởng này chịu trách nhiệm trực tiếp trước quốc hội.
2. Trong hệ thống tổng thống, ngành lập pháp cũng có nhiệm kỳ cố định và không thể bị giải tán trước thời hạn. Trong hệ thống đại nghị thì ngược lại: ngành lập pháp có thể bị nguyên thủ quốc gia giải tán trước thời hạn, theo lời đề nghị của Thủ tướng và nội các hoặc của nội các.
3. Trong hệ thống tổng thống, tổng thống có quyền lực đặc biệt trong việc thông qua các đạo luật chính yếu, dựa vào quyền phủ quyết đối với các đạo luật. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, quyền phủ quyết của tổng thống bị áp lực từ ngành lập pháp, dùng số phiếu biểu quyết đa số, có thể đánh bại quyền phủ quyết của tổng thống. Trong hệ thống đại nghị không có vấn đề này.
4. Trong hệ thống tổng thống, tổng thống có thể được trao một số lớn quyền lực hiến định để thực thi chức vụ tổng tư lệnh.
5 - Trong hệ thống tổng thống thường có ít đảng phái tư tưởng hơn so với hệ thống đại nghị. Trong hệ thống đại nghị, những cuộc đua bầu cử dựa trên hệ thống bỏ phiếu bầu đại diện theo tỷ lệ (PR) kích thích hệ thống đa đảng.
Những nhân tố ngược nhau giữa thể chế tổng thống và thể chế đại nghị
- Trong hệ thống tổng thống, ngành lập pháp có thể có quyền lực xem xét sự bổ nhiệm và đôi khi có thể ngăn chặn sự bổ nhiệm quan chức cao cấp của ngành hành pháp. Tại Hoa Kỳ, nhiều quan chức được đề cử vào những vị trí cao trong ngành hành pháp phải được Thượng nghị viện xác nhận trước khi nhận chức.
-Trong hệ thống đại nghị thì ngược lại: Nội các có thể lợi dụng các viên chức tổ chức đảng trong quốc hội, buộc đảng viên thuộc đảng đó bỏ phiếu theo ý của đảng, để kiểm soát và chi phối quốc hội, làm giảm khả năng quốc hội kiểm soát chính phủ.
Sự ra đời của thể chế lai
Theo thống kê công bố trên Bách khoa toàn thư Wikipedia, hiện nay có khoảng 40 nước cộng hòa có chính phủ theo thể chế tổng thống, trong đó có Hoa Kỳ, Brasil, Venezuela, Indonesia, Philippine, Hàn Quốc, Kazakhstan (trước đây thuộc Liên Xô). Nhưng tính trên toàn thế giới thì số lượng các quốc gia theo thể chế đại nghị nhiều vượt xa số lượng các quốc gia theo thể chế tổng thống.
Thể chế tổng thống và thể chế đại nghị đều có những khía cạnh hấp dẫn và những hạn chế, do đó một số quốc gia, trong đó có Pháp (kể từ nền cộng hòa thứ năm) và một số nhà nước trước kia là nhà nước cộng sản, như Ba Lan, Croatia, Ukraina, Lithuania... từ năm 1991 đã áp dụng thể chế lai là thể chế bán-tổng thống, có người gọi là thể chế tổng thống lưỡng tính. Thể chế lai này không còn nguyên dạng thể chế tổng thống và thể chế đại nghị nữa, nhằm tận dụng những ưu điểm và giảm thiểu những hạn chế của cả 2 thể chế tổng thống và đại nghị.

