Sunday, July 23, 2017

Bài viết hay(5209)

Dạo này các công ty điện mặt trời quáng cáo rùm beng trên báo đài Bolsa; nhất là khi nghe ông Nam Lộc, Việt Thảo thì bà con rủ nhau xài điện mặt trời ngay mà quên mất một điều quan trọng: Chính "thằng" Obama đã khởi xướng phong trào điện mặt trời. Bởi vậy ngày nào tui còn xài điện mặt trời thì tui còn nhớ Obama cho dù có nhiều người chửi Obama tàn mạt luôn y như khùng vậy. Mỹ khùng nhiều ghê.

ĐIỆN MẶT TRỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

Bản chất điện mặt trời là lấy ánh sáng từ mặt trời chuyển hóa thành năng lượng điện cho con người sử dụng. Thay vì sử dụng năng lượng hóa thạch, thủy điện thì điện mặt trời là một dạng năng lượng tái tạo giảm những tác động xấu đến môi trường.
Tuy nhiên, khôn g có nghĩa công nghệ điện mặt trời là không gây tác động xấu đến môi trường mà hoàn toàn ngược lại. Nếu sử dụng công nghệ cũ, lạc hậu thì chính công nghệ điện mặt trời gây ô nhiễm môi trường rất lớn thậm chí di hại đến nhiều thế hệ.
Trong tấm pin mặt trời có khối lượng khoảng 22kg, thành phần chính là silic tinh khiết lên đến hơn 90% khối lượng. Silic tồn tại trong tự nhiên dưới dạng cát trắng thạch anh hàm lượng silic khoảng 95-99,5%. Quá trình tuyển rửa, kết tinh để sản xuất tấm nền silic đạt 99,9999% (6 số 9), nếu dùng công nghệ hóa thì phải sử dụng một lượng hóa chất lớn để đẩy các vi chất có tính kim loại dẫn điện trong đó (như: sắt, vàng, titan, nhôm, …)
Đặc biệt, hiện nay một số nước sử dụng công nghệ cũ trong tấm pin mặt trời có chứa cadmium; những công nghệ này họ tìm cách xuất khẩu ra nước ngoài cho những nước nghèo, phát triển chậm hơn.

Cadimi (Cd) là chất chất phóng xạ, xếp vào nhóm kim loại chuyển tiếp tương đối hiếm, mềm, màu trắng ánh xanh và có độc tính.
Cadimi (Cd) là một trong rất ít nguyên tố không có ích lợi gì cho cơ thể con người. Nguyên tố này và các dung dịch các hợp chất của nó là những chất cực độc thậm chí chỉ với nồng độ thấp, và chúng sẽ tích lũy sinh học trong cơ thể cũng như trong các hệ sinh thái. (https://vi.wikipedia.org/wiki/Cadimi)
Việt Nam có ưu thế là quốc gia nhiệt đới số ngày nắng nhiều hơn 300 ngày/năm, cường độ bức xạ mặt trời vào nhóm cao trên thế giới 4-5 KWh/m2/ngày, cùng với hơn 3.200 km bờ biển là những mỏ cát trắng có hàm lượng SiO2 cao rất thích hợp với đầu tư công nghệ điện mặt trời. Tuy nhiên, không có nghĩa là phải đầu tư bằng mọi giá để sau này con cháu chúng ta gánh lấy hậu quả khôn lường của cha ông để lại.
Việt Nam không thiếu những nhà khoa học có khả năng phản biện các loại công nghệ hủy hoại môi trường sống.
Mà Formosa là một bài học … chưa có phần kết luận.
(tham khảo nhà máy sản xuất pin mặt trời https://goo.gl/2mSwY7)Đỗ Thành Nhân

Hoạt động của các tổ chức phi chính phủ, xã hội dân sự tại Việt Nam

clip_image002
Tổng thống Mỹ Barrack Obama gặp gỡ đại diện một số tổ chức dân sự Việt Nam, ngày 24 tháng Năm, 2016, tại Hà Nội. AFP

