Tuesday, June 6, 2017

Cây đèn Hoa Kỳ

Nếu phải gọi tên cho đúng lý lịch, nó là cây đèn Ba Lan. Nó được sáng chế từ năm 1853 bởi nhà phát minh người Ba Lan Ignacy Lukasiewicz khi kỹ nghệ điện lực chưa được phát triển.
Nhưng khi sang Việt Nam vào quãng đầu thế kỷ trước, nó bỗng nhiên đổi tên thành… cây đèn Hoa Kỳ (ở miền Nam gọi là “đèn Huê Kỳ”). Lý do là vào thời gian đó Hoa Kỳ tặng không dụng cụ này để bán kèm loại dầu kerosene (paraffin) mà người dân quen gọi là dầu hôi hoặc dầu lửa để thay cho loại đèn dầu lạc (dầu phọng) rất bất tiện và ít tỏa sáng. Loại đèn Hoa Kỳ vẫn còn thông dụng cho đến ngày nay, nhất là ở những vùng nông thôn chưa được phủ lưới điện hoặc trong những dịp giỗ chạp, lễ lạc truyền thống.
Thân phận khiêm nhượng của dụng cụ thắp sáng đó thật ra chẳng có gì đáng nói nếu không có chuyến Mỹ du của ông Thủ tướng “Ma-dê in Việt Nam” Nguyễn Xuân Phúc hồi tuần trước.
Kèm theo những hợp đồng làm ăn trị giá bạc tỷ và đoàn tùy tùng hùng hậu, ông Phúc đã ra mắt Tổng thống Donald Trump tại Tòa Bạch cung với một món quà lưu niệm đặc biệt: cây đèn Hoa Kỳ. Báo chí trong nước tung hô ý nghĩa của món quà này đến tận mây xanh. Dường như không một mỹ từ nào được tiết kiệm cho công tác tuyên truyền đó. Thậm chí, người biết chuyện còn cảm thấy ngượng vì sự lố lăng như vậy.
Cây đèn bình thường bỗng được khoác lên những ý nghĩa biểu tượng cực kỳ quan trọng, như “hơi ấm và ánh sáng của mối quan hệ toàn diện Việt – Mỹ”, “chiều dài lịch sử trong giao thương giữa hai nước”, “đỉnh cao của kỹ xảo thủ công của nghệ nhân Việt Nam” và vân vân…
Rồi một cơn “bão mạng” nổi lên với những lời bàn nhảm của các Mao Tôn Cương thời đại, trong đó có cả nhiều trí thức tên tuổi nhắm mắt ăn theo; nào là “một món quà ở đẳng cấp ngoại giao giữa hai quốc gia”, rồi đến lời diễn dịch ngất trời “hình tượng (trên chiếc bầu đựng dầu) lúa non mang ẩn ý về nền văn hóa lúa nước của Việt Nam và hoa sen biểu trưng cho tính hướng thiện của tâm hồn người Việt…” (*)
Phía Hoa Kỳ chẳng nói lời nào về món quà đặc biệt này. Thậm chí, cả chuyến đi của ông Phúc cũng không được nhắc tới trên các tờ báo hoặc đài phát thanh, truyền hình Mỹ.
Bỗng dưng, trước khi ông Phúc lên máy bay trở về nước, tất cả những bài viết về cây đèn Hoa Kỳ bị đồng loạt gỡ xuống trên các cơ quan truyền thông “lề đảng”, không một lời giải thích mà cũng chẳng kèn trống tiễn đưa như khi chúng được lên sàn.
Ủa, chuyện gì vậy?
Giá không có vụ… “chuyển sang từ trần” đột ngột này, mọi việc có thể đã trôi qua êm xuôi như bao nhiêu chuyện “sai chút xíu, lỗi tày đình” từ bấy lâu nay. Nhưng hành động lấp liếm vội vàng đó đã khiến người ta chúi mũi vào vạch lá tìm sâu.
A, con sâu thật bự đây rồi!

