Wednesday, July 19, 2017

Sự khác biệt to lớn trong giáo dục Trung Quốc và Nhật Bản 2

Phần 4 – Dạy cách yêu nước

Tôi đã sống ở Trung Quốc mười mấy năm rồi, đã rất quen thuộc với giáo dục yêu nước ở đây: Chào cờ, hát quốc ca, đi tham quan bảo tàng cách mạng, xem những bộ phim yêu nước, hát những bài hát yêu nước..v.v.. từ tiểu học cho đến đại học; trên báo đài đâu đâu cũng đều ca tụng công đức của Đảng Cộng sản, tuyên truyền sự tàn bạo của kẻ xâm lược nước ngoài, thế lực chống Hoa Tây Phương. Đây thật sự là “yêu nước” sao?
giáo dục trung quốc
Tượng Khổng Tử ở miếu cổ của Khổng Tử tại Sơn Đông, Trung Quốc bị phá hủy.
Khi mới đến Nhật Bản, tôi đã nhận ra rằng giáo dục yêu nước của Nhật Bản hoàn toàn không giống với Trung Quốc: Ở Nhật thì việc chào cờ, hát quốc ca chỉ có vài lần mỗi năm mà thôi, ví dụ như những nghi thức lớn như khai giảng và lễ tốt nghiệp thì mới có; học sinh chỉ học một bài quốc ca chứ không học bất kỳ bài hát yêu nước nào khác.
Đối với việc nước Nhật chịu hai quả bom nguyên tử trong lịch sử, giáo viên chỉ dạy học bình thường mà thôi chứ không thêm thắt cảm xúc vào trong đó. Ngoài ra, báo đài ở Nhật cũng đều là đang giám sát chính phủ của họ, thường hay đưa những tin xấu của chính phủ hay chính đảng ra ánh sáng để người dân kịp thời biết được những điều sai trái của họ, cho nên Thủ tướng và nhân viên chính phủ của Nhật thường hay bị giáng chức.
Sự thật thì trước Thế chiến thứ hai, Nhật Bản cũng có giáo dục chủ nghĩa yêu nước, thần thánh hóa Thiên Hoàng, chiến tranh vì Thiên Hoàng, thực tế đây chính là giáo dục yêu nước của chủ nghĩa quân chủ, sau khi nước giàu quân mạnh thì đi xâm chiếm các quốc gia khác. Cho đến sau khi Nhật Bản bại trận, bị Liên Hiệp Quốc yêu cầu từ bỏ giáo dục yêu nước theo chủ nghĩa quân chủ. Vì vậy trong “Luật giáo dục cơ bản” của Nhật Bản ngày nay đều là giáo dục yêu nước trên cơ sở dân chủ và tôn trọng nhân quyền, tôn trọng văn hóa truyền thống, yêu quý quốc gia và vùng lãnh thổ, cống hiến vì sự phát triển hòa bình của xã hộ trên thế giới.
Học sinh Nhật học thiền trong kỳ nghỉ du lịch.
Nhật Bản dường như hoàn toàn gìn giữ văn hóa học được từ Trung Quốc, từ kiến trúc, văn học, sử học, hội họa, phong tục..v.v.. đều được truyền lại từ văn hóa đời nhà Đường, đặc biệt là những tinh hoa trong văn hóa Đại Đường: Sùng thần kính Phật, các lễ nghĩa đã luôn có sức ảnh hưởng đến Nhật Bản ngày nay. Kinh đô Nhật bản có lịch sử hàng nghìn năm, đều là tái hiện lại cố đô nhà Đường Trung Quốc.
Học sinh Nhật cho đến này cũng vẫn học “Luận ngữ” của Khổng Tử và thơ ca Đường Tống..v.v.. Quốc danh của Nhật Bản vốn được gọi là nước Oa Nô, Đường Thái Tông đã ban cho quốc danh “Nhật Bản” dựa vào địa thế của Nhật Bản ở Biển Đông và nơi mặt trời mọc. Sau cách tân Đại Hoa, Thiên Hoàng đã chính thức đổi tên nước thành Nhật Bản và được giữ lại cho đến ngày nay.
Ở Nhật có thể thấy Shinto (tôn giáo bản địa của người dân Nhật Bản) ở khắp nơi, mỗi năm vào đêm giao thừa, ngày mùng một, mùng hai, người Nhật đều sẽ đến cầu nguyện ở Shinto; cho đến hiện nay Nhật Bản vẫn giữ lễ nghi này….
Học sinh Nhật học thiền trong kỳ nghỉ du lịch.
Trung Quốc lịch sử 5.000 năm huy hoàng, khắp nơi đều là văn vật, một hòn đá tùy tiện nhặt dưới đất cũng mang lịch sử 5.000 năm. Nhà ở, bếp lò, dụng cụ gia đình của mỗi nhà đều là cổ vật mấy trăm năm, nhưng hầu như đều đã bị phá hủy trong thời kỳ Đại cách mạng văn hóa, người tài cũng bị đào mộ hủy xác. Giáo dục yêu nước của Trung Quốc cận đại chính là giáo dục yêu Đảng, văn hóa truyền thống Trung Hoa bị hủy hoại, lễ nghĩa đã quá xa vời.
Thời kỳ Đại cách mạng văn hóa, Hồng vệ binh đang đào mộ Khổng Tử.

