Thursday, June 29, 2017

Bài viết hay(5114)

Đọc tin VNExpress sáng nqay thấy toà án Khánh Hoà kết án mẹ Nấm 10 năm tù, tui chỉ buột miệng: Mother F. cái chế độ mọi rợ ! Ngay cả quyền được nói lên ý kiến của mình về môi trường sống, về chủ quyền đất nước, về công bằng, bình đẳng, tự do, dân chủ mà cũng bị kết án nặng nề hơn cả những thằng chó đẻ đang tham nhũng, lãng phí bạc tỷ thì toà án Khánh hoà đúng là khốn nạn. Từ ngày 30/475, CSVN đã biến người VN thành những con trâu chỉ biết cắm đầu cày chết tía và cả nước đều ngoan ngoãn đi bằng 2 đầu gối. Công an - kiểm sát - toà án đều một giuộc khi chúng nó là thiên lôi của chế độ. Chó đẻ thay bọn đầu trâu mặt ngựa!

Phiên Tòa "Không Tranh Luận"

Vào đầu giờ chiều nay, vụ án tiếp tục với phần tranh luận.
Ban đầu là luật sư Võ An Đôn và tiếp đến là luật sư Nguyễn Khả Thành. Tôi là người cuối cùng đối tụng với kiểm sát viên.
Sáu vấn đề chủ yếu tôi đặt ra:
Một. Kết luận điều tra và Cáo trạng viện kiệm sát buộc tội bà Nguyễn Ngọc Như Quỳnh hoàn toàn dựa vào bốn bản kết luận giám định của 03 (ba) vị giám định viên khác nhau về lĩnh vực thông tin và văn hoá. Tuy nhiên, Luật Giám định tư pháp, Luật Công nghệ thông tin, Luật Viễn thông và Nghị định 132/2013 không quy định thẩm quyền về giám định tư pháp của Bộ Thông tin truyền thông và cấp địa phương là Sở TTTT. Nên nếu không có thẩm quyền giám định thì việc giám định có giá trị pháp lý hay không?
Hai. Tôi phát biểu - tôi chỉ thấy có giám định tâm thần chứ không khi nào thấy giám định tư tưởng. Vì như thế là lấy một ý chí chủ quan của một người để đánh giá và áp đặt lên tư tưởng của một người khác. Việc kết luận giám định dùng một loạt các từ ngữ phân tích mang tính phân tích và suy diễn không có bất kỳ quy chuẩn nào để kết luận mà đưa ra các nhận định bằng các từ như: các bài viết "ám chỉ", "sử dụng thủ pháp hoán dụ", "sử dụng cách ví von", "bằng cách ẩn dụ", "bài viết mang tính gợi mở, định hướng", "tuy không nói trực tiếp nhưng ẩn chứa là mưu đồ...",...tôi đọc các bản kết luận giám định mà như đọc một bài phân tích văn chương và ngữ học vậy. Và dùng các suy luận của bản thân để áp đặt và suy diễn tư tưởng của người khác. Hơn nữa, trong những bản kết luận này thì chính những người giám định lại thường mâu thuẫn với chính mình, khi có giám định thì vừa câu trước nói "Nguyễn Ngọc Như Quỳnh vận động một số người Việt ở nước ngoài cùng tham gia ký tên...", nhưng sau đó bên dưới lại khẳng định "họ ở nước ngoài thì không liên quan gì đến chế độ chính trị ở Việt Nam" - sự phủ nhận vai trò công dân của ngưởi Việt Nam ở nước ngoài. Hay đoạn trên thì vừa phủ nhận bà Quỳnh không đủ tài liệu, chuyên môn để đánh giá về trình độ dân trí (ý là ngu). Nhưng ở một đoạn khác lại chính mình khẳng định rằng, việc tam quyền phân lập, tư tưởng đa nguyên, đa đảng chỉ phù hợp với các nước có trình độ phát triển cao. Tức là nước ta không đủ trình độ để áp dụng tư tưởng đó, ngĩa là nhận định của bà Quỳnh lúc trước về trình độ dân trí (thấp) là đúng. Rồi có vị giám định thì cho rằng khơi gợi quá khứ, kích động biểu tình chống Trung Quốc là có tư tưởng bài Tàu. Còn một vị giám định khác thì coi Mỹ là một thế lực âm mưu chính trị đưn tối, với ngôn từ coi Hoa Kỳ như kẻ thù, trong khi chính giám định của vị này đã khẳng định Việt Nam đã bình thường hoá quan hệ với Hoa Kỳ năm 1995. Hay chính Hiến pháp năm 1980 còn ghi rõ Trung Quốc là kẻ thù. Vậy những tư tưởng ấy mới đúng là cực đoan hay không? Vậy làm sao có thể coi họ là người giám định để giám định tư tưởng của người khác.
