Wednesday, July 12, 2017

Giật mình với 10 biểu hiện trầm cảm bác sĩ cảnh báo

Soi vào 10 dấu hiệu trầm cảm mà các bác sĩ cảnh báo, nhiều người dễ giật mình bởi có thể mình cũng có tới 4 – 5 dấu hiệu, như hay quên, cảm giác mệt mỏi, mất ngủ, ăn quá nhiều, giảm cảm giác ngon miệng...Bỗng dưng giảm thích thú mỗi ngày

Theo TS.BS Dương Minh Tâm, Trưởng phòng Điều trị Các rối loạn liên quan đến stress (Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai), có đến 80% bệnh nhân trầm cảm không được điều trị đúng chuyên khoa bởi từ các dấu hiệu, họ thường đến bác sĩ nội, bác sĩ đa khoa để khám.
Ngay tại Mỹ, một nghiên cứu năm 2014 cho thấy ở quốc gia này có khoảng 17.6 nghìn người bị trầm cảm mỗi năm, nhưng có tới hơn 2/3 người bị trầm cảm không nhận ra mình có bệnh và không được điều trị. Chỉ có khoảng 20% những bệnh nhân này được điều trị đúng chuyên khoa và đúng phác đồ.
Có 10 dấu hiệu của trầm cảm cần chú ý:
Cảm giác buồn chán, trống rỗng
Khó tập trung suy nghĩ, hay quên
Luôn cảm giác mệt mỏi, không muốn làm việc gì
Cảm giác mình có tội lỗi, vô dụng, không xứng đáng
Mất ngủ, hoặc ngủ quá nhiều
Hay cáu gắt, giận dữ
Giảm thích thú trong các hoạt động hoặc sở thích hàng ngày
Giảm cảm giác ngon miệng, sụt cân hoặc ăn quá nhiều
Nghĩ về cái chết, có ý tưởng hoặc hành vi tự sát
Ngoài ra, nhiều bệnh nhân trầm cảm còn được biểu hiện bằng các triệu chứng như đau đầu, đau tức ngực, các rối loạn tiêu hóa…
TS Tâm cho biết, trầm cảm không chỉ có 10 dấu hiệu này mà còn 18 – 22 triệu chứng cơ thể nữa. Vậy nếu liệt kê, ai cũng “giật mình” thấy mình có dấu hiệu cả.
Tuy nhiên không phải bỗng dưng xuất hiện một hai dấu hiệu nhất thời trong ngày là bạn sợ bị trầm cảm. Mà nó có tiêu chuẩn về thời gian. Nếu không có yếu tố gì tác động, các triệu chứng này xuất hiện đó từ 2 tuần trở lên liên tục mới được chẩn đoán là trầm cảm.
Trong 10 triệu chứng này được xếp loại loại 3 triệu chứng chủ yếu rất đáng chú ý. Nếu thấy một người khí sắc giảm (luôn ủ dột, u sầu, chán chường); giảm ham thích so với trước đây (trước đây thích shopping, buôn dưa lê, xem phim nay cũng không thích thú); giảm năng lượng (đễ mệt mỏi). Trước đây nói chuyện cả ngày không sao, nay vài phút thấy mệt mỏi.
7 dấu hiệu còn lại là triệu chứng phổ biến. Bị trầm cảm giai đoạn nhẹ bệnh nhân có thể có 1 – 3 triệu chứng chủ yếu, và 1 – 2 triệu chứng phổ biến. Giai đoạn trầm cảm nặng, bệnh nhân có đầy đủ 8 – 10 triệu chứng.
Trầm cảm không chỉ là triệu chứng cảm xúc. Thay bằng khí sắc trầm, buồn, mất hi vọng, tự ti, giảm chú ý, luôn lo lắng… bệnh nhân lại biểu hiện bằng các triệu chứng cơ thể như: mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, rối loạn kinh nguyệt….
Dễ tìm đến cái chết