blank

Nằm chình ình trên chiếc bầu đựng dầu của cây đèn là hai lá cờ Việt – Mỹ cắm chéo nhau, vẽ bằng tay bởi một (hoặc nhiều?) họa sĩ ưu tú được chọn kỹ. Quốc kỳ của người tặng thì dễ rồi, chỉ việc copy lá cờ của tỉnh Phúc Kiến bên Tàu (từ năm 1933) là y chang. Nhưng quốc kỳ của người được tặng lại có phần rắc rối hơn, không những về hình dáng mà còn cả ý nghĩa nội dung của nó.
Cờ sao sọc của Hoa Kỳ gồm hai phần: ở phía trên góc trái là một hình chữ nhật nhỏ nền xanh dương với 50 ngôi sao trắng tượng trưng cho 50 tiểu bang và phần còn lại là 13 sọc đỏ trắng (7 đỏ, 6 trắng – 7 ngắn, 6 dài) tượng trưng cho 13 tiểu bang nguyên thủy thành lập liên bang Hiệp chủng Quốc. Phần sọc đỏ có 4 ngắn và 3 dài. Phần sọc trắng có 3 ngắn và 3 dài.

blank

Vậy mà cây đèn Hoa Kỳ do ông Phúc mang tặng lại vẽ cờ Hoa Kỳ có 3 sọc đỏ ngắn và 4 sọc đỏ dài, 2 sọc trắng ngắn và 4 sọc trắng dài. Không biết ý tứ đàng sau của người tặng quà là gì, nhưng người ta hiểu lý do tại sao ông Trump không nhận một món quà… "đồ đểu" kiểu đó!
Mèn ơi, ông Phúc mang thân đi làm chuyện quốc gia đại sự mà sai phạm một lỗi sơ đẳng như thế à? Huống chi, bên cạnh ông còn có các quan văn võ đầu triều như Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh, Bộ trưởng Công an Tô Lâm và Đại sứ “ta” ở nước Cờ Hoa cùng hàng chục cố vấn siêu hạng. Nghe nói họ đều là những người… có bằng cấp đại học. Té ra chỉ là một đám ăn hại! Ai đời đi sang nước người ta, cầu cạnh người ta bắt tay giao hảo với mình mà mình chẳng chút coi trọng người ta thì thiệt là… no water to talk (hết nước nói)!
Nhưng đây không phải là lần đầu tiên đảng và nhà nước CSVN bị “hố” như vậy. Nhớ lại chục năm trước (năm 2006), khi Tổng bí thư đảng kiêm Chủ tịch nước CSTQ Hồ Cẩm Đào sang thăm Việt Nam, “đảng và nhà nước ta” đã lùa dân ra đứng đường chào đón ở Hà Nội với rừng “cờ đỏ 6 sao” trong khi quốc kỳ của khách chỉ là cờ đỏ 5 sao (1 ngôi sao lớn tiêu biểu cho dân tộc Hán và 4 ngôi sao nhỏ bao quanh là các dân tộc thiểu số Mông, Hồi, Mãn, Tạng). Dạo ấy, dân chúng đã la rầm lên phản đối vì cho rằng đó là lá cờ bán nước vì ngôi sao nhỏ thứ năm là… dân tộc Việt.
Cờ Tàu đã sai, cờ Mỹ cũng trật. Dù sao hai “đế quốc sừng sỏ” nhất nhì thế giới này đã từng bị Việt Nam đánh te tua rồi, “ta” làm quấy chút xíu chắc cũng chẳng hề gì. Chẳng biết mai mốt “ta” có ý định lấy "cờ in máu chiến thắng" (**) thay thế luôn cờ Liên Hiệp Quốc hay không?
Thôi, nói nữa càng thêm bực!Lưu Dân (05.06.2017)

Vì sao truyền thông trong nước rút bài viết về cây đèn Hoa Kỳ?