Phần 5 – Giáo dục hứng thú

Tôi sống ở Trung Quốc hơn mười mấy năm, đã quá hiểu cách thức giáo dục ở Trung Quốc: đặt áp lực cho học sinh, giáo viên, không tôn trọng ý kiến cũng như không bồi dưỡng khả năng sáng tạo, tưởng tượng của học sinh. Học sinh và phụ huynh đều là khổ mà không thể nói ra. Nhiều năm sau khi đến Nhật, tôi đã biết được giáo dục ở Nhật là giáo dục tạo sự hứng thú, vừa học vừa chơi, học sinh giống như những chú chim nhỏ bay lượn trên bầu trời, rất đáng ngưỡng mộ.
Sau khi con tôi vào tiểu học, ngoài học các lớp văn hóa ra thì còn có cả lớp gia đình, học những kiến thức và kỹ năng cần thiết trong cuộc sống gia đình: dạy cho học sinh làm các món ăn của các nước, cách dùng kim hay máy may để làm đồ vật, cách trồng cây, điêu khắc các vật dụng nghệ thuật v.v. Ngoài học ở trong lớp thì còn được học ngoại khóa như đi tham quan viện khoa học, xưởng xử lý rác thải, trạm cứu hỏa, văn phòng quốc hội, đưa học sinh đi trồng lúa, trải nghiệm trượt tuyết, dã ngoại v.v. để học sinh tự mình học được những kiến thức về lịch sử, khoa học đời sống, công – nông nghiệp v.v.
giáo dục trung quốc nhật bản
Học sinh tiểu học ở Nhật tham quan trung tâm bảo vệ vệ sinh môi trường, học kiến thức lọc nước.
Ngày thi đấu thể thao ở tiểu học giống như ngày lễ lớn vậy, phụ huynh, họ hàng đều đến xem, thậm chí cả ông bà cũng phải đi máy bay để vội về xem, mọi người vào bên trong thì vừa ngồi ăn vừa xem, cổ vũ cho các con, ghi lại hình ảnh các con lớn lên. Mỗi học kỳ đều có vài ngày được đến tham quan, phụ huynh đứng ở phía cuối lớp học để biết được tình hình học tập của con mình và cách lên lớp của giáo viên, các tác phẩm của các bé cũng được dán trên tường trong lớp học. Khi tốt nghiệp tiểu học, nhà trường có tặng một quyển album ảnh kỉ niệm, ghi lại thời gian 6 năm bằng những hình ảnh mỗi lần các bé tham gia hoạt động, hầu hết trong các bức ảnh các bé đều vui cười khiến tôi cảm động lắm.
Sau khi các con lên trung học thì càng thêm vui vẻ hoạt bát, hỏi nguyên do thì con tôi nói: “Học hành không có thay đổi gì cả ạ, vẫn giống như ở tiểu học, nhưng những hoạt động nhóm ở trung học thì cực kỳ vui, hơn nữa con còn có thêm rất nhiều bạn bè”. Học trung học sẽ có thêm những hoạt động nhóm, phân thành các câu lạc bộ thể thao, văn hóa, con tôi đã tham gia vào câu lạc bộ kèn. Mỗi ngày sau khi học xong các môn văn hóa thì còn phải tập kèn 3 tiếng ở trường nữa, cuối tuần và ngày lễ hầu như không nghỉ ngày nào cả, phải đến trường để tập kèn. Hơn nữa còn thường xuyên tham gia các cuộc thi, hội diễn ở các nơi, còn bận rộn hơn cả học hành nữa.
Học sinh tiểu học ở Nhật tham quan công trường máy móc nông nghiệp, học hỏi kiến thức khoa học kỹ thuật cao.