Ba. Kết luận giám định đã kết luận hành vi cấu thành mặt khách quan của tội phạm tại Điều 88 BLHS và đã làm thay chức năng chứng minh tội phạm của tất cả các cơ quan tiến hành tố tụng gồm cơ quan điều tra, viện kiểm sát và toà án (Hội đồng xét xử). Không thể dùng kết luận giám định để kết tội hành vi đó về mặt khách quan, mà giám định chỉ được kết luận đối tượng bị xâm hại và mức thiệt hại. Và càng không thể dùng những kết luận bằng ngôn từ phân tích suy diễn như "ám chỉ", "ví von", "phải hiểu rằng bài này hàm ý muốn nói đến"...một cách văn chương mà không có bất cứ quy chuẩn hay cơ sở pháp lý nào như thế.
Bốn. Bà Quỳnh đấu tranh cho tư tưởng đa nguyên, đa đảng nhưng không có nghĩa phủ nhận vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản Việt Nam. Vì ngay bản Hiến pháp năm 1946 cũng không hề có quy định nào về vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản nhưng đảng có mất đi vai trò lãnh đạo trong suốt thời gian từ đó đến nay hay không? Không. Nếu có đa đảng thì các đảng thay nhau lãnh đạo nếu dân tin tưởng chứ không có nghĩa phải xoá bỏ vai trò của một đảng nào. Bà Quỳnh đấu tranh để yêu cầu xoá bỏ điều 258, điều 88 BLHS là điều bình thường vì đó là quyền và nghĩa vụ của công dân theo Hiến pháp đã ấn định, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã ghi rõ quyền kiến nghị lập pháp của người dân. Và hệ thống pháp luật của ta thay đổi rất nhiều lần, mỗi lần thay đổi đều kéo theo việc bãi bỏ, sửa đổi hay thêm vào những điều luật mới. Vậy đấu tranh xoá bỏ một điều luật cũng là điều tất nhiên của một công dân.
Năm. Về mặt cấu thành của Điều 88 thì đây là tội xâm hại lợi ích của Nhà nước CHXHCNVN chứ không có liên quan đến đảng hay cá nhân cán bộ, lãnh đạo nào ở tội này. Việc kết luận những bài viết gây hoang mang dư luận và làm ảnh hưởng đến niềm tin của người dân vào sự lãnh đạo của đảng là không có cơ sở. Vì mới đây chính ông Tổng bí thư còn phát biểu rằng hơn 90% cử tri tin tuyệt đối vào đảng. Và mời kiểm sát viên tra cứu thông tin này để thấy rằng cáo buộc như trên là vô lý, không có cơ sở pháp lý nào. Không thể cho rằng việc phân tích và nhận định những sự kiện lịch sử là xuyên tạc, bởi trong các bản kết luận giám định cũng nói rõ về việc bối cảnh lịch sử lúc đó là chiến tranh với ai, như thế nào, với quốc gia nào, và tôi nhắc lại lời ông Chủ toạ lúc sáng phần thẩm vấn có nhắc tới là "chiến tranh của VNDCH lúc đó là chống Mỹ với âm mưu Việt Nam hoá chiến tranh, tức dùng người Việt giết người Việt". Vậy thì đúng là cuộc chiến tang thương, tương tàn theo nhận định của bà Quỳnh rồi. Ông cố Thue tướng Võ Văn Kiệt cũng thừa nhận rằng đó là ngày "triệu người vui nhưng cũng triệu người buồn". Hơn nữa, tại sao bà Quỳnh không dùng từ giải phóng cho sự kiện đó, vì chính trong bản kết luận giám định cũng nêu rõ sau 1954 thì Hiệp định Geneva đã phân định Việt Nam thành hai quốc gia bởi vĩ tuyến 17, nên nếu có hai quốc gia độc lập tồn tại thì sao gọi là giải phóng? Theo tôi bà Quỳnh không gọi như vậy cũng là điều dễ hiểu và có căn cứ theo nhận thức của bà Quỳnh.
