Wednesday, June 7, 2017

Khủng hoảng Qatar

Món tiền chuộc tỷ USD góp phần thổi bùng khủng hoảng Qatar

Qatar có thể đã trả các nhóm vũ trang một tỷ USD để "mua" tự do cho hàng chục con tin với nhiều người là thành viên hoàng gia.

mon-tien-chuoc-ty-usd-gop-phan-thoi-bung-khung-hoang-qatar
Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad al-Thani. Ảnh: Reuters
Các quốc gia vùng Vịnh tin vào thông tin liên quan đến khoản tiền chuộc khổng lồ này và đây dường như là một phần nguyên nhân khiến họ quyết định "đoạn tuyệt" với Qatar, theo Financial Times.
Tờ báo dẫn lời chỉ huy những nhóm quân sự và quan chức chính phủ tại các khu vực liên quan cho biết Qatar đã chi khoản tiền trên để đảm bảo an toàn cho 26 người bị bắt cóc trong một chuyến đi săn chim ưng ở Iraq, bao gồm cả thành viên hoàng tộc, cùng 50 người bị phiến quân Hồi giáo bắt giữ ở Syria.
Hai lực lượng mà Qatar trả tiền đều là những nhóm bị các nước vùng Vịnh liệt vào "danh sách đen", gồm chi nhánh của tổ chức khủng bố al-Qaeda chiến đấu tại Syria và các quan chức an ninh Iran.
Việc trả tiền chuộc hoàn tất hồi tháng 4, song nó đã đẩy mối quan ngại của các quốc gia láng giềng về Qatar lên tới đỉnh điểm, giới quan sát nhận định. Hệ quả là Arab Saudi, Bahrain, Ai Cập, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Yemen, Libya và Maldives tuyên bố cắt đứt quan hệ ngoại giao với Qatar, cáo buộc nước này dung dưỡng những nhóm cực đoan, cũng như ủng hộ Iran. Tuy nhiên, Qatar phủ nhận, khẳng định "không có bằng chứng cho thấy chính phủ Qatar ủng hộ các nhóm Hồi giáo cực đoan".
Cửa khẩu từ Qatar sang Arab Saudi vắng bóng người

