Tuesday, June 27, 2017

Cửu Long ký sự -Phần 1

Bắt đầu từ Hà Tiên, sở dĩ câu chuyện của tôi bắt đầu từ mảnh đất này bởi ấn tượng nó để lại trong tôi quá lớn. Mọi thứ trở nên đảo lộn trong tôi. Từ xưa, tôi vẫn nghe ông bà, cha mẹ tôi kể lại rằng Hà Tiên là mảnh đất trù mật có hạng của Việt Nam, cây trái, thương nhân và con người ở đây khoáng đạt, phong cảnh thơ mộng, hữu tình, sản vật giàu có không nơi nào bằng. Hơn nữa, Hà Tiên còn có được cụm đảo Phú Quốc liền kề, chỉ cần đi hơn giờ đồng hồ ngồi tàu là đã tới. Nhưng có vẻ chỉ mới đúng có một nửa, đúng với thời của ông bà, cha mẹ chúng tôi. Bây giờ mọi sự đã đổi thay!

cuu-long-ky-su
Mưu sinh bằng xe lôi máy ở Hà Tiên

Phần 1
Chu du cùng xe lôiÐến Hà Tiên, nếu không ngồi xe lôi thì cũng hơi uổng, bởi chỉ còn duy nhất ở đất Hà Tiên có dịch vụ xe lôi và không bị cấm, thậm chí được ưu tiên. Ngược lại, tất cả các tỉnh Tây Nam Bộ khác đã cấm xe lôi từ nhiều năm trước. Cái cảm giác ngồi trên một chiếc xe thô sơ, người phía trước khom lưng đạp và xe liên tục lắc lư, lạng lách qua các con đường vừa gồ ghề vừa “cộ xe nhiều cũng nhảy bổng như hươu” (Bùi Giáng) thật là khó tả. Một cái gì đó rất mâu thuẫn trong lòng người khách du lịch. Ði để người phu xe có chén cơm, nhưng ngồi trên xe để người khác cong lưng đạp  cũng gây nên cái xốn xang.

cuu-long-ky-su3
Sau một đêm cùng người mưu sinh, những móc xe này được dựng lại ven đường vì người chủ đa phần ở trọ

Với chi phí mỗi người 30 ngàn đồng, một xe lôi chở được từ 3 người đến 5 người, chạy vòng quanh thị xã Hà Tiên, ước chừng 5 cây số, kể ra cũng không đến nỗi quá rẻ nhưng chắc chắn là không mắc. Gia đình tôi gồm hai người lớn, hai em bé, tôi đoán là giá cước chừng 120 ngàn đồng (vì bốn người). Nhưng ông xe lôi nói là chỉ lấy 60 ngàn đồng tính phí hai người lớn. Bà xã tôi yêu cầu: “Bác cứ lấy đủ bốn người đi, vì tụi con đi máy bay người ta cũng tính bốn vé, đi xe khách thì ít nhất cũng ba vé cho ba ghế bởi em bé nhỏ không chịu ngồi riêng”.
“Không ai chơi mặc áo quá đầu vậy đâu cô ơi! Máy bay hắn dùng động cơ, vô tri vô giác, còn xe lôi dùng sức người đạp, có linh hồn, có trí tuệ và có tấm lòng. Sao cô nỡ mang chiếc máy bay kia mà so sánh với xe lôi vậy, bộ không sợ chúng tôi buồn sao?”
“Dạ không, cháu không nghĩ vậy, tụi cháu nào dám so sánh đâu bác!” – Tôi ‘gỡ gạc’ cho bà xã.
“Tôi nổ chút cho vui, cô cậu đừng phật lòng nha! Thú thực là làm nghề này mà không nổ một chút thì đời nó chai ngắt à!”.