Sáu. Việc bà Quỳnh nhận giải thưởng của tổ chức Civil Rights Defender của Thuỵ Điển là hành vi dân sự thông thường, được ký hợp đồng trao thưởng năm 2015, mà những bài viết được đem ra xem xét là từ năm 2012 đến 2016. Và chính kết luận điều tra đã nêu rõ số tiền bà Quỳnh nhận được đã tiêu dùng vào việc cá nhân. Nên không có căn cứ gì để nại ra hợp đồng này là hợp đồng liên quan đến các hành vi mà toà đang xem xét.
Còn vài quan điểm nữa tôi đưa ra tranh luận nhưng không thể diễn tả lại ở bài viết này.
Đến lượt vị đại diện viện kiểm sát đối đáp. Vị kiểm sát viên liền khẳng định luôn với tôi: tôi không tranh luận bất kỳ vấn đề gì liên quan đến bốn bản giám định mà luật sư Lê Văn Luân vừa nêu - tôi thảng thốt về điều này vì có lẽ đây là tiền lệ chưa từng có về một tuyên bố như vậy. Và kiểm sát viên đối đáp với luật sư An Đôn và Khả Thành.
Lời cuối cùng chị Nguyễn Ngọc Như Quỳnh đã nói trước toà:
Con xin cảm ơn mẹ và các con, các luật sư đã cố gắng bảo vệ cho tôi. Mỗi người chỉ có một cuộc đời nhưng dù được làm lại con vẫn sẽ làm như vậy và con tin mẹ và các con sẽ không bao giờ phải hối hận mà sẽ tự hào vì con. Tôi mong muốn xây dựng một xã hội và đất nước tốt đẹp. Một quốc gia chỉ tự cường khi nó luôn gắn liền với nền tảng một xã hội mà người dân có tự do và hạnh phúc. Người dân chỉ có tự do và hạnh phúc khi có tự do ngôn luận và quyền tự do biểu đạt những điều mình mong muốn. Tôi mong rằng mọi người sẽ lên tiếng và đấu tranh, vượt qua nỗi sợ hãi của chính bản thân mình để xây dựng một đất nước tươi đẹp hơn.
Chị bị tuyên án 10 năm tù giam.
Chị, trước khi rời đi với chiếc còng khoá trên đôi tay, đã giơ lên vẫy chào tôi cùng ánh mắt đặt niềm tin trong sự cảm ơn và mỉm cười rất tươi.
Luật sư Nguyễn Hà Luân

Được ăn cả

“Một đe dọa có thật là chỉ một số ít quốc gia sẽ thắng cuộc và thu về tất cả”.
Tại Hội nghị châu Á-Thái Bình Dương về Khai phá Dữ liệu cuối tháng 5 vừa qua, khi bàn về cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhận định của giáo sư Sang Kyun Cha - nhà khoa học rất uy tín trong cả hai giới hàn lâm và công nghiệp Hàn Quốc - đã làm tôi bần thần.
Nếu nhận định này là đúng, thì một số ít quốc gia thắng cuộc sẽ là ai? Là các nước G7? Là ai nữa trong các nước G20? Việt Nam có nằm trong số đông các nước sẽ thua cuộc không? Nếu có thì làm sao vượt ra?
Là nước nông nghiệp đang phát triển và đã dựa nhiều vào tài nguyên thiên nhiên đang cạn dần, ta chừng mực nào đó đã đi theo và dùng được thành quả của ba cuộc cách mạng công nghiệp đã qua.