Ngày 14 tháng 7 năm 2017, 13 tổ chức phi chính phủ đã làm kiến nghị gửi Chính phủ Việt Nam đề nghị dừng lại việc đổ bùn nạo vét xuống biển Bình Thuận. Một tuần sau đó, Hội nghề cá Việt Nam cũng lên tiếng phản đối chuyện này.
Đó là dấu hiệu cho thấy các tổ chức dân sự và phi chính phủ hiện nay ở Việt Nam ngày càng đóng vai trò của mình.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Quang A, hiện sống ở Hà Nội, các tổ chức xã hội dân sự, các tổ chức phi chính phủ (NGO) ở Việt Nam mang những màu sắc rất đa dạng, từ những tổ chức có đăng ký hoạt động với Nhà nước, đến các nhóm đấu tranh vì dân chủ và nhân quyền, luôn bị Nhà nước xem là bất hợp pháp. Theo ông cả trăm ngàn tổ chức như thế hoạt động trên mọi lĩnh vực và vùng miền trong cả nước.
Vẫn theo ông Nguyễn Quang A, Nhà nước Việt Nam muốn xếp những tổ chức của Đảng Cộng sản như Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản,… vào trong danh sách những tổ chức phi chính phủ, nhưng ông A nói rằng những tổ chức này hoạt động bằng Ngân sách Nhà nước, và ông gọi đó là các GONGO, tức là mang danh phi chính phủ nhưng do Nhà nước dựng nên và điều khiển.
Tiến sĩ Nguyễn Quang A là người nghiên cứu về xã hội dân sự Việt Nam, ông đã từng thành lập một tổ chức tư vấn, phản biện chính sách độc lập mang tên là IDS, sau đó bị giải tán vì một chỉ thị kiểm soát các tổ chức phản biện, đưa ra dưới thời cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Các NGO đã làm được nhiều việc trong những năm qua