D. Thế nào là thể chế bán-tổng thống?

Thể chế bán-tổng thống (tiếng Anh là semi-presidential system, tiếng Pháp là régime semi-présidentiel) là một hệ thống chính phủ, trong đó có một tổng thống và một thủ tướng. Cả hai đều tham dự vào việc điều hành chính sự quốc gia thường ngày. Điểm này khác với thể chế tổng thống và thể chế đại nghị.
Thể chế lai này có đặc điểm là bị giới hạn bởi quyền lực của quốc hội.
Hiến pháp nước Pháp liệt kê rõ những vấn đề mà quốc hội được phép làm luật và chỉ cho phép quốc hội có số ủy ban không quá 8, để giảm bớt sức tải công việc lên quốc hội. Điều này khác so với các quốc hội theo thể chế tổng thống, số lượng ủy ban của quốc hội có thể rất lớn.
Ở thể chế bán-tổng thống, cách phân chia quyền lực giữa tổng thống và thủ tướng có thể rất khác nhau, không giống như cách phân chia quyền lực trong thể chế tổng thống. Điều này khác với hệ thống cộng hòa nghị viện ở chỗ tổng thống (như ở Đức) được dân bầu là nguyên thủ quốc gia nhưng chỉ là nguyên thủ biểu tượng nghi thức. Điều này cũng khác với hệ thống tổng thống ở chỗ nội các trong thể chế bán-tổng thống được tổng thống bổ nhiệm nhưng phải chịu trách nhiệm trước quốc hội và quốc hội có thể buộc nội các từ chức thông qua một cuộc biểu quyết bất tín nhiệm.
Chính phủ đồng sinh” trong thể chế bán-tổng thống
Khi tổng thống và thủ tướng thuộc các đảng phái chính trị khác nhau và đối lập nhau thì chính phủ được gọi là “chính phủ đồng sinh” (cohabitation), có nghĩa là cùng chung sống. Tình trạng đồng sinh có thể tạo ra một hệ thống hữu hiệu về kiểm soát và cân bằng quyền lực, nhưng cũng có thể tạo ra một thời kỳ căng thẳng, tùy thuộc thái độ của tổng thống và thủ tướng, vào tư tưởng các đảng của họ hoặc từ đòi hỏi của các cử tri.Ngô Linh Sơn

Cuộc đấu “nồi da xáo thịt”… lại tiếp diễn cam go tại Yên Bái?


clip_image002
Trong Tam Quốc diễn nghĩa, La Quán Trung đã mô tả lại tỷ mỉ cuộc chiến tranh giành quyền lực giữa 3 đứa con sau khi Tào Tháo lâm bệnh qua đời, đó là cuộc chiến dữ dằn giữa Tào Phi, Tào Thực và Tào Chương…