Theo TS Tâm, nghiên cứu trên của Mỹ cho thấy có tới 48% những người trầm cảm có ý tưởng tự sát và 24% những người có toan tự sát được báo cáo là không nhận được sự hỗ trợ điều trị trước đó.
Còn tại Viện Sức khỏe tâm thần, nghiên cứu năm 2016 ở những bệnh nhân từ 45 tuổi bị trầm cảm có tỉ lệ 36,5% bệnh nhân có ý tưởng hoặc hành vi tự sát. Đa số tự sát do bệnh nhân cảm thấy mình vô dụng, tội lỗi, không xứng đáng sống.
Tại BV Bạch Mai, TS Tâm cho biết khoa ông có sự phối hợp rất chặt chẽ với Trung tâm chống độc, thường xuyên đón bệnh nhân ngộ độc vì tự tử sang điều trị. Rất nhiều trong số bệnh nhân trầm cảm tìm đến cái chết vì họ không cố vượt qua được nỗi buồn, cảm giác không muốn sống.
“Sau một thời gian dài rơi vào trạng thái suy giảm trí nhớ (bệnh nhân hầu như không nhớ gì, nhầm lẫn nhiều), trống rỗng, buồn chán, rối loạn giấc ngủ, ăn uống suy giảm… Bệnh nhân luôn cố vượt qua nỗi buồn chán, nhưng cố mãi không được, họ nghĩ đến cái chết cho xong. Cố mãi, cố mãi và không vượt qua được, cuối cùng bệnh nhân tự sát thật”, TS Tâm nói.
Tại Viện Sức khỏe tâm thần mỗi ngày có tới 50 bệnh nhân trầm cảm tới khám, trong đó hay gặp nhất đến 18 – 29 tuổi. Tại Khoa cũng đang điều trị cho nhiều bệnh nhân trầm cảm có ý định tự sát, đã tìm đến cái chết (tự tử).
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến trầm cảm, do nội sinh, ngoại sinh, do stress. Đặc biệt, dễ dẫn tới trầm cảm khi xảy ra các biến cố như: Mất mát người thân; Li dị, sống độc thân; Thiếu sự hỗ trợ chăm sóc từ xã hội, cộng đồng; Tiền sử gia đình có người bị trầm cảm; Lạm dụng rượu và các chất ma túy; Thay đổi môi trường sống, thay đổi công việc; Thất nghiệp, hoặc có các bệnh cơ thể mạn tính; Bị lạm dụng thể chất, lạm dụng tình dục; Xung đột cá nhân trong các mối quan hệ.
Đặc biệt, Phụ nữ có nguy cơ mắc trầm cảm nhiều hơn nam giới 2 lần, ở người phụ nữ: sự thay đổi hormone ở lứa tuổi dậy thì, trong chu kỳ kinh nguyệt, giai đoạn mang thai, bị sảy thai, giai đoạn mãn kinh có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm.
Trầm cảm là một rối loạn rất phổ biến trong dân số, nhưng chỉ có tỉ lệ thấp được phát hiện và điều trị theo đúng chuyên khoa. Tuy nhiên rối loạn trầm cảm là rối loạn có thể chữa được để bệnh nhân ổn định và tái hòa nhập với xã hội, nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời với sự hợp tác tốt của người bệnh, gia đình và cộng đồng để bệnh nhân tuân thủ điều trị.
Việc phát hiện và điều trị trầm cảm cần có sự phối hợp của tất cả các chuyên khoa, và cần có sự hỗ trợ từ phía gia đình của người bệnh, từ phía cộng đồng.
Bản thân người bệnh cũng hãy chủ động trò chuyện với những người thân xung quanh khi thấy mình có các dấu hiệu của bệnh trầm cảm để được giúp đỡ, tìm kiếm khả năng chống đỡ với những áp lực, vấn đề họ đang gặp phải dẫn đến trầm cảm.