Báo VnEconomy đã rút bài viết xuống. Ảnh chụp lại hôm 2/6/2017.
Báo VnEconomy đã rút bài viết xuống. Ảnh chụp lại hôm 2/6/2017.
 Screenshot

Các trang báo mạng lớn trong nước như vnexpress, newzing, dantri đều đồng loạt rút những bài viết liên quan đến cây đèn Hoa Kỳ, vật phẩm được chuẩn bị để Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc mang đến Mỹ làm quà cho Tổng thống Donald Trump trong cuộc gặp tại Toà Bạch Ốc ngày 31 tháng 5.
Lý do tháo gỡ những bài báo
Cây đèn Hoa Kỳ, hay còn được gọi là đèn dầu là một vật thể rất quen thuộc với tất cả gia đình Việt Nam gần 100 năm qua. Cho đến những năm 80, một số bạn trẻ lớn lên ở các vùng ngoại ô, hoặc vùng quê Việt Nam cho biết họ vẫn học bài mỗi đêm dưới ngọn đèn dầu.
Món quà chiếc đèn Hoa Kỳ mà Thủ tướng Phúc mang sang Mỹ được làm bằng chất liệu gốm Bát Tràng phủ men thanh lưu ly với hình tượng đồng lúa (lúa non) được chọn làm họa tiết chân đèn mang ẩn ý về nền văn hóa lúa nước. Họa tiết hoa sen biểu trưng cho tính hướng thiện của tâm hồn người Việt, tạo thành điểm nhấn từ cổ đèn kéo xuống đế. Trên bầu đèn là họa tiết cuốn thư và cờ Việt Nam - Mỹ với thông điệp mở rộng giao thương, tạo lập vững chắc về sự hợp tác toàn diện.
Một chi tiết nữa theo tôi phải dỡ bỏ và có thể không tặng quà đó là lá cờ Mỹ trên cái đèn bị sai.
- Ông Huỳnh Ngọc Chênh 
Tuy nhiên, tất cả những nội dung này đều bị lấy xuống trong thời gian rất nhanh và không rõ nguyên nhân vì sao.
Giáo sư Sử học Lê Văn Lan, người nổi tiếng với câu nói “Lịch sử là khoa học, không phải là công cụ giáo dục tư tưởng”, cho rằng theo ông, có lẽ đã thiếu một sự giải thích cho giá trị và ý nghĩa của cây đèn Hoa Kỳ.
“Tôi nghĩ là ở đây có lẽ có khiếm khuyết ở chỗ tuyên truyền giới thiệu ý nghĩa món quà đó. Tôi không nghĩ là nó lại trở thành câu chuyện như thế. Chứ như tôi biết, nó là biểu hiện của tình hữu nghị, tấm lòng cởi mở, thân thương của người Việt Nam trong đối ngoại.”
Một giả thuyết khác được nhà báo tự do Huỳnh Ngọc Chênh chia sẻ và ông cũng nói rằng giả thuyết này ông chưa có điều kiện kiểm chứng.
“Do một nhà buôn có tên là Hoa Kỳ hay Hoa Ký làm ra cái đèn đó để bán ra ở Hà Nội từ rất sớm. Từ đó có tên là đèn Hoa Kỳ.”
Ông nói thêm, bên cạnh việc ông đồng ý rằng cái đèn Hoa Kỳ không có ý nghĩa trong quan hệ bang giao giữa Việt Nam với Mỹ, còn có một lý do thứ hai rất tinh tế về mặt quan sát, ông nói.
“Một chi tiết nữa theo tôi phải dỡ bỏ và có thể không tặng quà đó là lá cờ Mỹ trên cái đèn bị sai. Lá cờ Mỹ có 7 vạch màu đỏ, trong đó 4 vạch đầu tiên là bằng với khung xanh của các ngôi sao, trong khi lá cờ Mỹ trên cái đèn chỉ thấy 3 vạch màu đỏ bằng với khung xanh.”
Tinh thần và giá trị của văn hoá
baonongnghiep-400.jpg
Bài viết trên báo Nông Nghiệp hôm 1/6/2017. Screenshot
Giáo sư Sử học Lê Văn Lan cho biết ông rất bất ngờ khi lần đầu tiên nghe câu chuyện cây đèn Hoa Kỳ là món quà được chuẩn bị tặng cho Tổng thống Mỹ Donald Trump.