Giọt nước làm tràn ly
"Khoản tiền chuộc chính là giọt nước làm tràn ly", một nhà quan sát vùng Vịnh nhận xét.
Theo Financial Times, Qatar từ lâu bị tố có quan hệ với những phe phái gây tranh cãi, từ phiên quân tại vùng Darfur, Sudan, đến Taliban ở Afghanistan hay Hamas ở Gaza.
Qatar tuyên bố giữ vị thế trung lập, có thể đảm nhận vai trò trung gian hòa giải những xung đột trong khu vực. Nhưng các bên chỉ trích, đặc biệt là Arab Saudi và UAE, lại cáo buộc Qatar lợi dụng khả năng can thiệp của mình để "chơi hai mang", đồng thời cấp tiền cho những nhóm Hồi giáo cực đoan. Họ coi vụ trả tiền chuộc là bằng chứng.
"Nếu muốn biết Qatar tài trợ các tổ chức Hồi giáo cực đoan thế nào, hãy nhìn vào vụ trả tiền chuộc đổi con tin", một tiếng nói đối lập ở Syria, người có kinh nghiệm xử lý những vụ trao đổi con tin, bình luận. "Đây không phải lần đầu. Đây chỉ là một trong nhiều vụ việc kiểu như vậy kể từ khi chiến tranh nổ ra".
Financial Times cho hay đã nói chuyện với một số người liên quan đến vụ trao đổi con tin của Qatar, bao gồm hai quan chức chính phủ, ba lãnh đạo dân quân người Shitte Iraq và hai tiếng nói đối lập ở Syria.
Theo đó, khoảng 700 triệu USD đã được chuyển cho phía Iran và các nhóm dân quân người Shiite họ hậu thuẫn, hai quan chức chính phủ trong khu vực cho biết. Ngoài ra, một số tiền khác, từ 200 - 300 triệu USD, cũng về tay các nhóm Hồi giáo cực đoan ở Syria, hầu hết chuyển cho Tahrir al-Sham, nhóm có liên hệ với al-Qaeda.
Những người Financial Times phỏng vấn nói rằng các thỏa thuận trên cho thấy rõ cách Qatar sử dụng tiền chuộc để hỗ trợ những nhóm Hồi giáo cực đoan ở Syria. Nhưng đối với các láng giềng vùng Vịnh, vấn đề lớn nhất dường như là việc Qatar trả tiền cho cả Iran, quốc gia mà họ cáo buộc làm sâu sắc thêm bất đồng trong thế giới Arab.
Câu chuyện bắt đầu từ thời điểm Kata'eb Hezbollah, dân quân người Shiite ở Iraq do Iran hậu thuẫn, bắt cóc công dân Qatar hồi tháng 12/2015. Theo ba lãnh đạo lực lượng dân quân Iraq, các con tin lúc bấy giờ bị giữ tại Iran.
Kata'eb Hizbollah là một nhóm ở Iraq nhưng được cho là có liên hệ với Hezbollah, phiến quân Lebanon nhưng giữ vai trò quân ủy nhiệm chính của Iran tại khu vực.
Theo hai nhà ngoại giao địa phương, họ tin một trong các động cơ của Kata'eb Hezbollah khi bắt cóc công dân Qatar là nhằm mang đến cho Hezbollah và Iran đòn bẩy thương lượng giúp trao trả tự do cho các chiến binh người Shiite bị nhóm cực đoan Sunni Tahrir al-Sham ở Syria bắt giữ.
Mặt khác, vụ đổi tiền chuộc lấy con tin còn liên quan tới một thỏa thuận riêng biệt nhằm thúc đẩy việc sơ tán 4 thị trấn ở Syria, trong đó hai thị trấn bị phiến quân Hồi giáo vây hãm, hai thị trấn còn lại do dân quân người Shiite bao vây, các nhà ngoại giao và phiến quân Syria cho hay.
Một nhà ngoại giao phương Tây nhận định thỏa thuận trên cung cấp "vỏ bọc" để Qatar thực hiện vụ trao đổi con tin với Tahrir al-Sham.
Theo hai nguồn tin đối lập am hiểu vấn đề, Qatar đã dùng thỏa thuận sơ tán để trả từ 120 - 140 triệu USD cho Tahrir al-Sham. 80 triệu USD khác về tay nhóm Hồi giáo Ahrar al-Sham.
Một quan chức Arab ước tính tổng số tiền Qatar trả cho những nhóm cực đoan Hồi giáo lên tới gần 300 triệu USD, cộng với 700 triệu USD chi trả cho Iran và các lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn, Qatar đã ném tất cả khoảng một tỷ USD vào những "vụ trao đổi điên rồ".
"Vụ trả tiền chuộc đổi con tin này có lẽ là một bước tính toán sai lầm", Gerd Nonneman, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Georgetown ở Qatar, nhận xét. "Nó nên được thực hiện với mục đích tốt đẹp là giải cứu con tin chứ không phải để chuyển tiền cho Iran", ông nhấn mạnh.
mon-tien-chuoc-ty-usd-gop-phan-thoi-bung-khung-hoang-qatar-1
8 quốc gia trong Liên đoàn Arab đã cắt hoặc giảm cấp quan hệ ngoại giao với Qatar. Đồ họa: BBCVũ Hoàng

Các nhà điều tra Mỹ tin rằng tin tặc Nga đã xâm nhập cơ quan thông tấn Qatar, truyền đi tin tức giả gây khủng hoảng ở vùng Vịnh.

Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad al-Thani tiếp Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters
Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad al-Thani tiếp Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters
Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã gửi một đội điều tra tới Doha để giúp chính phủ Qatar tìm hiểu về sự cố tin tặc, CNN hôm nay dẫn lời quan chức hai nước. Các cơ quan an ninh Mỹ cáo buộc Nga đứng sau vụ xâm nhập hãng thông tấn Qatar, tung tin tức giả mạo gây khủng hoảng giữa các đồng minh thân cận nhất của Washington ở vùng Vịnh.
Chính phủ Qatar cho biết một tin tức giả được tung ra hôm 23/5 do tin tặc can thiệp vào cơ quan thông tấn nước này, nội dung thể hiện sự thân thiện với Iran, Israel và nêu câu hỏi liệu Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể cầm quyền bao lâu. 
"Mọi lời buộc tội đều dựa trên thông tin sai lệch và chúng tôi nghĩ toàn bộ cuộc khủng hoảng này cũng đều dựa trên những thông tin đó. Bởi vì mọi chuyện bắt nguồn từ tin tức bịa đặt, xuất hiện trên cơ quan thông tấn của chúng tôi do tin tặc tấn công, FBI đã xác nhận điều này", Ngoại trưởng Qatar Sheikh Mohammed Bin Abdulrahman al-Thani nói. 
Cáo buộc liên quan đến các tin tặc Nga làm tăng thêm lo ngại của tình báo và các cơ quan thực thi pháp luật Mỹ về biện pháp tấn công mạng tương tự như điều được tin là Nga can thiệp bầu cử Mỹ năm ngoái.
Các quan chức Mỹ nói rằng mục tiêu của Nga là gây rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh. Vài tháng qua, các tin tức giả mạo, cũng bị nghi do hoạt động tấn công mạng từ Nga, đã xuất hiện trong các cuộc bầu cử ở Pháp, Đức và các nước khác. Tuy nhiên, chính phủ Nga phủ nhận mọi các buộc.
Hiện chưa rõ Mỹ theo dấu các tin tặc từ sự việc ở Qatar tới các tổ chức tội phạm Nga hay các cơ quan an ninh Nga vốn bị cáo buộc can thiệp bầu cử Mỹ. Một quan chức Mỹ lưu ý rằng dựa trên các thông tin tình báo trong quá khứ, "không có nhiều điều xảy ra ở nước đó mà không có sự hỗ trợ của chính phủ".
FBI và Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) từ chối bình luận. Một phát ngôn viên của đại sứ quán Qatar ở Washington cho biết cuộc điều tra đang diễn ra và kết quả sẽ sớm được công bố. 
Các nước gồm Arab Saudi, Bahrain, Ai Cập, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Yemen, Libya và Maldives sau đó tuyên bố cắt đứt quan hệ ngoại giao với Qatar, đồng thời ngừng mọi kết nối trên bộ, trên biển và trên không với nước này. Họ cáo buộc Qatar dung dưỡng các nhóm cực đoan, cũng như ủng hộ Iran.
Hôm qua, ông Trump dùng tài khoản mạng xã hội Twitter chỉ trích Qatar. Tổng thống Mỹ không tin rằng tin tặc đã tung ra tin tức giả. Ông Trump ủng hộ việc Arab Saudi cùng các đồng minh cắt đứt quan hệ ngoại giao với Qatar, do cáo buộc nước này hỗ trợ khủng bố. Nhưng Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ hôm qua tuyên bố không có kế hoạch rời khỏi căn cứ không quân Mỹ đặt ở Qatar để tiến hành các cuộc không kích khủng bố trong khu vực.
Hàng chục chuyến bay đã bị hủy, máy bay Qatar không được đi vào không phận các nước láng giềng. Người dân Qatar đang đổ xô mua thực phẩm vì lo sợ tình trạng thiếu lương thực.
Qatar từng có nhiều lần căng thẳng với các nước láng giềng. Năm 2014, các quốc gia vùng Vịnh triệu hồi đại sứ tại Qatar do Doha ủng hộ phong trào Anh em Hồi giáo, vốn bị coi là khủng bố. Qatar từng bị chỉ trích vì ủng hộ các phiến quân Hồi giáo ở Syria. Năm 2013, tổ chức khủng bố Taliban tại Afghanistan đã mở một văn phòng ở Doha. 
Các nước vùng Vịnh có thể cũng đã bị chọc giận bởi Doha đầu năm nay trả một khoản tiền chuộc lớn để đổi lấy tự do cho một nhóm săn bắn, trong đó có các thành viên hoàng gia Qatar, bị bắt cóc ở miền nam Iraq. Các quan chức Iraq nói khoản tiền chuộc lên đến hàng trăm triệu USD, được trả cho lực lượng dân quân có quan hệ chặt chẽ với Iran. Văn Việt