Ba đứa con của Tào Tháo đều có tài, đều xứng đáng được truyền ngôi báu và mỗi vị đều có thế mạnh riêng, có phe cánh đằng sau. Cuối cùng mặc dù không được Tào Tháo ưng thuận lắm nhưng Tào Phi được truyền ngôi, vì Phi là con trưởng; mặc dù Tào Tháo yêu Tào Thực hơn, kiêng nể võ tài của Tào Chương hơn…
Sau khi nối ngôi, để thử tài và thử lòng và hóa giải sự xung đột anh em Tào Thực, Phi bắt Tào Thực bước 7 bước làm xong 1 bài thơ. Kết cục bài thơ tạm gọi là Ninh đậu của Tào Thực được truyền lại cho thấy sự khốc liệt của cuộc chiến nồi da xáo thịt thời Tam Quốc:
Cẳng đậu đun hạt đậu
Hạt đậu khóc hu hu
Sinh ra từ một gốc
Thui nhau nỡ thế ru…
Cảm tài thơ của Tào Thực, Phi xuống chiếu tha tội cho Tào Thực và 2 anh em ôm nhau khóc…; Tào Thực an phận làm tôi…
Tiếng súng Đỗ Cường Minh nổ ra cách đây chưa đầy một năm đã làm cho náo động chính trường Việt từ Bắc chí Nam. Lần đầu tiên một quan chức trong bộ máy nhà nước tỉnh, Đỗ Cường Minh, Đội trưởng Kiểm lâm Yên Bái dùng súng tấn công bắt chết Bí thư Tỉnh ủy và Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy kiêm Chủ tịch Hội đồng Nhân dân tỉnh tại nơi làm việc.
Vụ thanh toán này đã phát tín hiệu cho thấy quan hệ nội bộ, sự xâu xé về quyền lực trong nội bộ máy Đảng và Nhà nước đang trở nên khốc liệt, mất còn. Và kết cục người ta phải dùng đến súng để giải quyết mâu thuẫn, xung đột với nhau… như xã hội đen.
Tiếng súng Đỗ Cường Minh báo hiệu sự bùng nổ do bất ổn về các mối quan hệ tranh giành quyền, tiền trong nội bộ quan chức Đảng-Nhà nước; tiếng súng Đỗ Cường Minh Yên Bái được xem như phát súng mở màn của cái thảm cảnh “nồi da xáo thịt”- “ta đánh ta”…
Hệ lụy của vụ khủng bố này đã dẫn tới một số văn phòng của quan chức đầu tỉnh đã phải bố trí lại hệ thống bảo vệ, cảnh vệ cho cán bộ cao cấp, quan trọng. Tại diễn đàn Quốc hội kỳ này có đại biểu đề nghị sắp xếp biên chế để bảo vệ quan chức đầu tỉnh…
Còn nhớ, mặc dù là một tỉnh miền núi, dân cư thưa thớt nhưng Yên Bái từng là nơi nổ ra cuộc khởi nghĩa đã đi vào lịch sử mang tên Khởi nghĩa Yên Bái. Cuộc khởi nghĩa do người anh hùng Nguyễn Thái Học đứng đầu với tuyên ngôn đã đi vào sử sách: “Không thành công cũng thành nhân…”.
Trên bia mộ của Nguyễn Thái Học ngành văn hóa đã tôn tạo và khắc vào bia mộ ông một di ngôn nổi tiếng của nhà thơ Pháp Argon viết về cuộc khởi nghĩa Yên Bái (xem hình)
clip_image004
Mấy ngày gần đây, biệt phủ của Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Yên Bái Phạm Sĩ Quý em ruột Bí thư Tỉnh ủy Phạm Thị Thanh Trà được đồng loạt một số báo đưa lên. Song hành với hình ảnh biệt phủ nguy nga, hoành tráng là thông tin về sự dị thường của việc cấp phép xây dựng cấp tập cho biệt phủ hoành tráng này, và sự làm ngơ cho biệt phủ này được xây dựng chắc chắn không trong ngày một ngày hai…
Chỉ vài ngày sau, sau khi báo chí lên tiếng, Bí thư Tỉnh ủy Yên Bái bà Phạm thị Thanh Trà đã thông tin cho báo chí: sẽ cho thanh tra kiểm tra thông tin về biệt phủ của ông em Phạm Sĩ Quý xem có dấu hiệu vi phạm pháp luật Đảng và Nhà nước không?
Và như vậy, việc bà chị cho thanh tra kiểm tra tài sản của ông em, chắc là do sức ép từ nội bộ lãnh đạo Yên Bái và cả của cấp trên nữa nên đã đẩy cuộc chiến “nồi da xáo thịt” tại Yên Bái lên một cung bậc mới…
Khi xưa, để hóa giải mối xung đột về quyền lợi, lợi ích, Tào Phi đã sử dụng vũ khí văn chương là thứ dễ đi vào lòng người và là lợi thế của Tào Thực để tránh phải đưa ông em lên đoạn đầu đài… Giữ được tình em, tránh cho thảm cảnh “nồi da xáo thịt”, “cẳng đậu đun hạt đậu”…