Tôi vốn cho rằng sau khi con lên trung học thì tôi có thể nghỉ ngơi một chút, mà không ngờ phụ huynh phải phối hợp với những hoạt động vui vẻ của các con: cuối tuần và ngày lễ phải làm cơm hộp cho con (cuối tuần và ngày lễ căn tin ở trường đóng cửa nên không có cơm trưa). Khi con tham gia thi hay hội diễn, phụ huynh phải giúp đưa nhạc cụ, đi xem các cuộc thi, quay phim lại cho các bé. Con tôi thường hay luyện tập đến gần 10h tối, lúc này phụ huynh phải tự mình đến đón con về. Ban đầu thì tôi cảm thấy không hiểu cách giáo dục này cho lắm. Bởi vì ngày nào cũng phải tham gia hoạt động sao? Chẳng lẽ giáo dục hứng thú còn quan trọng hơn học hành hay sao? Giáo dục hứng thú có ích gì cho tương lai của các con?
Một năm sau, hoạt động của con tôi đã có thành tích tốt, giành được cúp của các cuộc thi, mỗi ngày về nhà con đều sẽ nói rất nhiều chuyện có liên quan đến câu lạc bộ thổi kèn. Thế nhưng thành tích học tập của cháu cũng không hề giảm sút, mà ngược lại càng lúc càng tốt hơn. Có lần con hỏi tôi: “Mẹ ơi, khi mẹ học trung học mẹ đã tham gia câu lạc bộ nào vậy ạ?”. Tôi nói: “Mẹ không tham gia câu lạc bộ nào cả”. Cháu khó tin hỏi: “Vậy mẹ đã làm gì mỗi ngày ạ?”. Tôi nói: “Đương nhiên là học rồi, ngoài học ra thì vẫn chỉ có học thôi”. Con tôi lắc đầu nguầy nguậy: “Học sinh Trung Quốc thật đáng thương! May mà con sống ở Nhật”. Tôi cũng nói một cách đầy ngưỡng mộ: “Đúng thế, con thật sự rất hạnh phúc đấy”.
Phần 6: Giáo dục trước tiểu học
Các chương trình giáo dục trước tiểu học càng lúc càng thịnh hành ở Trung Quốc, có rất nhiều bậc phụ huynh cho con em học các loại kiến thức và kỹ năng để các bé không bị thua thiệt bạn bè, thế nhưng lại xem nhẹ giáo dục truyền thống văn hóa Trung Quốc, khiến cho bản tính tốt của các bé bị mất đi.
Có những bậc phụ huynh còn thi đua với nhau, cho con em vào học trường mẫu giáo “Elite”, có những trường mẫu giáo tư thục thậm chí còn đắt hơn trường đại học công lập, mỗi tháng phải mất đến 5.000 Nhân dân tệ (16,7 triệu đồng). Thế nhưng những đứa trẻ được bồi dưỡng bằng tiền bạc và vật chất khi ra đời chưa chắc đã có thể phục vụ cho xã hội, cũng không hẳn sẽ có thể báo đáp cha mẹ.
giáo dục Nhật bản
Học sinh mẫu giáo ở Nhật đang lao động ngoài trời.
Nền giáo dục trước tiểu học của Nhật Bản vẫn giữ theo cách truyền thống, chia làm Yochien (mẫu giáo) và Hoikuen (gần giống như nhà trẻ).
Trường mẫu giáo ở Nhật (từ 3-6 tuổi) có 60% là tư thục, 40% là công lập. Học phí ở mẫu giáo tư thục mỗi năm là 480.000 Yên (tương đương với 103,5 triệu đồng), và công lập là 230.000 Yên (tương đương 49,6 triệu đồng).
Nhật Bản có khoảng 8/10 số trẻ theo học trường mẫu giáo tư thục, con em của các gia đình có thu nhập thấp cũng có thể vào trường mẫu giáo tư nếu được nhà nước hỗ trợ. Nhà trẻ ở Nhật Bản (từ 0-6 tuổi) có học phí thấp hơn, thời gian giữ trẻ dài hơn, thuận tiện cho các mẹ đi làm đưa đón trẻ.