Lưới điện của hơn một thế kỷ trước nay đã đến hầu hết mọi làng xóm xa xôi của đất nước. Máy tính cá nhân, Internet và thiết bị điện tử đã phổ biến rất nhanh dù ta không sản xuất ra chúng. Nhìn chung, ta mới là người tiêu dùng và chưa tham gia được vào việc tạo ra sản phẩm công nghiệp trong các cuộc cách mạng công nghiệp đã diễn ra. Sản xuất của ta lúc này vẫn phần nhiều là những việc các nước G7, G20 đã ngừng để theo đuổi các sản xuất có hàm lượng khoa học và giá trị cao hơn.
Cốt lõi của cách mạng công nghiệp lần thứ tư là sản xuất thông minh dựa trên các đột phá của công nghệ số. Có thể hiểu công nghệ số gồm hai nội dung chính: số hoá và dùng dữ liệu số hoá. Tiến bộ của khoa học đã cho phép con người dần số hoá được hầu hết mọi thực thể trên đời (hệ gien người, cây lúa, chiếc ôtô, khách sạn, doanh nghiệp, cơ quan công quyền…), và trên Internet con người có thể kết nối các thực thể với nhau nhờ các phiên bản số của chúng (Internet vạn vật). Việc kết nối này thực chất là kết nối dữ liệu của các thực thể và do đó tạo ra một không gian dữ liệu số hoá của các thực thể rất lớn và rất phức tạp, hiện vượt quá khả năng xử lý của con người, gọi là hiện tượng dữ liệu lớn (big data).
Mối đe dọa giáo sư Sang Kyun Cha nói đến chính là chỉ một số ít quốc gia làm chủ được công nghệ số và sẽ thắng trong cuộc cách mạng công nghiệp vừa bắt đầu.
Trong vài năm qua, các nước phát triển đều xây dựng chương trình chiến lược quốc gia cho sự phát triển của mình trong những thập kỷ tới, và nội dung công nghệ, phần cốt lõi của các chương trình, chính là câu chuyện của số hoá, kết nối và phân tích dữ liệu lớn. Xuyên suốt ba khía cạnh công nghệ này chính là khoa học dữ liệu.
“Thế giới sẽ là dữ liệu. Tôi nghĩ đây mới chỉ là khởi đầu cho thời đại dữ liệu” - Jack Ma, người sáng lập công ty thương mại điện tử lớn nhất thế giới, tuyên bố. Tiến sĩ Yoram Singer, người phụ trách nhóm nghiên cứu lý thuyết của công ty Google - bây giờ là công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới dưới tên Alphabet - trong lần đến làm việc ở Việt Nam năm 2014 đã khẳng định về bản chất Google là một công ty về học máy (machine learning). Học máy và thống kê toán học, hai thành phần chính của khoa học dữ liệu, nhằm vào việc phân tích dữ liệu, đặc biệt những nguồn dữ liệu rất lớn và phức tạp.
Nếu phân tích được dữ liệu về nhu cầu thị trường, ta có thể quyết định cần nuôi bao nhiêu lợn mỗi nơi mỗi lúc. Nếu phân tích được dữ liệu mô phỏng các phương án xả lũ vào mùa mưa, ta có thể chọn được cách xả lũ ít thiệt hại nhất. Nếu phân tích được các bệnh án điện tử của người bệnh, ta có thể biết khi uống thuốc những hiệu ứng phụ nào có thể xảy ra. Amazon đã phân tích các lần mua hàng trước của bạn để gợi ý bạn mua những món đồ thích hợp...
Những thách thức của đời sống mà chúng ta gặp trên báo chí hàng ngày, đều có thể giải quyết một phần bằng khoa học dữ liệu.
Các nước quanh ta như Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc… trong hai ba năm qua đều thúc đẩy nhiều chương trình nhằm đưa khoa học dữ liệu thành thế mạnh của họ, để họ thành “người thắng cuộc” trong những thập kỷ đang tới.