Quốc vương Qatar hoãn phát biểu với người dân về việc bị các nước Arab cắt quan hệ để Kuwait có điều kiện xử lý khủng hoảng vùng Vịnh.

Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad al-Thani. Ảnh: Reuters.
Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad al-Thani. Ảnh: Reuters.
Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad al-Thani đêm 5/6 điện đàm với người đồng cấp Kuwait Sabah al-Ahmad al-Jaber al-Sabah, Ngoại trưởng Qatar Mohammed bin Abdulrahman al-Thani hôm nay nói với kênh truyền hình Al Jazeera.
Quốc vương al-Thani cho biết ông quyết định hoãn phát biểu với người dân Qatar về việc nước này bị Arab Saudi, UAE, Bahrain cắt quan hệ ngoại giao và Doha sẽ không trả đũa các quốc gia láng giềng.
Theo Mohammed, việc này nhằm giúp Quốc vương Kuwait al-Sabah có thể "tiếp cận và liên lạc với các bên trong cuộc khủng hoảng và kiểm soát tình hình". Quốc vương Kuwait từng góp phần quan trọng trong xử lý cuộc khủng hoảng ngoại giao tương tự ở vùng Vịnh năm 2014.
Ông Mohammed nói Qatar "tin những khác biệt giữa các quốc gia có thể được giải quyết qua đối thoại", đề xuất tổ chức gặp để trao đổi quan điểm, thu hẹp khác biệt trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau.
Arab Saudi, Bahrain, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Ai Cập hôm qua đồng loạt cắt quan hệ ngoại giao với Qatar vì Doha "ủng hộ phiến quân Hồi giáo và Iran". Doha phủ nhận cáo buộc này. Yemen, chính phủ ở miền đông Libya và Maldives sau đó cũng quyết định cắt quan hệ với Qatar.
Công dân Arab Saudi, UAE và Bahrain bị cấm đến, cư trú hoặc đi qua Qatar. Cư dân và du khách ở Qatar có 14 ngày để về nước. Công dân Qatar cũng có 14 ngày để rời khỏi các nước trên.
Các biện pháp được áp dụng nghiêm trọng hơn so với cuộc khủng hoảng dài 8 tháng năm 2014. Khi đó, Arab Saudi, Bahrain và UAE chỉ rút đại sứ tại Doha về nước với cáo buộc Qatar hỗ trợ phiến quân.
Reuters dẫn lời các quan chức và cựu quan chức Mỹ cho biết Washington sẽ thầm lặng tìm cách xoa dịu căng thẳng giữa Arab Saudi và Qatar bởi Doha rất quan trọng đối với lợi ích ngoại giao và quân sự Mỹ.
Qatar là thành viên trong liên minh quốc tế, do Mỹ dẫn đầu, đang đối phó Nhà nước Hồi giáo (IS). Quốc gia này có căn cứ không quân al-Udeid, nơi Mỹ bắt đầu mọi chiến dịch trên không của liên minh trong khu vực.Như Tâm