cuu-long-ky-su2
Một trong những điểm ở Hà Tiên xe lôi thường chở khách đến thăm

“Bây giờ mình mua một chiếc xe lôi giá cỡ bao nhiêu và đạp bao lâu thì lấy lại vốn vậy bác?”.
“Xe này bây giờ giá tiền chỉ còn chưa đầy 20% so với trước đây, hồi xưa mua một chiếc như vậy tốn cả lượng vàng, còn bây giờ năm triệu đồng là có một chiếc tương đối tốt, bảy triệu thì có chiếc “xịn víp bờ rồ đại ca” luôn. Chạy chẳng biết hư hỏng là cái gì, chỉ có lâu lâu thay lốp, thay bi, vô nhớt, thay sên dĩa là xong. Ðạp chừng một tháng là lấy lại vốn rồi. Nhưng mà một năm chỉ đạp có sáu tháng nắng thôi, từ tháng Sáu âm lịch trở đi thì bắt đầu mùa mưa, chỉ ngồi nhà nhìn ra ngõ thôi. Nói chung cũng đủ sống chứ khó dư, vì làm 6 tháng, ăn 1 năm thì khó dư, muốn dư phải làm thêm nhiều thứ”.
“Thường thì mình làm thêm việc gì trong mùa mưa vậy bác?”.
“Nói chung thì trời sinh voi sinh cỏ thôi, làm đủ các công việc để sống. Nhưng vẫn xoay quanh cái xe lôi của mình, mùa nắng mình chở người, mùa mưa mình đổi ra cái xe lôi hàng, gắn vào xe gắn máy và đi chở đủ các loại, từ cát sạn cho tới rau củ quả, có tiền là làm, để mua gạo thôi! Chú biết đó, trong cái rủi có cái may, ví như mà Hà Tiên cũng cấm luôn xe lôi, theo phong trào từ bên An Giang, Ðồng Tháp, Cà Mau và các tỉnh khác, bên đó cấm mà mình cũng cấm nữa thì coi như đi toi. Cũng như chuyện dẹp lề đường đó, ông Hải trên quận 1 Sài Gòn làm rát, vậy là các tỉnh khác cũng thi nhau làm rát giống như phong trào vậy. Cuối cùng thì lề đường lộn xộn vô cùng, mà đáng sợ nhất là cái lộn xộn trong tâm hồn hay trong niềm tin của người dân.”

cuu-long-ky-su5
Xe lôi ở Hà Tiên đang chờ khách

“Ngoài xe lôi, Hà Tiên còn loại xe gì và thường thì bác có chiêu nào để thu hút khách du lịch?”.
“À, ngoài xe lôi thì Hà Tiên còn xe ngựa, nhưng xe ngựa ít lắm, vài chiếc để các đại gia đi chơi với nhau chứ không có cho dân mình đi đâu. Chủ yếu vẫn là xe lôi thôi. Ở đây, chủ yếu là tôi chở đi vòng quanh thị xã Hà Tiên, qua chợ đêm Hà Tiên, ra cơ sở chế tác ngọc trai và đồi mồi, lên cầu cảng rồi quay về trả khách. Chở chừng đó cũng tốn khá nhiều calo đó nha! Mà phải có qua mấy làng nghề người ta mới thích, mới đi!”.
“Ở đây vẫn còn bán đồi mồi sao bác? Ðó là loài quốc tế cấm đánh bắt bằng mọi giá mà?”.

cuu-long-ky-su4
Mưu sinh ở chợ đêm

“Cậu nói làm sao vậy, quốc tế cấm thì ảnh hưởng gì tới Việt Nam? Ví dụ như quốc tế nhân quyền đâu có cho phép ai bóc lột hay đánh đập ai. Nhưng mà Việt Nam thì có tất, đánh đập hay bóc lột hay khủng bố đều có đủ, bởi vì quốc tế và Việt Nam, thì không liên quan với nhau mấy đâu! Ðánh rùa biển cũng vậy, loài đồi mồi, còn gọi là vich, đây là loài sắp tuyệt chủng nhưng tại Hà Tiên này, có hẳn một cửa hàng chuyên cung cấp đồi mồi vĩnh cửu, tức đồi mồi khô qua xử lý hóa học, tuy nó chết nhưng nhìn giống y hệt như thật.”
“Ở đây có ruộng đất gì không bác?”.
“Ðất thì có, nhưng chủ yếu là đất nhiễm mặn, trồng cây thốt nốt, cây đước, trên núi thì trồng tiêu. Nhưng bây giờ trồng cũng không còn như xưa nữa, sản lượng thấp lắm. Mà không phải ai cũng có đất để trồng tiêu đâu! Thời du lịch, tấc đất tấc vàng, người ta bán hết, các đại gia họ xây khách sạn, khu nghỉ mát sạch rồi, chỉ còn mấy thẻo đất chẳng ma nào dòm thì mới còn trồng tiêu. Làm biển thì chẳng đâu vào đâu. Thêm cái biển nhiễm độc, rồi rác thải khắp bờ biển nữa, thua luôn!”.By Hỷ Long

