Wednesday, August 2, 2017

Chim én không về San Juan Capistrano


Bạn hiền thơ ấu ơi,
Chim én đã không về San Juan Capistrano
   Tin của tờ Los Angeles Times số ra ngày 22 tháng 3 năm 2009 báo cho biết như trên -và năm nay e cũng vậy, nghĩa là chim én vẫn không trở về - bạn có buồn không?
   Ngồi nhớ lại con đường từ San Clemente, đi theo hướng bắc xa lộ 5 khoảng 6 miles, exit rồi rẽ trái tới đường Ortega Highway, sẽ gặp khu nhà thờ cổ của thành phố biển San Juan Capistrano.
   Ở tu viện này có một hiện tượng được thế giới biết đến là hàng năm vào khoảng cuối tuần lễ thứ ba của Tháng Ba, ngày Mùa Xuân bắt đầu ở Bắc bán cầu là từng đàn, từng đàn chim én trốn Mùa Đông từ Goya, Argentina (Á Căn Đình) cách đấy hơn 6,000 miles bay về thánh đường. Loài chim thiên di này có tên là Cliff Swallow (Petrochelidon pyrrhonota) chúng làm tổ bằng loại bùn màu xám trên tường ngay dưới mái nhà thờ bị sụp đổ, mỗi tổ chim có một cái lỗ để ra vào phía dưới. “Đất lành chim đậu”, tu viện nằm gần hai con sông nên có nhiều côn trùng làm thức ăn cho chim quanh năm và làm tổ dưới mái giáo đường rất kín đáo và an toàn. Linh Mục O'Sullivan theo dõi sinh hoạt của loài chim và ghi nhật ký từ Mùa Xuân cho đến Thu suốt hai thập niên ông ở đây.  
   
   Ngày 13 Tháng Ba năm 1939 để loan tin chim én đã trở về, chương trình phát thanh đã trực tiếp truyền thanh từ sân nhà thờ bài nhạc “When the Swallows Come Back to Capistrano” của Leon Réne đã ngẫu hứng sáng tác. Bài hát đứng đầu nhiều tuần trên làn sóng phát thanh thời ấy. Ngày nay trong tu viện có gian phòng lưu giữ bản chụp bản gốc nhạc phẩm trên, cây đàn dương cầm ông dùng để sáng tác và một số đồ gỗ như bàn ghế do gia đình ông Réne hiến tặng. Hàng năm chính quyền thành phố San Juan Capistrano bảo trợ 2 tuần lễ hội “Fiesta de las Golondrinas” được tổ chức tại tu viện San Juan Capistrano vào khoảng 19 Tháng Ba (Lễ Thánh Joseph) để đón chim trở về và 23 Tháng Mười (Lễ Thánh John) để tiễn chim bay về Nam.

  Bây giờ, Nguyễn mời bạn hiền một lần ghé lại thăm giáo đường xưa San Juan Capistrano để thấy lòng mình lắng đọng, nghe tiếng thời gian chừng như trở lại trên từng mái ngói, tường vôi. Và bạn hãy cầu xin những điều mình ước nguyện với tất cả niềm tin và lòng thành. Dư âm vang vọng đâu đây ca khúc “When the Swallows Come Back to Capistrano” của Leon Réne:
Hôm xưa
khi đàn chim én lên đường
bay qua biển xa
em thì thầm bên tai tôi
lời tạm biệt
và hứa
sẽ về lại Capistrano
khi đàn chim én trở về...
   Và cũng hôm xưa, Nguyễn có làm bài thơ “Nói với chim én ở San Juan Capistrano”. Xin chép lại ở đây tặng bạn hiền:

Ngọn gió santa ana
thổi. trên trí nhớ
của những chùm bông giấy
kêu. bằng hợp âm
san juan capistrano

ôi. chim én
đã về. dưới mái nhà thờ ngói đỏ
thành phố biển
san juan capistrano
như niềm vui của trời

này chim én
hãy là những chú bé. cô bé
cười reo
chúc phúc mọi người

bởi cuộc đời
những giọt lệ long lanh

xin hãy dệt
những chiếc áo bằng cỏ tơ
cho hai người
lỡ khi mùa thu. biển động
xin bắc những cây cầu
qua trí tưởng mù sa
cho ngày nắng ửng
và xin là lá. của bầu trời
hoa. mặt đất
để những kẻ yêu nhau. anh và em. không phải nói. những
                                                  lời chia tay