Nhìn trên thực trạng của bức tranh toàn cầu, nếu không duy ý chí thì có thể nói Việt Nam khó nằm trong số ít thắng cuộc, nhưng có thể nói ta có những yếu tố để làm được và dùng được khoa học dữ liệu một cách hiệu quả, rộng hơn là công nghệ số, cho những mục tiêu phát triển của đất nước.
Giáo dục toán học của ta có truyền thống. Ta có lực lượng làm về công nghệ thông tin khá đông đảo và có kỹ năng tốt. Quan trọng hơn cả, ta có những thế hệ người trẻ tuổi thông minh, khát vọng vươn lên cho đời mình và cho đất nước. Trong khoá học ngắn hạn về khoa học dữ liệu do Viện nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM) tổ chức giữa tháng 5 vừa qua ở hai đầu đất nước, đã có hơn một nghìn người đăng ký và tham gia. Phần lớn họ còn trẻ. Tôi cảm nhận được khát khao hiểu biết và mong muốn vươn lên trên từng khuôn mặt và trong từng câu hỏi của người học.
Trong những năm qua, một số nhà nghiên cứu người Việt làm việc ở đại học và các công ty lớn trên thế giới đã và đang nắm bắt được cũng như tham gia vào giải quyết những bài toán thời sự nhất, khó khăn nhất của khoa học dữ liệu. Với những gì tôi biết, phần lớn trong số họ đều sẵn sàng và mong muốn được học hỏi cũng như chia sẻ kinh nghiệm và hiểu biết của mình với đồng nghiệp trong nước.
Câu nói của giáo sư Sang Kyun Cha hẳn sẽ khiến nhiều người nhớ đến ca khúc nổi tiếng của ban nhạc ABBA: “The winner takes it all” - Kẻ thắng lấy tất. Và tôi muốn biên dịch câu đó, thành: “Được ăn cả, ngã về không”.Hồ Tú Bảo

Người phán xử

Tôi vừa bị cướp ở Buenos Aires.
Một tình thế tệ hại: bọn cướp lấy đi ba lô, trong đó có hộ chiếu và vé máy bay, chỉ ít phút trước khi tôi lên đường ra sân bay để trở về Việt Nam.
Tệ hơn, ở đây hầu hết cảnh sát đều không nói được tiếng Anh. Nhưng đó cũng là lúc tôi có một trải nghiệm may mắn: sức mạnh của công nghệ. Nhờ Google Translate, công cụ dịch ngôn ngữ của Google, tôi có thể giao tiếp được với cảnh sát, qua đó có được bản tường trình để làm lại giấy tờ và đổi vé máy bay. Đây có lẽ là điều không tưởng chỉ cách đây 10 năm về trước.
Đó là lúc tôi chứng kiến một cách thực tế nhất công nghệ làm phẳng thế giới như thế nào.
Nhưng cùng thời điểm tôi bị cướp, ở phía bên kia Đại Tây Dương, Google bị Liên minh châu Âu phạt 2,42 tỷ Euro với cáo buộc độc quyền và vi phạm những quy định trong kinh doanh.
"Google tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ sáng tạo, giúp thay đổi cuộc sống của chúng ta. Đó là điều tốt. Nhưng chiến lược lợi dụng vị thế số một về công cụ tìm kiếm, để loại bỏ đối thủ cạnh tranh trong dịch vụ so sánh giá, đã khiến khách hàng không có cơ hội lựa chọn sản phẩm dựa trên công năng thực tế của chúng" - bà Magareth Vestager, phụ trách điều tra chính của EU phát biểu với báo chí.
Với một người vừa được "cứu" bởi Google, hẳn nhiên tôi có thiên kiến cá nhân trong việc ủng hộ họ. Nhưng nói như bà Vestager, chúng ta không nên chỉ nhìn những tiến bộ công nghệ như các thiên thần. Liệu tôi có còn ủng hộ Google không, nếu họ dùng độc quyền để loại bỏ một start-up công nghệ khác về ngôn ngữ mà có chất lượng hơn hẳn họ?