Còn ngày nay, tại Yên Bái, Đỗ Cường Minh đã phải sử dụng tới súng và mạng sống của mình để kế tiếp truyền thống của khởi nghĩa Yên Bái: Không thành công cũng thành nhân của Nguyễn Thái Học năm xưa…
Còn cái việc bà Phạm Thị Thanh Trà dùng bộ máy thanh tra để giúp mình giải quyết, hóa giải những việc đang bị dư luận đổ dồn về những việc làm của gia đình vợ chồng cậu em; một quan chức dưới quyền sắp xếp, lãnh đạo của Bí thư Tỉnh ủy…
Một điều chưa được bộc bạch đó là trong tình thế BCT vừa liên tiếp Ban hành Nghị quyết TW 4 cả 2 khóa XI và XII, không nhẽ một quan chức chính trị tầm ủy viên TW như Bí thư Tỉnh ủy Yên Bái Phạm Thị Thanh Trà không tính đến những hệ lụy có thể xảy đến với mình nếu gia đình cậu em gây ra… Vì Phạm Sĩ Quý là Giám đốc 1 sở chuyên ngành Yên Bái…
Ở đây có mấy khả năng và diễn tiến:
1. Bà Phạm Thị Thanh Trà đã biết đã lường, đã can nhưng vợ chống Phạm Sĩ Quý không nghe, cậy mình có tiền cứ làm. Do vậy quân pháp bất vị thân, đành phải cho thanh tra làm rõ;
2. Cả Phạm Sĩ Quý và Bí thư Phạm Thị Thanh Trà đã lường trước hệ lụy, đã tính trước ngược xuôi và thấy việc xây biệt phủ có thể gây điều tiếng nhưng căn cứ theo pháp luật hiện hành cộng với vị thế của một Bí thứ Tỉnh ủy đang lên, việc làm này vẫn nằm trong hành lang an toàn cho cả em lẫn chị…
Vì đất nước đang ở trong tỉnh cảnh phép vua thua lệ làng; trên bảo dưới không nghe, các sứ quân dựng cờ tụ nghĩa xây dựng vương quốc riêng đang trở thành xu thế thời thượng…
3. Với 2 tình huống nêu trên, câu chuyện “biệt phủ Phạm Sĩ Quý” sẽ đẩy cuộc thanh tra và cuộc chiến nội bộ, những người được giao trọng trách thanh tra việc xây dựng biệt phủ của ông Phạm Sĩ Quý vào tình thế hiểm nghèo, gieo neo trên đe dưới búa…
Mặc dù, Luật Thanh tra quy định thanh tra chỉ tuân thủ pháp luật nhưng những cán bộ thanh tra, đoàn thanh tra thừa biết nhất cử nhất động cũng như mọi diễn biến về sinh mạng chính trị của cá nhân họ, đời công chức của họ đang đặt dưới quyền lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối của Tỉnh ủy Yên Bái do bà Phạm Thị Thanh Trà chủ tài khoản của các loại vòng kim cô… Nước xa đâu có cứu được lửa gần!
Với việc xây dựng biệt phủ này, nếu thanh tra và tất nhiên sau họ có một lực lượng ngầm nằm trong bộ máy quan chức ngầm yểm trợ cả về kiến thức, thông tin pháp lý; nếu phát hiện ra sai phạm thì cũng chưa thể lay chuyển tới được cái ghế Bí thư Tỉnh ủy của bà Phạm thị Thanh Trà…
Mà bí thư Tỉnh ủy thì lèm bèm ra cũng phải 2 khóa từ 8-10 năm do vậy từ trường của cái “vòng kim cô” nằm trong tay Bí thư Tỉnh ủy này không thể không tác động, cương tỏa tới các diễn tiến của cuộc thanh tra, đến tâm lý, tình cảm của những người được giao tuân thủ pháp luật làm rõ chuyện đúng sai của việc xây biệt phủ hoành tráng của em Bí thư Tỉnh ủy…
Tóm lại, chắc chắn đây sẽ là một cuộc chiến “nồi da xáo thịt” (ta đánh ta và ai thắng ai) lại tiếp diễn tại Yên Bái hết sức cam go...
Kết cục sẽ như thế nào đành phải chờ xem trong vòng nửa năm tới: sẽ xuất hiện một giải pháp thông minh sáng sủa vừa bảo vệ được pháp luật, bảo vệ được tình anh em đồng chí, bảo vệ được uy tín, sự đoàn kết nhất trí trong Đảng như cách Tào Phi sử dụng tài thơ của Tào Thực để kết nối lại tình anh em…
Liệu pháp luật sẽ được thượng tôn, minh bạch hay vụ này mai đây sẽ được biến báo thành một “tấn trò đời” thời kinh tế thị trường định hướng XHCN…Phạm Viết Đào

No comments:

Post a Comment