hỡi chim én
san juan capistrano
xin chớ bay đi
xin chớ bỏ người


photo:http://boston.com
   Bài thơ làm năm 2003 với lời cầu xin  chim én đừng bỏ đi. Vậy mà mấy năm nay,  chim én đã không về San Juan Capistrano nữa, bạn hiền ơi! Bạn nhìn xem, trong hình, Mike Gastelum đang rung chuông ở nhà thờ Mission của thành phố San Juan Capistrano. Mike là cháu gọi Paul Arbiso là ông, người rung chuông năm xưa. Chuông rung suốt tuần lễ mà không thấy những con chim én huyền thoại ngày nào trở về.
   Như đã nói trên, trong một bài viết trên tờ Los Angeles Times ngày 22 tháng 3. 2009, nhà báo Paloma Esquivel ghi nhận như sau: Người dân địa phương nói đã có thời gian cứ vào mùa xuân là những con chim nhỏ bé này trở về. Chúng bay rợp trời như một đám mây. Chúng trở lại những cái tổ của chúng ở ngôi giáo đường cổ kính khi những hồi chuông ngân vang. Nhưng năm 2009, không thấy bóng chúng trở lại khi Lễ Hội Chim Én (Festival of the Swallows) đã được cử hành và chấm dứt hôm 23 tháng 3. Một vài kẻ hoài nghi thì lại cho rằng việc chim én trở về hàng năm có lẽ không xảy ra đúng như truyền thuyết. Không có bằng chứng khoa học nào nói rằng chim én di cư về chỗ cũ hằng năm. Những người khác lại cho rằng nguyên do chim én không về bởi tại tổ của chúng đã bị phá khi giáo khu mở cuộc trùng tu. Mặt khác, một số nhà điểu học cũng cho rằng nguyên do chim én không về San Juan Capistrano bởi tại những khu thương xá được dựng lên ở nhiều nơi trong vùng làm cho chim én sợ hãi bỏ đi nơi khác. Tuy nhiên, câu chuyện thần kỳ về những con chim én trở lại khu giáo đường ngày nào vẫn không giảm sút trong những cư dân của thành phố lịch sử này. “Khi bạn nghĩ về huyền thoại xa xưa của vùng California là bạn phải nghĩ đến những con chim én.” Lisa Paul, 51 tuổi, đã nói như thế. Bà lái xe từ San Francisco về dự  lễ hội hàng năm mừng chim én trở về. “Hình ảnh chim én bay từng đàn từng đàn trên bầu trời đã in sâu vào tâm trí tôi từ bao năm nay rồi.”
   Nhiều năm qua, dân địa phương đã cố gắng một cách tuyệt vọng để quyến rũ đàn chim về lại. Họ tham vấn các chuyên gia, làm những cái tổ bằng gốm ceramic và cho phát những khúc ghi âm tiếng hót của loài chim. Nhưng mọi cố gắng đều vô ích. Những đàn chim én ít ỏi giờ đây bay về vùng nam Orange County ẩn trú dưới mái những ngôi nhà của một đại học, ở những vòm khuất nẻo của những cái mall chung quanh và ở dọc xa lộ 5 cắt đôi thành phố. Năm 2000, Charles R. Brown, giáo sư sinh học của đại học Tulsa và là chuyên viên về chim én cliff awallows, đã đến thăm tu viện và đề nghị một số ý kiến để gọi đàn chim én trở về, trong đó có việc làm những chiếc tổ . Tu viện cũng đã xây một số tổ  nhưng rồi dỡ xuống vì không hợp với truyền thống lịch sử của nhà thờ. Trong khi đó, lễ hội mừng chim én trở về vẫn tiếp tục. Có một số chim én trở về nhưng rồi lại bay đi. Tuy vậy, như người dân địa phương nói, chúng ta luôn luôn có năm sau.
   Dẫu vậy, người dân địa phương nói rằng luôn luôn còn những năm sau. Nguyễn cũng tin như vậy. Và chắc bạn cũng mong như vậy. Một ngày kia chim én sẽ trở về dưới mái nhà thờ ngói đỏ ở San Juan Capistrano. Trở về để làm đẹp những đám cưới nơi vùng can duyên có hoa giấy đỏ. Trở về để những cuộc tình còn tiếng ca và hy vọng.Tháng 3. 2010
Nguyễn Xuân Thiệp

Khi đàn én trở về

Một con én không làm nên Mùa Xuân. Ðiều ấy quá đúng cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Nhưng khi có cả một đàn én bay về thì chắc chắn đó là Mùa Xuân đã đến.

Ðối với người Việt thì Mùa Xuân bắt đầu từ ngày Tết Nguyên Ðán, nhưng ở Nam California, những ngày Tết vẫn còn khá lạnh như những ngày Mùa Ðông. Chỉ mới từ Tháng Ba, trời mới bớt lạnh, tương đối mát mẻ, và Mùa Xuân mới thực sự bắt đầu với những đàn chim én bay lượn đây đó báo hiệu Mùa Xuân đã trở về.