Sau tất cả, đằng sau công nghệ mới là những doanh nghiệp. Mục đích quan trọng nhất của họ vẫn là đảm bảo lợi nhuận. Để đảm bảo lợi nhuận, như những công ty truyền thống khác, đôi khi họ cũng bất chấp các nguyên tắc về công bằng. Vì thế, điều chỉnh hoạt động của công nghệ không thể chỉ dựa trên cảm tính cá nhân, mà còn phải bằng pháp luật.
Tranh cãi giữa một bên là Uber và Grab, với một bên là taxi, có lẽ là điển hình cho câu chuyện điều chỉnh xung đột tạo ra bởi công nghệ mới. Tôi từng viết về câu chuyện đó trên mục này gần 3 năm trước, với quan điểm ủng hộ sự tồn tại của các dịch vụ nói trên. Đến bây giờ, tôi không thay đổi góc nhìn đó.
Suy cho cùng, việc Uber và Grab xuất hiện khiến dịch vụ di chuyển thuận lợi hơn rất nhiều, taxi truyền thống cũng đã cải thiện vượt bậc dịch vụ khách hàng. Bản thân Vinasun, Thành Công và một số hãng taxi cũng đã cho ra mắt các sản phẩm ứng dụng của riêng mình. Đó chính là "ngoại ứng tích cực" của công nghệ, giúp khách hàng "có cơ hội lựa chọn sản phẩm dựa trên công năng thực tế" như bà Vestager phát biểu.
Thế nhưng sau 3 năm quan sát, tôi cũng thấy những lo ngại về cạnh tranh không bình đẳng không phải là không có cơ sở. Các ứng dụng gọi xe, từ ý tưởng ban đầu của việc tận dụng xe cá nhân nhàn rỗi, đã phát triển thành đội xe chuyên nghiệp với đối tác là những hợp tác xã vận tải lớn thay vì các cá nhân nhỏ lẻ. Như thế, thay vì tận dụng xe nhàn rỗi, dịch vụ gọi xe trực tuyến lại có nguy cơ tăng lượng xe lưu thông trên đường.
Thêm vào đó, việc Uber và Grab chỉ coi lái xe là "đối tác" thay vì "lao động" của mình cũng là một vấn đề cần quan tâm, bởi như vậy họ sẽ không có nghĩa vụ đảm bảo quyền lợi cho lao động. Doanh nghiệp hiện tại phải đóng trung bình 24% tổng quỹ lương cho nghĩa vụ trên. Điều này sẽ là không công bằng cho chính lái xe của các hãng công nghệ mới.
Đó chỉ là hai trong số nhiều lo ngại phát sinh trong quá trình thí điểm của Uber và Grab. Qua thời gian đó, có thể thấy họ đã trở thành một người chơi lớn trên thị trường. Và cũng như những người chơi khác, họ cần được điều chỉnh bởi những quy định. Nhưng đến bây giờ, việc “phán xử” mâu thuẫn này, đang được thực hiện bằng cảm tính.
Các tài xế cảm tính, đe nẹt và hành hung đối phương đã đành. Các hãng cạnh tranh với Grab và Uber cũng đang dừng lại ở việc "kêu cứu" cơ quan chức năng hạn chế hay cấm Uber và Grab như đã làm trong thời gian qua.
Thay bằng kiểu cảm tính đó, họ cần dùng pháp luật làm "người phán xử" cho mình bằng cách đưa nhau ra toà - như taxi truyền thống ở một số nước khác. Đó hẳn sẽ là lựa chọn tốn kém và mất nhiều thời gian: quá trình điều tra Google mất đến 7 năm để hình phạt được đề ra. Nhưng nếu muốn tránh việc chuyển thị trường từ điểm không bình đẳng này tới điểm không bình đẳng khác, đó là lựa chọn khả dĩ nhất.
Và trên hết, trách nhiệm chính vẫn sẽ thuộc về Bộ Giao thông - Vận tải, người phán xử có vẻ như đang chậm chạp trong việc trả lời các nghi ngại.