Mặc dù bị chi phối bởi Nhà nước Việt Nam, nhưng điều đó không có nghĩa là các tổ chức này hoàn toàn lệ thuộc vào Nhà nước. Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, chuyên gia về môi trường hiện làm việc ở Đại học Cần Thơ, cho biết các tổ chức NGO dù có đăng ký với Nhà nước, nhưng thường rất quan tâm đến các vấn đề môi trường, và đời sống của cộng đồng dân cư:
“NGO rất nhạy cảm đối với các dự án liên quan đến cộng đồng, bởi vì NGO làm việc với người dân, với cộng đồng nhiều hơn. Họ phải dùng tiếng nói của họ bằng cách này hay cách khác, họ mời các nhà khoa học, họ tổ chức ra những mạn đàm, họ viết trên báo, đưa ra những kiến nghị để chính quyền thay đổi những chính sách hay thay đổi những quyết định”.
Tiến sĩ Lê Anh Tuấn là thành viên của tổ chức Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam, một trong các NGO tham gia ký kiến nghị yêu cầu Nhà nước Việt Nam dừng lại việc đổ bùn nạo vét xuống biển Bình Thuận.
Đánh giá các hoạt động như vừa nêu trên của các NGO đăng ký với chính quyền ở Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Quang A cho rằng:
“Rất là quan trọng, vì những hội đấy là những hội chuyên nghiệp. Họ là những người được đào tạo và rất chuyên nghiệp. Và càng ngày họ càng có vai trò quan trọng. Và tôi nghĩ là rất cần khuyến khích những hội như thế hoạt động. Bởi vì xã hội dân sự nó rất là rộng chứ không chỉ bao gồm một nhóm người đấu tranh cho dân chủ và nhân quyền”.
Cá nhân Tiến sĩ Nguyễn Quang A cũng tham gia các hoạt động của các nhóm đấu tranh vì nhân quyền chẳng hạn như tổ chức No-U, ra đời từ những cuộc biểu tình chống Trung Quốc, nhưng không được Nhà nước công nhận. Ông nói rằng hiện nay các nhà hoạt động dân chủ và nhân quyền tại Việt Nam, đôi khi nhìn những tổ chức NGO có đăng ký với Nhà nước bằng một ánh mắt không thiện cảm.
“Những tổ chức đấy không phải là tay sai của chính quyền. Rất đáng tiếc một số anh em hoạt động nhìn họ như những tổ chức GONGO. Họ mời người này người kia vào tham dự, thì đấy là cái cách thực hiện, chiến thuật hoạt động của họ. Họ muốn trôi chảy thì cũng phải thế này thế kia. Mình nghĩ họ hoạt động độc lập chứ không phải là tay sai”.
Ông đưa ra ví dụ một tổ chức tên gọi là RED, nghiên cứu về chuyện bạo hành các nhà báo. Tổ chức này mời các thành viên Chính phủ Việt Nam đến họp với họ, bao gồm cả các quan chức của Ban Tuyên giáo Trung ương, cơ quan tuyên truyền của Đảng Cộng sản.
Dược sĩ Nguyễn Anh Tuấn, thành viên của nhóm Hà Nội Xanh, tiến hành những hoạt động bảo vệ môi trường, nói về tổ chức của mình, một tổ chức không có đăng ký hoạt động:
Chúng tôi hình thành từ phong trào Hà Nội xanh, từ con người cho đến phương châm hành động, khi chúng tôi phát triển lên thành một tổ chức thì chúng tôi cũng biết khả năng được cấp phép hoạt động là không thể. Nên ngay từ đầu chúng tôi đã xác định là hoạt động độc lập”.
Tuy nhiên nhận xét về hoạt động của các NGO có đăng ký, dược sĩ Nguyễn Anh Tuấn nói:
“Để đạt được mục tiêu làm được nhiều việc, họ phải chính thức đăng ký để có trụ sở, để chính danh, để có thể vận động các bên liên quan trong hệ thống chính trị. Khi mà như vậy thì họ phải chịu cấp phép, và chịu áp lực tránh công an rút giấy phép, cho nên họ cũng bị hạn chế. Tuy nhiên tôi trân trọng họ, tin rằng họ luôn hướng đến sự thúc đẩy những giá trị văn minh”.
Ngoài các NGO, còn có các hội nghề nghiệp ở Việt Nam. Ý kiến về tính độc lập của các hội này là những ý kiến khác nhau. Dược sĩ Nguyễn Anh Tuấn thì cho rằng họ là cánh tay nối dài của Đảng Cộng sản, trong khi đó thì Tiến sĩ Nguyễn Quang A cho rằng cũng có thể xem họ là các tổ chức dân sự:
“Nó tùy từng hội. Có những hội khá độc lập. Có những hội do một ông quan chức nào đấy, một ông Thứ trưởng về hưu, thì những hội do những quan chức lập ra như thế, thì nhiều khi họ cũng xin xỏ cái bộ chủ quản của họ cái gì đấy. Khả năng độc lập của họ kém đi. Ngay trong các hội nghề nghiệp cũng là một cái phổ tương đối là rộng. Có những ông khá là độc lập, có những ông thực sự là vô tích sự”.
Chia sẻ quan điểm này là Tiến sĩ Lê Anh Tuấn:
“Thực ra nói về tính độc lập thì ở Việt Nam cũng phải để nó trong ngoặc kép chút xíu. Có những cái họ độc lập, có những cái họ lệ thuộc phần nào vào chính quyền. Ví dụ như Hội nông dân, hay Hội nghề cá. Trong các hội nghề nghiệp này họ cũng tư vấn các nhà khoa học, giúp cho họ cơ sở khoa học, đề nghị Nhà nước xem xét”.
Ông đưa ra ví dụ những lần Hội nghề cá và Hội nông dân Việt Nam phản đối những dự án có nguy cơ ảnh hưởng tới môi trường, như chuyện dìm bùn nạo vét ở Bình Thuận, hay phản đối dự án nhà máy giấy ở tỉnh Hậu Giang, có nguy cơ làm ô nhiễm sông Cửu Long.