cuu-long-ky-su1
Xe lôi biến cải để chở rau quả
Rời Hà Tiên, chúng tôi thẳng tiến về Cà Mau, tỉnh cuối cùng của dải đất hình chữ S, và cũng là tỉnh có diện tích rừng ngập mặn nguyên sinh lớn nhất miệt đồng bằng sông Cửu Long. Và đây cũng là vùng đất mà trước đây, vào thời nhà Nguyễn, những đoàn lưu dân hạng thấp cổ bé miệng, không mảnh đất cắm dùi trên cố xứ và cũng có thể là tù nhân, dân giang hồ rày đây mai đó… Tất cả được đẩy vào hai trung tâm, trung tâm đầu tiên là quận 4 Sài Gòn, trung tâm thứ hai là Mũi Cà mau. Ở đây, họ phải đối mặt với hàng trăm thứ khó khăn để tồn tại. Và dòng máu lưu vong của họ vẫn duy trì cho đến nay.
cuu-long1
Nhiều phụ nữ lấy cái nghèo làm lý do để bỏ lại con thơ
kỳ 2
Gia đình tôi đi “giang hồ” thường chia ca. Ví dụ như chồng đi thì vợ ở lại khách sạn chăm hai đứa nhỏ và đi loanh quanh dạo phố, dắt con đi ăn… Ngược lại thì chồng lại hỏi vợ hôm qua cho con ăn chỗ nào, đi chơi ở đâu. Và thường như vậy nên hai đứa nhỏ đâm ra chán tôi, bởi tôi luôn dắt vào chỗ mẹ chúng đã dắt. Nhờ vậy mà tôi được đi nhiều hơn. Cũng xin nhắc đến câu chuyện khiến tôi mất ngủ đêm hôm đó khi đi xe khách từ Hà Tiên xuống Cà Mau.Có một điểm khá thú vị, miệt miền Tây trù phú, phì nhiêu nhưng người dân thì lại nghèo, có nơi quá nghèo, có nơi rất nghèo, có nơi nghèo tàn tạ. Nhưng các điểm dừng chân cho xe đường dài ở đây thì tuyệt vời, vừa đẹp, vừa sạch sẽ, giá cả phải chăng. Ði từ Nam ra Bắc, không có nơi nào lại có hệ thống điểm dừng chân xe đường dài tốt hơn miệt miền Tây.
Tôi nhớ lúc tôi vừa lên xe ở bến Hà Tiên thì có một ông chừng 60 tuổi, dắt hai đứa nhỏ, một đứa chừng 10 tuổi, đứa kia chừng 4 tuổi, gương mặt kháu khỉnh nhìn dễ thương không tả được. Cái nước da bánh mật, tóc hơi cháy xoăn vì dang nắng pha với đôi mắt đen, to, có chút gì đó rất Khmer của chúng nó khiến tôi không thể không nhìn.
cuu-long4
Nụ cười miệt Tây Nam Bộ
Trưa, vào quán cơm, ông này mua cho hai đứa nhỏ hai bịch nước mía và hai cái bánh mì ngọt, không nói không rằng, đưa cho hai đứa nhỏ, hai đứa nhỏ cũng lặng im cầm nước mía và bánh mì ngọt ăn ngấu nghiến, ngon lành. Phần vợ chồng tôi thì lo chăm hai đứa nhỏ, lại phải cố nài nỉ chúng ăn lấy một muỗng cũng được cho khỏi bỏ bữa. Lúc này, tôi chú ý đến hai đứa nhỏ và nghĩ “ông này chắc là ông nội của hai đứa này, mà sao ông nội gì keo kiệt thế, cho cháu mình ăn uống kiểu vậy, cách gì lên xe cũng bị ói vì rỗng ruột…!”. Nghĩ vừa ghét “ông nội” kia lại vừa thương hai đứa nhỏ nhưng chẳng biết làm gì. Y hệt, lên xe, chạy chừng mươi cây số là hai đứa nhỏ ói bò lăn bò toài, lúc này, “ông nội” đâm ra lúng túng, hết lo cho đứa lớn quay sang đứa nhỏ. Tôi cũng sang phụ giúp cho “ông nội” xoa dầu, dỗ dành thằng lớn, thằng nhỏ cũng đang ói mửa.