Dù bị các nước vùng Vịnh dồn ép, Qatar có thể vượt qua cuộc khủng hoảng nhờ tiềm lực tài chính và truyền thông của mình.

loi-thoat-cho-cuoc-doi-dau-giua-qatar-va-cac-nuoc-vung-vinh
Người dân Qatar tích trữ nhu yếu phẩm sau khi nước này bị các quốc gia vùng Vịnh cô lập. Ảnh: AFP
Một cơn sóng thần ngoại giao vừa tràn qua vùng Vịnh, khi một loạt quốc gia gồm Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Bahrain, Yemen và Ai Cập bất ngờ tuyên bố cắt đứt quan hệ với Qatar, đẩy nước này vào tình cảnh bị cô lập hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định rằng cuộc khủng hoảng này sẽ không dẫn đến điều tồi tệ nhất và có thể sẽ được tháo gỡ qua các kênh ngoại giao, theo Euronews.
Ông Abdel Bari Atwan, tổng biên tập tờ al Rai của Kuwait, cho rằng cuộc khủng hoảng ở vùng Vịnh hiện nay có nguồn gốc sâu xa từ mối quan hệ giữa Qatar và Iran cũng như sự ủng hộ mà Doha dành cho phong trào Anh em Hồi giáo và Hamas.
Theo ông Atwan, các nước vùng Vịnh năm 2014 đưa ra thỏa thuận rằng Qatar sẽ cắt đứt quan hệ với Iran và phong trào Anh em Hồi giáo, nhưng quốc gia này đã không làm như vậy. Sau chuyến thăm tới vùng Vịnh gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump, các nước trong khu vực đang tìm cách xây dựng một liên minh mới chống lại Iran, nhưng Qatar dường như đã tự tách mình ra khỏi liên minh này.
Atwan dự đoán rằng trong vài ngày tới, các nước vùng Vịnh sẽ tiếp tục gia tăng sức ép ngoại giao lên Qatar, khi niềm tin giữa các bên đã đổ vỡ. "Mục đích cuối cùng của họ là tăng tối đa áp lực lên Qatar, buộc nước này phải tuân thủ đầy đủ những điều kiện mà các quốc gia vùng Vịnh đưa ra", Atwan nhận định.
Trong trường hợp Doha vẫn kiên quyết không nhượng bộ dù bị cô lập, Atwan cho rằng các nước vùng Vịnh có thể sẽ chuyển sang phương án B, không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự.
Tuy nhiên, chuyên gia bình luận quốc tế Ruben Banerjee, người từng sống ở Qatar nhiều năm, cho rằng kịch bản này rất khó xảy ra. Qatar là nơi có căn cứ không quân al-Udeid với hơn 1.000 lính Mỹ cùng sở chỉ huy tiền phương của Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ, Lầu Năm Góc cũng đã tuyên bố sẽ không rời bỏ căn cứ này bất chấp cuộc khủng hoảng trong khu vực. Việc các nước Arab phát động chiến dịch quân sự tấn công một quốc gia có căn cứ quân sự Mỹ gần như là điều không thể xảy ra.
Oanh tạc cơ B-1 Mỹ cất cánh từ căn cứ al-Udeid ở Qatar (Video: USAF)
Ngoài ra, liên minh quân sự do Arab Saudi dẫn đầu vẫn đang tham gia vào chiến dịch tấn công phiến quân Houthi ở Yemen và gánh chịu nhiều tổn thất về sinh lực, vật lực, tài chính. Các nước này rất khó có thể đồng thời phát động một cuộc chiến nữa nhắm vào Qatar, đất nước có tiềm lực tài chính bậc nhất trong khu vực.