Tôi đã làm được giấy thông hành, và gõ những dòng này trên điện thoại trong lúc chờ đợi chuyến bay tiếp theo để trở về. Sức mạnh công nghệ đã “cứu” tôi. Nhưng cũng sức mạnh ấy, khiến tôi ngần ngại: sự tiện dụng của nó, sự đáng yêu của nó, hoàn toàn có thể trở thành tiền đề cho một sự bất bình đẳng trên thị trường mà chúng ta chưa nhận ra.
Thế giới ngày càng phẳng và các nhà đầu tư có thể dễ dàng bước chân vào Việt Nam qua đường truyền cáp quang. Sự tiện lợi chưa từng có, xuất hiện cùng những băn khoăn chưa từng có.
Khi mà các hãng công nghệ nước ngoài và trách nhiệm xã hội của họ, vẫn là đề tài được bàn luận ngày này qua ngày khác, thì vai trò của “người phán xử” - chính là luật pháp bản địa, trở nên hết sức quan trọng. Không thể nhìn nhận bằng cảm tính.
EU mất 7 năm với Google. Nếu chúng ta không bắt đầu quá trình tìm hiểu, bắt đầu việc xây dựng luật pháp riêng cho loại hình kinh doanh thời thượng này, thì có thể ta sẽ chẳng bao giờ nhận ra rằng mình đã mất gì và được gì.Khắc Giang

Người hùng

Có một khoảng thời gian, tôi làm nhiều về những nhân vật đấu tranh chống tiêu cực.
Tôi nhớ một cuộc điện thoại. Chủ nhân của số điện thoại đầu bên kia, là một nhân vật nổi tiếng suốt một giai đoạn vì đã đứng lên tố giác sai phạm trong một tập đoàn lớn. Tôi đã chat qua facebook, lấy số từ chính anh, và hẹn sẽ gọi để hẹn phỏng vấn. Nhưng khi gọi tới, một giọng phụ nữ nhấc máy. “Không có ai ở đây tên như thế cả” - giọng phụ nữ khó chịu. Máy ngắt. Tôi hẫng hụt.
Sau cuộc điện thoại ấy, anh cũng không trả lời tin nhắn của tôi qua facebook nữa. Không một lời giải thích. Người đàn ông vốn rất hăm hở hỗ trợ báo chí ấy, biến mất.
Tôi tự tìm thấy lý giải của riêng mình. Từ một nhân vật khác, cũng vô cùng nổi tiếng vì các hoạt động chống tiêu cực trong ngành. Người ta kể rằng vợ anh đã không thể chịu đựng nổi, khi mà chồng mình, cứ hàng đêm đi với nhà báo để “đấu tranh” đến tận khuya mới về. Khi tôi gặp lại nhiều năm sau cuộc phong ba khiến anh nổi tiếng, thì người vợ đã bỏ đi.
Có thể người đã nghe cuộc điện thoại kể trên, cũng là một phụ nữ như thế. Chúng tôi - những phóng viên - không phải lúc nào cũng được chào đón ở những gia đình người chống tiêu cực.
Người dân chống tiêu cực hứng chịu nhiều bi kịch. Đầu tiên, dễ hiểu nhất, là áp lực ngoại cảnh từ các thế lực họ đang chống lại. Bạn có thể bắt gặp một đứa con, một người cha, một người vợ nào đó đang khổ sở vì những bạo hành, cả thể chất và tinh thần, mỗi khi ra đường - vì có người trong gia đình ấy “chống tiêu cực”.
Có một bi kịch khác, phổ biến không kém. Đó là việc họ phải chống lại chính những người thân trong gia đình để theo đuổi công cuộc của mình. Ở Bắc Ninh, có hai ông lão đã ngoài 80 tuổi hay phanh phui các tiêu cực tại địa phương. Các ông bị đánh, bị phá vườn, triệt hạ kinh tế, bị dọa giết đã đành. Ngay cả những người thân trong gia đình cũng quay lưng. Vợ chồng to tiếng, phải chuyển ra ăn riêng, ở riêng. Vợ con giấu cả nồi cơm đi không cho chồng ăn, để cản họ đi khiếu kiện. Không phải vì không thương, mà vì sợ - khiếu kiện chẳng được gì, chỉ mang lại nỗi lo lắng bị trả thù.