Nhiều người than phiền về những dấu hiệu ăn không ngon, khó thở, rối loạn tiêu hóa, rối loạn kinh nguyệt… nhưng đi khám đủ nơi bác sĩ không tìm ra bệnh. Bệnh tìm không ra, trong khi các biểu hiện ngày càng rõ ràng khiến không ít người mệt mỏi, hoang mang, thậm chí nghĩ mình mắc ung thư.

Giận con, “chê” bác sĩ vì không tìm ra bệnh
TS Nguyễn Doãn Phương, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, nhiều bệnh nhân với các biểu hiện trên nhưng khi khám không tìm ra bệnh đã được đưa đến bác sĩ tâm thần để khám.
Nghe thì có vẻ lạ, sao người bệnh mệt mỏi, đau yếu lại đi khám tâm thần? Nhưng rất nhiều trong số bệnh nhân đó, sau khi được bác sĩ tâm thần chẩn bệnh, kê đơn, các triệu chứng khiến họ phàn nàn về sức khỏe đã dần lui.
Nhiều trường hợp trầm cảm lại biểu hiện bằng các dấu hiệu toàn cơ thể. Ảnh: Thế Anh.
Nhiều trường hợp trầm cảm lại biểu hiện bằng các dấu hiệu toàn cơ thể. Ảnh: Thế Anh.
PGS.TS Trần Văn Cường, Chủ tịch Hội tâm thần học Việt Nam cho biết, nhiều trường hợp biểu hiện với các triệu chứng hô hấp, xương khớp… qua hội chẩn nhiều lần mới tìm ra căn nguyên là rối loạn trầm cảm.
Nhiều bệnh nhân đầu tiên chỉ từ các dấu hiệu mệt mỏi, kém ăn, mất ngủ, lo âu, sợ tiếp xúc với người xung quanh… lâu dần diễn biến ngày càng nặng hơn dẫn đến mất ăn mất ngủ, gầy sút cân nhưng đi khám mãi không ra bệnh.
Bệnh nhân nam giới N.V.H (79 tuổi) được gia đình đưa vào khoa Cấp cứu (BV Bạch Mai) mới đây trong tình trạng không ăn, uống vài ngày nay để được chết.
Cách đây 3 tuần, bệnh nhân thường xuyên khóc và than phiền về sự sụt giảm thể lực, gầy sút 3 kg trong 3 tuần. Đêm bệnh nhân ngủ ít, mệt mỏi nhiều. Cách thời điểm vào viện 3 ngày, bệnh nhân buồn chán nói với người nhà về cái chết, xin lỗi người nhà vì làm khổ họ, khóc nhiều. Trước vào viện 2 ngày, bệnh nhân không chịu ăn bất cứ thứ gì, kể cả uống nước để được chết.
Sau khi được bù nước tại khoa Cấp cứu, bệnh nhân được đưa sang Viện Sức khỏe tâm thần (BV Bạch Mai) để điều trị trầm cảm.
Anh Bùi Văn Diệu (47 tuổi, Yên Lạc, Vĩnh Phúc) nhiều năm nay bị tình trạng đau đầu liên tục, ảnh hưởng đến công việc. Đi khám nhiều nơi, chiếu chụp đủ cả cũng không tìm ra được nguyên nhân gây bệnh.
Hay trường hợp của bà T.H.H (55 tuổi, Hà Tĩnh) có dấu hiệu ăn uống kém ngon, hay bị rối loạn tiêu hoá, nhức đầu, cơ thể hay bị đau nhức, cảm giác như kiến bò; buồn bực. Tình trạng này kéo dài suốt 2 năm, dù con cái đưa bà đi khám nhiều nơi nhưng không phát hiện dấu hiệu bất thường nào.
Con gái bà H. cho biết, có nhiều lần mẹ phàn nàn các con đưa đi khám ở những nơi chưa đúng chuyên khoa; rồi “chê” bác sĩ rõ bà có biểu hiện thì lại cứ kêu bà không có bệnh.
“Tình trạng này kéo dài 2 năm nay, kể từ khi bà ra Hà Nội bế cháu. từ sáng đến tối, bà chỉ có thời gian lo cho cháu ăn, ngủ, chẳng mấy khi ra khỏi nhà. Được vài tháng thì bà bắt đầu có những dấu hiệu mệt mỏi, suy nhược cơ thể, đau người…”, chị Hải, con bà H. cho biết.
Dễ nhầm sang bệnh lý khác
TS.BS Dương Minh Tâm, Trưởng phòng Điều trị các rối loạn liên quan đến stress (Viện Sức khỏe tâm thần) cho biết, triệu chứng trầm cảm thường trùng lập và khó nhận ra. 30 – 50% bệnh nhân không được phát hiện ở cơ sở y khoa.
Bởi trầm cảm không chỉ là triệu chứng cảm xúc, với khí sắc trầm, buồn, mất hi vọng, tự ti, giảm chú ý, khó thở, khó tập trung, lo lắng, cảm giác tù túng, có hành vi muốn tự sát.
Mà còn biểu hiện các triệu chứng mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, rối loạn kinh nguyệt, chóng mặt, gặp các vấn đề tiêu hóa (buồn nôn, nôn, ợ hơi, tiêu chảy, táo bón), đau đầu, đau cơ, khớp, đau lưng, đau bụng, đau ngực, rối loạn tình dục, giảm ham muốn tình dục.
Bác sĩ, người bệnh không quan tâm nhiều triệu chứng cảm xúc, thay vào đó quan tâm nhiều đến việc người bệnh than phiền về triệu chứng cơ thể. Trong khi đó, trầm cảm xuất hiện triệu chứng cơ thể càng khó nhận biết bởi nó giống với nhiều bệnh lý khác.
Vì những dấu hiệu này, nhiều người được gia đình đưa đi khám hết viện nọ đến viện kia mà vẫn không tìm ra bệnh. Không ai nghĩ những triệu chứng thực thể đó lại khám chuyên khoa tâm thần nên bệnh rất hay bỏ sót. Với phụ nữ, nhiều trường hợp bị nhầm sang các triệu chứng "thời kỳ mãn kinh".
Không chỉ là những áp lực cuộc sống, mà trầm cảm cũng dễ xảy ra ở những người mắc bệnh lý mãn tính. Như bệnh parkinson có 51% bệnh nhân trầm cảm. Tiếp đến những người mắc các bệnh ung thư, đái tháo đường, tim mạch, đột quỵ, sốc… có nguy cơ trầm cảm cao.
Vì thế, theo BS Tâm, nếu thấy có những dấu hiệu thực thể trên kéo dài, khám nhiều nơi mà không tìm thấy bệnh thì nên đi khám tâm thần.
Với điều trị trầm cảm, trị liệu tâm lý quan trọng không kém thuốc. Hai phương pháp này bổ trợ cho nhau giúp người bệnh mau bình phục. Để có thể trị liệu tâm lý, sự quan tâm, thăm hỏi, chia sẻ của gia đình vô cùng quan trọng.
Ngày Sức khỏe thế giới 7/4/2017 có chủ đề “Phòng, chống trầm cảm” với lời kêu gọi “Trầm cảm, hãy cùng trò chuyện”, khuyến khích người bệnh, người nhà bệnh nhân hãy luôn trò chuyện để người xung quanh thấy được những vấn đề người bệnh trầm cảm đang đối mặt, sẽ giúp đỡ được bệnh nhân trong điều trị, phòng chống căn bệnh này.Hồng Hải

No comments:

Post a Comment