Các bé mẫu giáo đang tham gia huấn luyện phòng cháy.
Giáo dục trước tiểu học của Nhật Bản đặt sức khỏe và tinh thần của trẻ lên hàng đầu, bồi dưỡng sức khỏe và khả năng sống an toàn của các bé, giúp các bé học được những thói quen và thái độ sống cần có.
Ví dụ như bồi dưỡng cho trẻ sống an toàn cùng thầy cô và bạn bè; chơi các trò chơi, thể thao tăng cường vận động để các em thích thú với việc chơi đùa ngoài trời; làm quen với các hoạt động, sống tập thể, thích cùng ăn cơm với thầy cô và các bạn; học cách sống khỏe mạnh, học các thói quen sống cần thiết như tự mình làm sạch đồ dùng cá nhân, tự mặc quần áo, tự ăn cơm, đi vệ sinh; làm quen với cách sống trong trường mẫu giáo, xây dựng một môi trường sống độc lập đầy hy vọng; học kiến thức quan tâm đến sức khỏe của chính mình, dự phòng các loại bệnh; học các cách an toàn ở nơi nguy hiểm, các trò chơi mạo hiểm và khi xảy ra thiên tai.Nhật Bản chú trọng bồi dưỡng khả năng tự lực cánh sinh từ trước khi vào tiểu học, dùng những trò chơi, vận động thú vị để nâng cao giáo dục tư duy và sức khỏe của trẻ, cũng như những thói quen ăn uống dinh dưỡng, tốt cho sức khỏe để đảm bảo sự phát triển của trẻ.
Ngày hội thể thao mẫu giáo ở Nhật, người lớn và trẻ em cùng tham gia thi đấu.
Chiếm vị thế thứ hai trong nền giáo dục trước tiểu học ở Nhật là quan hệ giữa người với người, bồi dưỡng năng lực bao dung, giúp đỡ người khác, tự lập tự cường, quan tâm người khác ở trẻ, giúp trẻ học được thói quen học tập vui vẻ, sống tự lập cũng như có thái độ tin tưởng, cảm thông với người khác.
Ví dụ như dạy trẻ sống vui vẻ cùng thầy cô và bạn bè; tự mình tư duy, tự mình làm việc và thói quen tự làm những việc mình có thể làm được; biết trong lúc chơi game cũng phải hoàn thành công việc; tích cực quan tâm bạn bè, đồng cảm với niềm vui và nỗi buồn của bạn bè, nói ra suy nghĩ của mình với người khác, và cũng chú ý đến suy nghĩ của đối phương; phải nhận ra cái tốt của bạn bè, thích thú khi được hoàn thành những điều thú vị trong game cùng bạn bè; học cách nhận thức được việc tốt và xấu, suy nghĩ kỹ rồi mới làm; đẩy mạnh mối quan hệ với bạn bè, phải biết yêu quý, chú ý đến tầm quan trọng cũng như giữ gìn cuộc sống hòa thuận cùng bạn bè; phải trân trọng yêu quý những thứ đồ chơi dùng chung với mọi người và thiết bị trên sân chơi; quan tâm người lớn tuổi, đồng cảm với họ v.v.
Nhật Bản quan tâm đến việc giữ gìn bản chất tốt của trẻ ở độ tuổi trước tiểu học, bồi dưỡng cho trẻ phẩm chất biết tôn trọng, tin tin tưởng và đồng cảm v.v.. Cuối cùng mới là dạy cho trẻ kiến thức về môi trường tự nhiên, ngôn ngữ, cách diễn đạt v.v..
Các bé trước 6 tuổi ngây thơ trong sáng, không có bất cứ quan niệm nào, giữ gìn thiên tính tốt đẹp của trẻ mới là cốt yếu của giáo dục trước tiểu học.
(Còn tiếp)Tâm Di

No comments:

Post a Comment