Bà xã tôi tìm cách đưa bánh, sữa và kẹo (lúc này chỉ có ngần đó thứ) để dỗ hai đứa nhưng nó đã mệt đứ đừ, mắt lờ đờ tôi nhìn mà phát xót. Trong lúc thằng lớn tựa vào hông tôi, ôm cứng lấy cánh tay tôi, thằng nhỏ thì thỉnh thoảng dụi mũi vào lưng tôi hít thở. “Ông nội” nói vừa hàm ơn vừa gỡ gạc: “Không biết sao bữa nay nó mửa dữ dội vậy? Trước đây nó đâu có mửa đâu!”.
“Thì bụng nó không có gì nó phải mửa thôi chứ biết làm sao?!” – Tôi nói giọng bình thường mà thú thực là tôi rất tức cho cái “ông nội” keo kiệt này.
cuu-long
Mưu sinh bằng nghề vá lưới
“Lúc trưa hai đứa nó có uống nước mía, ăn bánh mì ngọt mà!”.
“Trời ạ, con nít bây giờ mà chú cứ cho ăn giống như thời của chú với lại con trai chú không bằng! Chú thấy xe bây giờ chạy tốc độ ra sao, thời chú chạy tốc độ ra sao? Mà ba mẹ hai đứa đâu rồi chú? Sao để mình ông nội dắt hai đứa nhỏ vậy?”.
“Tôi là ba nó đây chứ ai? Tôi là ba nó chứ không phải ông nội. Mẹ nó bỏ đi rồi!”.
Thực sự là tôi nghẹn thở, không thể nói gì thêm được, tự dưng tôi thương người đàn ông này lạ lùng, hóa ra tôi có lỗi nặng vì nghĩ ông keo kiệt. Một thân gà trống nuôi hai đứa con trai, chắc chắn là ông rất nghèo, bởi ở miệt này, đẻ con hay chưa đẻ con không quan trọng, con trai hay con gái cũng không quan trọng, đứa con không phải là sợi dây buộc số phận của người phụ nữ vào mái ấm gia đình mà là tiền. Chỉ có tiền mới buộc chân họ lại trong nhà. Nếu thiếu tiền, họ sẽ bỏ đi, chưa biết đi đâu và làm gì nhưng họ sẽ bỏ đi.
Vừa trả lời xong câu tôi hỏi thì cũng vừa lúc xe dừng, người đàn ông này ẵm hai đứa nhỏ bước xuống xe và không quên nói vói lại cám ơn vợ chồng tôi vì mấy bịch sữa, mấy cái bánh và chai dầu. Thực lòng mà nói, lúc đó cả hai vợ chồng và hai đứa nhỏ con tôi (hình như chúng cũng nghe và hiểu chuyện) cứ nhìn theo người đàn ông và hai đứa trẻ, nhìn cho đến lúc ông ta bước vào căn chòi ọp ẹp và xe chạy khuất. Cũng may là khách sạn OZONE (một khách sạn 4 sao, có đầy đủ hệ thống hồ bơi, nhà hàng, nhìn ra sông, phong cảnh thơ mộng, sang trọng nhất Cà Mau, nằm gần bến xe Năm Căn, huyện Năm Căn, có giá khá rẻ, phòng đôi, đầy đủ tiện nghi 4 sao, 25USD cho 24 giờ. Anh chị em người Việt hải ngoại khi về Việt Nam, đi du lịch Cà Mau nên lưu ý khách sạn này!) nằm cách chỗ căn nhà ọp ẹp của người đàn ông kia không xa!
cuu-long3
Tàu, cano kiểu này vẫn là phương tiện nhiều người địa phương lựa chọn để đi lại ở Cà Mau