Sự tự nguyện và nguồn lực từ bên ngoài

Ngoài chuyện xin giấy phép, các tổ chức NGO còn phải đối mặt với vấn đề kinh phí hoạt động. Tiến sĩ Lê Anh Tuấn nói:
“Có một số cái Nhà nước cho phép, một số cái Nhà nước kiểm soát. Đó cũng là điều khó khăn. Ngoài ra họ không có nguồn tài chính dồi dào như các cơ quan Nhà nước để làm nghiên cứu. Họ dựa vào sự tự nguyện của các thành viên, hay nhờ các nhà khoa học cố vấn cho họ. Mà không phải ai cũng nhận lời vì sợ đụng chạm các cơ quan Nhà nước, hay các công ty tập đoàn lớn. Nhưng cũng có những nhà khoa học quan tâm đến môi trường, sinh thái, sinh kế của người dân thì cũng góp tiếng nói trong các vấn đề này”.
Một số các NGO Việt Nam nhận được tài trợ từ các tổ chức nước ngoài, ví dụ như OXFAM, Cộng đồng châu Âu, Quĩ Fort, Quĩ Toyota, nhưng theo Tiến sĩ Nguyễn Quang A, chuyện này không hề dễ dàng, vì họ luôn bị kiểm soát chặt chẽ từ Chính phủ:
“Họ luôn luôn soi cái thủ tục để mà xét duyệt dự án, để được nhận tiền thì họ hành các tổ chức NGO lên bờ xuống ruộng. Các NGO bị kềm kẹp một cách mệt mỏi và khó khăn. Các NGO có thể nhận tiền từ nước ngoài nhưng các thủ tục ấy rất là phức tạp”.
Quan sát hoạt động của các tổ chức NGO trong hai chục năm qua, Tiến sĩ Nguyễn Quang A cho rằng sự hình thành và hoạt động của các tổ chức dân sự, phi Chính phủ Việt Nam là rất tốt.
Dược sĩ Nguyễn Anh Tuấn thì cho rằng các tổ chức NGO được cấp giấy phép của Chính phủ cũng đã tham gia vào các hoạt động trước kia bị xem là nhạy cảm, chẳng hạn như trong cuộc biểu tình chống chặt cây xanh tại Hà Nội cách đây hai năm, một NGO có giấy phép của Nhà nước đã cùng nhóm Hà Nội Xanh của ông tổ chức cuộc tuần hành.
Tuy nhiên ông Tuấn lại bi quan cho rằng trong thời gian từ đầu năm 2017 đến nay, các tổ chức dân sự không có giấy phép lại bị đàn áp mạnh mẽ hơn trước, mặc dù những hoạt động như đưa kiến nghị, phản biện xã hội trên báo chí, hay mạng xã hội của các NGO có vẻ khởi sắc và cấp thời hơn.Kính Hòa, RFA

CHÂN PHƯƠNG những ngày câm nín

Eduardo Galeano (1940-2015): Trong một xã hội ngục tù, văn học tự do chỉ có thể hiện hữu để tố cáo và nuôi hi vọng (In an incarcerated society, free literature can exist only as denunciation and hope) - “In Defense of the Word” (7) tr. Bobbye S. Ortiz, Days and Nights of Love and War, 1977, tr. Judith Brister, 1983

Trần Ngọc Cư sưu tầm, dịch và gửi cho Văn Việt. BVN mượn làm đề từ cho bài dưới đây của văn hữu Trần Hữu Thục, phê bình tập thơ Chú thích cho những ngày câm nín của nhà thơ Chân Phương, từng đăng trên Tiền Vệ và có nhã ý gửi đến BVN.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Bauxite Việt Nam
clip_image002