Theo Banerjee, tương lai của cuộc khủng hoảng được thể hiện khá rõ trong thái độ của chính người dân Qatar. Hôm qua, rất nhiều người đổ tới các siêu thị, trung tâm mua sắm để tích trữ lương thực, nhu yếu phẩm vì lo ngại các mặt hàng nhập khẩu sẽ bị Arab Saudi phong tỏa. Tuy nhiên, không một ai tỏ ra hoảng sợ hay quá lo lắng về tương lai ảm đạm của đất nước.
"Tôi cho rằng tình hình ở Qatar còn lâu mới bị coi là thảm họa", Banerjee nhấn mạnh. Ông nói rằng dù có diện tích nhỏ bé, Qatar có sức mạnh hàng đầu trong khu vực cả về tài chính lẫn khả năng định hướng dư luận.
Sức mạnh tài chính và truyền thông
loi-thoat-cho-cuoc-doi-dau-giua-qatar-va-cac-nuoc-vung-vinh-1
Dù có diện tích nhỏ, Qatar có nguồn lực tài chính rất mạnh so với các nước trong khu vực. Đồ họa: WP
Với 335 tỷ USD trong quỹ đầu tư quốc gia, thu nhập bình quân đầu người ở mức 129.726 USD, cùng trữ lượng khí đốt khổng lồ, Qatar không hề phải đối mặt với bất cứ thách thức kinh tế nào giống như người khổng lồ láng giềng Arab Saudi đang phải loay hoay đối phó.
Người dân Qatar được hưởng rất nhiều phúc lợi của chính phủ và gần như không phải làm việc mà vẫn sống dư dả. Người dân bản địa đi làm có thể có thu nhập cao gấp đôi những chuyên gia nước ngoài có trình độ tới quốc gia này làm việc.
Các nước láng giềng trong khu vực rõ ràng rất ghen tị với Qatar, nhất là với tập đoàn truyền thông Al Jazeera, thế lực có thể định hướng dư luận trên mọi ngõ ngách của thế giới Arab. Al Jazeera hoạt động một cách chuyên nghiệp, có tác động rất lớn đến dư luận toàn bộ vùng Vịnh, phần nào phản ánh chính sách đối ngoại của Qatar.
Theo Banerjee, với sức mạnh tài chính và truyền thông như vậy, Qatar nắm trong tay công cụ hoàn hảo để gia tăng ảnh hưởng trong khu vực, chạm tay vào những lĩnh vực gây tranh cãi nhất, chẳng hạn như cho phép các lãnh đạo phong trào vũ trang Hamas của Palestine trú ngụ, hay cung cấp nơi ẩn náu cho các thành viên nhóm Taliban. Chính những tranh cãi như vậy lại càng khiến Qatar thể hiện được quyền lực của mình.
Dàn siêu xe trên đường phố thủ đô Doha của Qatar (Video: Dlightswitch)
Chuyên gia này khẳng định dù Arab Saudi, Ai Cập và các quốc gia vùng Vịnh khác có đồng lòng gia tăng căng thẳng với Qatar, họ không đủ khả năng để đẩy nước này vào thế đường cùng và cuộc khủng hoảng sẽ sớm qua đi, giống như những lần hục hặc trước đây trong khu vực.
Trên thực tế, Kuwait, một trong những quốc gia vùng Vịnh liên quan đến cuộc khủng hoảng, đã đề nghị tổ chức các cuộc đàm phán hòa giải giữa các bên, theo BBC. Qatar cũng tuyên bố hoan nghênh biện pháp này, cho biết đang tìm kiếm "hình thức đối thoại cởi mở và chân thành" để giải quyết khủng hoảng.
"Cuộc khủng hoảng Qatar hiện nay chỉ là một thời khắc khó khăn không hơn không kém. Trong mọi kịch bản, trời sẽ không sập xuống dù các nước đang cố dồn ép để cô lập Qatar", Banerjee nhấn mạnh.
Trí Dũng
Vị trí các quốc gia vùng Vịnh. Đồ họa: BBC.
Vị trí các quốc gia vùng Vịnh. Đồ họa: BBC.

No comments:

Post a Comment