“Bây giờ lần đầu tiên mới biết là có món quà như thế. Nhưng mà ngay lập tức có phản xạ tự nhiên là tôi nhớ đến 1 bài viết của nhà nghiên cứu lịch sử Dương Trung Quốc, ông ấy là đại biểu quốc hội 4 khoá liền. Trong chuyến đi này của ông Phúc tôi cũng thấy có mặt ông Dương Trung Quốc.
Thế thì cái liên hệ về ông Dương Trung Quốc và cái đèn thì  tôi nhớ lại bài báo ấy, cũng 10 năm rồi, ông ấy nói về cây đèn Hoa Kỳ. Đấy là tên của cái đèn mà tôi ngờ rằng lần này ông Nguyễn Xuân PHúc mang đi để tặng cho ông Trump.”
Nhắc lại thêm về bài báo 10 năm trước của nhà sử học Dương Trung Quốc, ông nói rằng cây đèn Hoa Kỳ được diễn tả như một minh chứng cho mối quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, trong đó hàm ý biết ơn ánh sáng mang đến giúp cho người Việt Nam.
“Cái bài viết ấy nó ở trong bối cảnh hình như ông Dương Trung Quốc khi ấy là hội viên hay Ban chấp hành của Hội Hữu nghị Việt Mỹ, một đoàn thể của nhân dân, muốn làm vai trò ‘ngoại giao nhân dân’, như thuật ngữ ở VIệt Nam đang nói, để liên kết, liên hệ, kết thân với Mỹ.
Bây giờ Việt Nam mang cái đèn ấy sang Mỹ để bày tỏ cái mối liên quan mật thiết giữa hai nước và cái giá trị của kỹ thuật văn minh văn hoá Mỹ ảnh hưởng đến Việt Nam như thế nào. Tôi nghĩ đấy là ý nghĩa của quà tặng.”
Giáo sư Lê Văn Lan giải thích tường tận thêm về cây đèn Hoa Kỳ, bắt đầu với cái tên gọi mà theo ông, là có thật.
Đây là nịnh người Mỹ đấy, tỏ lòng biết ơn rằng cây đèn rất phổ biến ở Việt Nam là có nguồn gốc từ Hoa Kỳ. Đấy là ca ngợi người Mỹ.
- Giáo sư Lê Văn Lan 
“Nó là 1 cái đèn dầu được sản xuất từ nước Mỹ vào thế kỉ 18 hay 19 gì đấy, và nó đại diện cho kỹ thuật, lối sống Mỹ có mặt ở Việt Nam cũng từ 100 trăm nay. Người Việt Nam gọi đó là đèn Hoa Kỳ.”
Từ đó, theo suy nghĩ của ông, món quà này không phải được mang đi với mục đích mang truyền thống Việt Nam đến với quốc gia nước bạn, mà là biểu thị cho tinh thần và giá trị của văn hoá, kỹ thuật Hoa Kỳ đối với Việt Nam.
“Thế thì cái ý nghĩa mang cây đèn ấy, sau 1 thời gian dài lại được thực hiện trong chuyến đi của ông Phúc này theo tôi là bày tỏ thiện ý, tấm lòng biết ơn của người Việt Nam với nước Mỹ.
Đây là nịnh người Mỹ đấy, tỏ lòng biết ơn rằng cây đèn rất phổ biến ở Việt Nam là có nguồn gốc từ Hoa Kỳ. Đấy là ca ngợi người Mỹ.”
Thế nhưng, nhà báo tự do Huỳnh Ngọc Chênh, từ Hà Nội đưa ra ý kiến khác về dựa theo một nguồn gốc của cây đèn Hoa Kỳ.
“Nói cái đèn đó là truyền thống của Việt Nam thì không phải là truyền thống, mà nó dính dáng gì tới Hoa Kỳ thì cũng dính dáng ít, bởi vì đó là cây đèn dầu được người Ba Lan phát minh ra và ở Châu Âu xài trong thời kỳ chưa có điện.”
Chuyến viếng thăm Hoa Kỳ của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và phái đoàn cấp cao Việt Nam đã kết thúc. Có một chi tiết mà nhiều người quan sát đều đặt câu hỏi, đó là không thấy xuất hiện trên truyền thông hình ảnh trao món quà cây đèn Hoa Kỳ giữa Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Tổng thống Donald Trump.Cát Linh, phóng viên RFA

No comments:

Post a Comment