Tập thơ bắt đầu bằng một “tin vắn” dựng lên chân dung về “tôi”, một cái “tôi” hết sức đặc thù sau ngày Cộng sản chiếm trọn miền Nam.
Tôi là cơn điên
Còn sống sót giữa sự vật mồ côi
(…)
Là miếng giẻ nhét vào mồm
Là mảnh vải đen bịt mắt
Là vũng máu khô
Không còn nhớ những phát đạn bắn vào đầu
(tin vắn)
“Tôi” là một hiện hữu phi-hiện-hữu: câm và nín.
Tôi chính là sự câm nín hèn hạ của các người.
Rốt cuộc:
Tôi không còn tiếng nói
chỉ còn hơi thở tôi và bát cơm nhỏ của con tôi
(tuyên ngôn của tôi)
“Tôi” ở đây là một thực thể bị thu gọn, bị bần cùng, bị tước đoạt cả trong lẫn ngoài. Tự bản thân, mỗi một “tôi” là một nạn nhân, thậm chí là một/những sự vật; hay nói cách khác, một hiện hữu bị biến thành sự vật, bị sự-vật-hóa. Không còn “tiếng nói”, chỉ có “hơi thở” và “bát cơm”. Đó là một xã hội trong đó cá nhân chẳng khác gì hơn là một chuỗi chuyển động:
…một thực quản xếp hàng đằng sau hằng hà thực quản
            …hai bàn chân di động giữa mớ tiêu chuẩn thấp cao
            …mười ngón tay quờ quạng tìm chút hy vọng khẩu phần (tôi có nói gì đâu)
Bằng cách sử dụng hoán dụ, bài thơ khắc họa rõ nét điển hình trong một cửa hàng mậu dịch, nhưng cũng là khắc họa đầy hình tượng một xã hội, trong đó mọi hoạt động tinh thần bị thanh tẩy toàn diện! Tất cả sinh hoạt gói gọn trong những chuyển động vô cùng “sinh vật”: một con thú tìm kiếm miếng ăn. Không hơn không kém.
Cái mà cá nhân sở hữu duy nhất (nếu còn có thể gọi là sở hữu) mà bạo lực “cách mạng” (!) không thể tước bỏ: không khí.
Ba trăm sáu lăm ngày
Là độc quyền của mặt trời chủ nghĩa
….
Phần còn lại của chúng ta
Là không khí và không khí
(tần trung ngâm 1982)
Mà ngay cái “sở hữu” đó cũng không yên, vì:
làm sao mô tả cái không gian nằm ngoài mọi không gian ấy
có bàn tay khổng lồ cầm lưỡi dao vĩ đại
             xắn vào miếng thịt tí hon.
(mặc niệm tôi)
  Mỗi một “tôi”, mỗi một cá nhân bị hư vô hóa ngay khi hắn đang hiện hữu.
Những dòng thơ trên đẩy hình ảnh của một xã hội toàn trị đến chỗ tận cùng bản chất của nó.
***
clip_image004
Hình bìa: Chú thích cho những ngày câm nín (Ấn bản 1992)
Trong không khí của những ngày tháng Tư, đọc lại “Chú thích cho những ngày câm nín” của Phương Sinh,  tôi tưởng chừng như sống lại cả cái thời kỳ lạ lùng đó qua một thứ ngôn ngữ đan kết giữa hiện thực và trí tuệ trong một cấu trúc thơ mới mẻ. Hiện thực được chắt lọc, được vắt hết râu ria, được tinh chế để lột trần ra cốt lõi của nó. Một thứ hiện thực trí tuệ hóa. Đó là thời mà từng cái “tôi” - những cái “tôi” trong “nhân dân” thuộc phe chiến bại - bị xem là kẻ thù. Cực kỳ đen tối và cực kỳ phi lý. Đến nỗi mỗi lần nhớ lại, tưởng như tất cả là một hư cấu lớn, chỉ nằm [trong] trí óc hoang tưởng của con người.