Những đàn chim én báo hiệu Mùa Xuân thì ở đâu cũng có, nhưng khi đàn én với hàng ngàn con bay về thì có lẽ là một hiện tượng độc đáo của quận Cam. Hàng năm, cứ vào khoảng ngày 19 Tháng Ba, ngày Lễ Thánh Joseph, một đàn chim én cả hàng ngàn con đã vượt qua hàng ngàn dặm, khoảng 6,000 miles, từ xứ Á Căn Ðình xa xôi ở Nam Mỹ để bay về đây trốn Mùa Ðông lạnh giá ở Nam bán cầu. Chúng bay về làm tổ tại một tu viện cổ ở San Juan Capistrano, một thành phố nhỏ của quận Cam, cách Little Saigon khoảng gần 30 dặm về hướng Nam. Chúng về đây làm tổ và sống ở đây đến hết Mùa Xuân và Mùa Hè cho đến khoảng cuối Tháng Mười, ngày Lễ Thánh Juan (Day of San Juan, 23/10) chúng lại bay về lại Á Căn Ðình, Nam Mỹ, để lại tránh những ngày lạnh giá Thu Ðông của miền Nam California.

Ðây quả là một hiện tượng kỳ thú đã làm cho tu viện cổ San Juan Capistrano trở thành nổi tiếng thu hút nhiều du khách đến viếng trong dịp này. Tu viện này được xây dựng từ năm 1776 và nó đã từng bị hư hại nặng sau một trận động đất vào năm 1812, mặc dù vậy hình như nó chưa bao giờ được tu bổ lại một cách hoàn chỉnh. Người ta vẫn không hiểu nguyên do nào đã làm cho đàn chim én này đã chọn tu viện San Juan Capistrano làm tổ. Phải chăng vì chúng cảm thấy được an toàn bên trong những bức tường cổ kính của tu viện? Ðể bảo tồn một hiện tượng độc đáo có một không hai này, chính thành phố Capistrano đã thông qua một nghị quyết cấm hủy hoại các tổ én này. Về việc đàn én đến tu viện Capistrano làm tổ có người giải thích rằng, do tu viện tọa lạc ở gần hai con sông nên vùng đất quanh đó luôn ẩm thấp trở thành một môi trường thuận tiện cho các loài côn trùng sinh sôi nảy nở làm nguồn thức ăn dồi dào cho đàn chim én hội tụ trở về. Nhưng những năm gần đây, do sự phát triển đô thị tại địa phương đã làm giảm đi đáng kể số lượng côn trùng nên số lượng chim én bay về Capistrano cũng đã giảm đi vì một số đã bay đi nơi khác. Vào Tháng Ba năm 2010, người ta đã thấy hàng ngàn con chim én đã bay về làm tổ tại câu lạc bộ Vellano Country Club ở Chino Hills, cách xa San Juan Capistrano khoảng 50 dặm về hướng Bắc. Không biết đàn chim én này có liên hệ gì đến đàn én ở San Juan Capistrano hay không?

Tuy số lượng chim én đã giảm đi so với những năm trước nhưng không vì thế mà San Juan Capistrano mất đi sự thu hút chú ý của du khách và dân chúng trong vùng, nhất là cư dân quận Cam. Hàng năm cứ vào dịp này, rất nhiều người từ khắp nơi đã tìm đến San Juan Capistrano để được chứng kiến sự trở về của đàn chim én. Vào đúng ngày Lễ Thánh Joseph 19 Tháng Ba, tiếng chuông trong ngôi nhà thờ cổ đã vang lên ròn rã báo hiệu đàn chim én đang trở về. Người ta tổ chức lễ hội để đón mừng sự trở về của đàn chim én một cách trang trọng như đón một người thân. Có cả diễn hành mang tên Chim Én (The Annual Swallow’s Day Parade) được tổ chức hàng năm vào ngày 26 Tháng Ba.

Muốn đi xem đàn chim én ở tu viện San Juan Capistrano, từ Little Saigon, phải đi qua nhiều xa lộ mới tới, cho nên nếu không cẩn thận rất dễ bị lạc đường. Trước hết là phải dùng xa lộ xuyên bang I-405 S đi về hướng Nam, rồi nhập vào xa lộ CA 73 S (Nam) hướng về San Diego, sau đó lại chuyển tiếp vào xa lộ xuyên bang I-5 S (Nam), rồi lại nhập vào xa lộ Ortega Highway CA 74 bằng cách exit 82 hướng về San Juan Capistrano (rẽ phải) [đây là đoạn dễ bị lạc nhất]. Cho nên để tránh bị lạc, xin mách các bạn nên sử dụng máy hướng dẫn chỉ đường (navigator) tìm đến địa chỉ tu viện ở số 31520 Camino Capistrano, San Juan.Toàn Như

No comments:

Post a Comment