Không trách được những người thân ấy. Họ là những người bình thường. Họ lương thiện, nhưng không có trách nhiệm phải sống trong sự hiểm nguy, vì những vấn đề, mà đáng ra, hệ thống chính quyền phải tự giải quyết.
Và có một bi kịch cuối cùng, một điều rất ít khi được nói ra, là bi kịch của sự tụng ca.
Trong bối cảnh xã hội khao khát sự công bằng, những dân thường chống tiêu cực được xây dựng lên thành biểu tượng. Bằng những lời ngợi khen, bằng truyền thông đại chúng, thậm chí bằng cả các danh hiệu.
Nhưng tôi luôn tự hỏi rằng có điều gì bất hợp lý khi chúng ta gắn cho một kỹ sư, một thày giáo, một lão nông, cái “sứ mệnh” của một người chống tiêu cực - và liên tục khen ngợi họ vì tinh thần đó. Một con người bình thường sẽ dừng lại, và cân đối cuộc sống của mình thế nào, nếu như có hàng trăm bài báo đặt lên vai anh ta cái danh “người hùng”. Nó có thể trở thành một áp lực khiến họ không thể dừng lại không? Nó có thực sự khiến họ phải sống phần đời còn lại như một “người hùng” cho dù họ không có đủ kỹ năng để làm việc đó; cho dù họ và người thân không sẵn sàng cho việc đó; cho dù kịch bản phía trước nhiều khi là một cuộc đọa đày?
Tất nhiên, chúng ta có thể tiếp tục xóa đi sự lấn cấn đó bằng việc... tiếp tục khen. Gắn cho họ một lý tưởng, quả quyết rằng họ hành động như vậy là vì lý tưởng chủ quan cao đẹp, vậy là hợp lý mọi bề.
Cuộc điện thoại bị từ chối trả lời vài năm trước khiến tôi suy nghĩ nhiều về những sự tụng ca người chống tiêu cực. Tôi - người gọi cuộc điện thoại ấy - với ý định không giấu diếm là tiếp tục tôn vinh, tiếp tục nêu gương sáng và gián tiếp khuyến khích một người dân bình thường “chống tiêu cực”, có công bằng với anh ta?
Hai lão nông 80 tuổi chống tiêu cực ở Bắc Ninh, giờ đã được nhận bằng khen. Phóng viên theo dõi vụ ấy xúc động, nói với tôi: “Em muốn viết bài”. Tôi hỏi, em định viết theo hướng nào. Cô trả lời, em muốn so sánh hai ông lão cô độc ấy với những người có trách nhiệm.
Thật ra, đấy là một bố cục logic mà chính tôi, hai năm trước thôi, sẽ chắp bút rất hăng say. Nó hợp lý. Nhưng bỗng nhiên tôi nhớ lại cảm giác khi chứng kiến những gia đình lạnh lẽo, nơi một người đang tiếp tục công cuộc “người hùng” mà hàng nghìn hàng vạn bài báo đã khoác lên anh, còn vợ con anh, đã bỏ đi.
Có lẽ cứ mỗi khi một người dân thường chống tiêu cực xuất hiện, chúng ta nên yên lặng đau xót nhiều hơn là ồn ào ngợi ca. Tôi cũng không mong chính quyền sẽ phát bằng khen cho những bi kịch. Bằng khen dường như mang hàm ý khuyến khích sự dấn thân. Thay vì bằng khen, nên là sự trừng phạt dành cho những người có trách nhiệm gánh cái phần “chống tiêu cực” ấy, nhưng lại để nó rơi vào vai người dân. Thay vì cảm thán, nên là sự im lặng - im lặng để suy nghĩ về việc hoàn chỉnh những thiết chế khiến cho không dân thường nào phải rơi vào cảnh ấy nữa.
“Thôi, đừng khen nữa em ạ” - tôi trả lời phóng viên, như là tự nhủ với chính mình. 
Đức Hoàng

No comments:

Post a Comment