Phương Sinh là bút hiệu khác của một nhà thơ tại hải ngoại hiện nay, Chân Phương[i]. Theo lời giới thiệu của nhà xuất bản, Trình Bày, anh “là một nhà trí thức trẻ tuổi, thi sĩ, người viết truyện, viết tiểu luận và nhà biên khảo”. Trong thời gian còn ở trong nước, anh “đã sáng tác hàng trăm bài thơ được chuyền tay trong giới văn nghệ và bạn bè”. Chú thích cho những ngày câm nín là tác phẩm đầu tay của anh, gồm 56 bài, “tuyệt đại đa số chính là các thi phẩm nói trên được phục hồi từ ký ức của tác giả”. Đọc tập thơ như là đọc một bản tường trình về cuộc sống. Nhưng đặc biệt là “KHÔNG có lấy một giọt nước mắt! (…) Tất cả là căng thẳng, là trực diện, là nói xiên (…) là chữ nghĩa nho nhã, hiện thực, nóng hổi,… nhưng không một giọt nước mắt”, theo nhận xét của nhà thơ Diễm Châu (Tiền Vệ).
Vâng, không xúc động. Nhưng chứa chan nỗi niềm. Chất ngất suy tư. Chú thích cho những ngày câm nín trước hết là cách vận dụng chữ nghĩa. Khô, trần trụi, một mặt. Mạnh, gân guốc, khỏe, một mặt khác. Như những nhát dao chém vào hiện thực. Những phát súng bắn vào đá sỏi. Không lý giải. Chữ nghĩa tự nó phơi bày cái xã hội dửng dưng, lạnh lùng, vô cảm. Nhân vật vẫn cười, vẫn khóc, vẫn đi, vẫn đứng, vẫn chơi đùa, tắm, ngủ… nhưng chỉ là cái rộn ràng của một cỗ máy khô, chết. Động mà bất động. Cõi nhân sinh là một rừng sự vật khô, chết.
Dẫu vậy, ngôn ngữ thơ ở đây lại vẫn là ngôn ngữ thời sự, ngôn ngữ xã hội sống. Là những sự kiện nóng hổi diễn ra hàng ngày.
bọn giàu đem vàng đô la hột xoàn                  giấu
lũ nghèo đem con cháu                                   giấu
cán bộ thiếu ăn dốt nát                                    giấu    
dân đói rách bệnh tật                                      giấu
công an thích gái ham tiền                              giấu
nhà nước tham ô bất lực                                 giấu
quốc hội tòng phạm đồng lõa                         giấu
đảng có vô số sai lầm                                      giấu
tôi nhà thơ
còn chút đau khổ với lương tri                        giấu
(xu hướng tất yếu)
Cốt lõi của bài thơ nằm trong một chữ: giấu. Con chữ đơn giản này, kỳ lạ thay, giúp soi rõ hiện tượng toàn trị Cộng sản. Có thể nói, phương sách cai trị cộng sản là Giấu. Bằng mọi giá. Thắng lợi của họ trong thời kỳ chiến tranh, chính là kỹ thuật giấu. Giấu súng, giấu cán bộ dưới hầm. Giấu thất bại, giấu khuyết điểm. Giấu cán binh, bộ đội chết. Lúc hết chiến tranh, cũng tiếp tục giấu. Nhà nước giấu. Cán bộ giấu. Nhân dân giấu. Người người đua nhau giấu. Nhà nhà đưa nhau giấu. Hãy gọi chủ nghĩa Cộng sản là chủ nghĩa Giấu. Nếu hành trình của nhân loại đi từ bưng bít đến mở rộng, tự do, thì chủ nghĩa Cộng sản kéo giật lùi: từ mở đến đóng. Đóng chặt mọi cánh cửa. Đóng chặt những sai trái, những bất công, đàn áp. Bằng cách đóng chặt tư duy của mỗi cá nhân.
Trong “tình khúc mới”, nhà thơ vẽ ra bi kịch của tình yêu dưới sự kiểm soát chặt chẽ của chế độ bằng những mác-lênin toàn tập, quốc tế ca, phim liên xô, khẩu hiệu, công an khu vực, đại biểu công đoàn, lăng bác, nhật ký trong tù, vân vân và vân vân. Bi thảm nhất có lẽ là lời dặn dò:
chỉ xin em một điều duy nhất
từ đây đến ngày tóc bạc da mồi         
rủi anh có say rượu hoặc nằm mơ ăn nói lỡ lời
em nhớ đừng đi báo cáo
Tình cũng giấu. Yêu cũng giấu. Đúng là tận cùng bằng số! Chỉ vì, nói như Lê Đạt, hàng chục năm trước đó:
…đem bục công an đặt giữa trái tim người…
***
Đặc điểm của thơ Chân Phương là ẩn dụ nghịch - nghịch dụ. Một ví von ngược giữa ý niệm và hiện thực, giữa hiện thực và hiện thực cũng như giữa ý niệm và hiện thực. Với hình thức nghịch dụ, nhà thơ làm đậm nét thêm tính cách kỳ quái, lạ lùng của xã hội. Biến tất cả thành hiện tượng trào lộng.
Nét nổi bật nhất của tập thơ là tính trào lộng rất riêng của nó.
Lý tưởng của nhân loại mà người Cộng sản kêu đòi biết bao nhiêu người hy sinh hết mấy thế hệ chỉ là:
bình đẳng - nàng út bị hãm hại
lẽ phải - vua già bị soán ngôi
tự do - thằng hề đang lải nhải
(kịch mới)
Một đối chiếu đầy cay đắng, giữa khẩu hiệu, chiêu bài và hiện thực. Chúng không chỉ so le mà nghịch đảo. Thậm chí, không cái gì dính dáng đến cái gì. Chữ theo đàng chữ, nghĩa theo đàng nghĩa, hiện thực theo đàng hiện thực. Bởi thế mà:   
vứt mẹ nhân phẩm đi mà sống
tốc độ xung động thần kinh làm sao đuổi kịp lạm phát gia tăng
hãy vá víu hình hài bằng những cơn say
và đến cửa hàng quốc doanh mua chịu một lời hứa
(thư cho bạn trong nước)
Khó khăn ư? Không sao. Tiêu cực ư? Không sao. Thời nào chả thế. Vả lại:
dù sao cũng khá hơn nhiều so với thời khuyết sử
hãy tự trang bị thật nhiều chủ nghĩa duy vật với tối đa kiên nhẫn
mày sẽ hiểu ra tính hợp lý của mấy ký gạo
khi đã được độn đầy những hứa hẹn nhân đạo
(thư cho bạn nước ngoài)
Tốt hơn thời khuyết sử, một lời ca ngợi chế độ đầy hào phóng! Vì không ở đâu, bạn được hưởng nhiều lời hứa hơn trong chế độ xã hội chủ nghĩa. Những lời hứa cộng với rất nhiều kỹ thuật trị dân khác đã biến “tôi” - chủ thể tư duy - trở thành một thực thể sẵn sàng cống hiến tất cả. Kể cả chính bản thân mình:
tôi ký tên ủng hộ việc xây dựng trại tập trung
tôi ký tên tán thành phòng giam có trang bị hơi ngạt
tôi ký tên quyên góp nhẫn cưới của vợ chồng tôi
tôi ký tên ưng thuận cho kỹ nghệ xà phòng sử dụng mỡ của tôi với con tôi
tôi ký tên bằng lòng cho công nghiệp mỹ phẩm khai thác hàm răng mái tóc vợ tôi
tôi ký tên phấn đấu cho ban điều hành trại được vui lòng
tôi ký tên sẵn sàng chịu đựng những thử thách khó khăn hơn
tôi ký tên và vận động mọi người cùng ký
(tôi ký tên)
Nghe đầy vẻ cuồng tín! Vâng. Nhưng là một thứ cuồng-tín-tiền-chế. Hay nói theo ngôn ngữ Chân Phương, thuần hóa. Y như phản ứng có điều kiện của con chó trong phòng thí nghiệm của Pavlov:
té ra
đã X
thì X nào cũng thế
gõ một tiếng chuông
X sẽ đứng thẳng bằng hai chân sau
gõ hai tiếng chuông