Vừa nhận phòng xong là tôi để hai đứa con cho bà xã, bắt xe ôm chạy đến chỗ ngôi nhà ọp ẹp kia. Hai đứa trẻ đang ngồi ăn cơm trước hiên, người cha đang lụi hụi làm cá. Không khí buồn đến não lòng. Tôi tặng ông một chút tiền nhỏ để ông mua sữa cho hai đứa nhỏ. Ông cám ơn và nói: Vậy là có tiền xe để mai ba cha con đi lên thành phố rồi. Cám ơn anh!”.
“Ủa, sao lúc chiều chú không ghé luôn thành phố, xe chạy qua thành phố rồi mới về đây mà!”.
“Không, mấy ngày nay tôi dẫn hai đứa nhỏ lên Hà Tiên tìm mẹ, nhưng chủ tiệm hớt tóc gội đầu nói là cô ấy đã đi ra ngoài Bắc. Như vậy là hết hy vọng, tôi dắt hai đứa nhỏ đi lang thang và tìm việc làm nhưng đi ba ngày mà chẳng có việc chi để làm hết. Tối lại ba cha con ngủ dưới hiên nhà người ta. Mình cũng chẳng có đồ gì quý mà sợ cướp hay trộm nên ngủ cũng ngon giấc…”.
“Mai chú đi lên thành phố làm gì vậy?”.
“Tôi đi làm lưới cho người ta, họ mới gọi điện kêu đi làm. Chứ ở nhà thì lấy chi mà nuôi mấy đứa nhỏ!”.
“Chú dắt mấy đứa đi theo chú hay sao?”.
“Không, tui gởi ông bà nội tụi nó coi giùm, chứ dắt theo lấy chỗ đâu mà ở, rồi vướng tay vướng chân, người ta lại đuổi việc sao!”.
Chơi với gia đình ông một chút, tôi tạm biệt và về lại khách sạn. Trên đường đi, tôi ta thán với ông xe ôm: “Tội quá chú hả, sao bà vợ nhẫn tâm vậy không biết, tội hai đứa nhỏ quá!”.
“Bình thường thôi cậu ơi, ở đây còn nhiều hoàn cảnh éo le hơn nữa kia, có chừng 20% các cặp bỏ nhau vì nghèo, hoặc là cô vợ theo thằng đàn ông khác có nhiều tiền, bỏ chồng con, hoặc là thằng chồng theo con nhỏ khác có nhiều tiền, bỏ vợ con. Nhưng trường hợp 2 thì hy hữu”.
cuu-long2
Chuyển hàng, khuân vác là công việc kiếm cơm của cánh đàn ông
“Ðời sống khổ quá làm người ta đổ quẩn phải không chú?”.
“Khó nói lắm. Nhưng mà có trường hợp con bé bên cạnh nhà tôi mới tội nghiệp, giờ nó thành con nuôi của bà chị tôi rồi. Số là mẹ nó vốn đã có chồng nhưng không có con, rồi bỏ chồng theo thằng đàn ông khác trên Bình Dương, khi có bầu thì thằng Bình Dương bỏ, lại mang bầu về quê sinh con. Ðứa bé được hai tháng thì nó nhờ bà chị tôi nuôi và đi tiếp, nói là đi làm ăn để gởi tiền về nuôi con. Năm đầu nó gởi đều đặn hàng tháng. Nhưng sau đó thì bặt vô âm tín, không biết có bị bán sang Trung Quốc hay mất tích không nữa. Con bé giờ đã 5 tuổi rồi, 4 năm mẹ nó không gởi tiền về nuôi. Bà chị tôi lên cơ quan nhà nước xin xác nhận nó làm con nuôi luôn. Giờ nó sống với bà chị tôi, nó thông minh và dễ thương lắm!”.
Tôi về lại khách sạn OZONE, có thể nói là buổi chiều đầu tiên trên đất Cà Mau mới thật là thê thiết! 

No comments:

Post a Comment