X sẽ giơ hai chân trước lên khỏi đầu
gõ ba tiếng chuông
X sẽ bắt đầu nói
TRUNG TÂM THÍ NGHIỆM THUẦN HÓA CHÚNG TÔI
(lại nói về điều khó nói)
Chắc không có ý niệm nào hay hơn để diễn đạt con người trong xã hội toàn trị.
Trong một đất nước như thế, lòng người không thể tụ, mà tán. Người ta phải bỏ đất nước mà đi. Thảm cảnh vượt biên được diễn tả bằng một hình ảnh vô cùng ấn tượng và điển hình: chết chìm trên biển. Phút cuối cùng của một đời người diễn ra trong sự cô độc tuyệt đối:
hãy quên huế sài gòn hà nội
hãy quên hộ khẩu chủ tịch phường
hãy quên công an khu vực giấy phép đi đường
hãy quên chèo quan họ cải lương
hãy quên khát vọng tự do
hãy quên tờ khai lý lịch
hãy quên vùng kinh tế mới những đêm mất ngủ hè đường
hãy quên vĩnh phú hỏa lò chí hòa côn đảo
hãy quên nước mắm gỏi bún rau thơm
hãy quên vàng đô la kim cương
hãy quên tất cả
để từ từ
chìm
xuống
           lần thứ nhất
rồi
thong thả nổi lên
kiểm tra lại
chẳng còn gì ràng buộc
với thế gian
đoạn
chìm
                       lần thứ hai
thanh thoát hoàn toàn
sau đó
nếu không tìm được chỗ nào
để tắp xác vào
thì đây
khoảng trống nhỏ hẹp
cuối bài thơ này
                        mày có thể
          lênh đênh          lênh đênh
                                          lênh đênh mãi mãi
(văn tế)
Theo tôi, văn tế là một diễn đạt cực kỳ tinh tế, và cực kỳ bi thảm của thảm nạn vượt biên vượt biển sau tháng 4/1975. Không khí bài thơ là không khí của một trạng thái bình tĩnh đến lặng người. Không mảy may dao động, cuống quýt. Hồn nhiên như chẳng thể hồn nhiên hơn. Đoạn đầu bài thơ là một mô tả sống động cái xã hội bỏ lại đàng sau. Đoạn cuối bài thơ là một kết hợp giữa ngôn ngữ và các khoảng cách, cho ta cảm giác của một trôi nổi bập bềnh, bập bềnh đến vô tận!
Cũng là trào lộng. Một trào lộng đau đớn !
clip_image006
Hình bìa: Chú thích cho những ngày câm nín (Ấn bản 2, 2005)
Chú thích cho những ngày câm nín  ra đời vì cảm hứng? Không. Vì xúc động? Cũng không.
Đây là những bài thơ đầy ý thức. Thoát thai từ những trải nghiệm chua chát. Của một nhân chứng. Của một phán xét. Hơn thế nữa, một cảnh giác.         
Ghi nhận cuối cùng của người đọc:
Trong tập thơ đầy cả bức bối, trào lộng, có lúc, tôi tìm thấy một quãng lặng. Nhẹ nhàng. Hồn hậu. Ngôn ngữ đột nhiên nghe mềm, non, nhẹ. Trong nỗi bức xúc vì bị tước mất tất cả đó, cũng có lúc, nhà thơ dịu giọng. Đó là lúc - và chỉ lúc đó thôi, rất hiếm hoi - anh tìm thấy lại một điều tưởng chừng cũng đã bị guồng máy toàn trị nghiền nát: ước mơ.         
những đêm tối trời
tôi đã âm thầm vùi chôn như thế nào
mớ trứng non vào cát lạnh
hy vọng một ngày rực nắng
chan hòa gió mặn trùng khơi
            (tự họa)
Nhất định nắng sẽ rực.
Và đất nước sẽ chan hòa gió.
Mặn.
Trùng khơi!
4/2017
(viết trong những ngày tháng Tư và nhớ Boston)
.Trần Hữu Thục
__________
Tác giả gửi BVN

No comments:

Post a Comment