Saturday, August 5, 2017

Đôi đũa - hình ảnh thân thuộc trong văn hóa ẩm thực Việt Nam

Đôi đũa là hình ảnh rất đỗi quen thuộc trong mâm cơm của gia đình Việt. Đôi đũa không chỉ là dụng cụ được sử dụng trong bữa cơm hằng ngày mà còn mang nhiều ý nghĩa trong đời sống văn hóa ẩm thực.
Nguồn gốc của đôi đũa
Hình ảnh đôi đũa trong ẩm thực Việt
Về nguồn gốc đôi đũa, nhiều học giả phương Tây cho rằng văn minh đôi đũa (civilization des baguettes) xuất phát từ Trung Hoa. Tuy nhiên, theo sách Lịch sử văn hóa Trung Quốc do Đàm Gia Kiện chủ biên năm 1993 thì người Trung Quốc “Thời Tiên Tần không ăn dùng đũa, mà lấy tay bốc” (giống người Ấn Độ – đó là tập quán của các cư dân trồng kê, mạch, ăn bánh mì, bánh bao và thịt). Họ chỉ bắt đầu dùng đũa từ khi thôn tính phương Nam (đời Tần – Hán), ban đầu dùng một cách hạn chế để gắp thức ăn cứng từ các món canh, mãi về sau đôi đũa mới trở thành phổ biến.
Thế kỷ VI, đôi đũa mới du nhập vào Nhật Bản, và có thể nói rằng đôi đũa là sản phẩm của cái nôi trồng lúa nước Đông Nam Á – nơi có nền văn minh tre trúc là vật liệu. Ăn bằng đũa là cách ăn đặc thù, mô phỏng động tác của con chim nhặt hạt, xuất phát từ thói quen ăn những thứ không thể nào dùng tay bốc hoặc mó tay vào được (như cơm, cá, nước mắm,…) của cư dân Đông Nam Á.
Đôi đũa trong bữa cơm gia đình
Đối với người Việt thì đôi đũa không chỉ là một vật dụng, mà mang trong nó là cả triết lý sống, tình nghĩa gia đình:
“Đôi ta làm bạn thong dong
Như đôi đũa ngọc nằm trong mâm vàng”.
Đôi đũa còn là hình tượng ẩn dụ về tính đoàn kết, là sức mạnh nội lực, thể hiện truyền thống yêu trẻ kính già của người Việt. Theo tục lệ thì mỗi bữa cơm trong gia đình Việt, người nhỏ tuổi nhất thường có nhiệm vụ so đũa cho cả gia đình và trước tiên phải so đũa cho người lớn tuổi nhất nhà, hoặc cho khách quý, sau đó mới lần lượt đưa cho từng thành viên trong gia đình. Khi ăn, người lớn tuổi cầm đũa thì người trẻ tuổi hơn cầm sau. Điều này như thể hiện sự tôn trọng, phép tắc giữa người trên - kẻ dưới trong mỗi gia đình.
Chất liệu phong phú và đa dạng
Từ xa xưa thì việc sử dụng đũa trong ăn uống rất phổ biến và thông dụng, chính vì vậy mà chất liệu làm nên cũng không kém phần phong phú và đã dạng. Có thể kể đến chất liệu kim loại (vàng, bạc, nhôm….) thường được vua chúa, quan lại thời xưa sử dụng. Một phần để phân biệt giai cấp, phần khác có dụ ý để thử độc trong đồ ăn khi nhìn thấy đũa bạc đổi màu.
Đũa dừa được nhiều gia đình sử dụng hiện nay
Đôi đũa còn được làm từ những chất liệu là nhựa, thiên nhiên (tre, trúc, dừa....), ở nước ta, việc tận dụng thiên nhiên trong ẩm thực được áp dụng một cách toàn diện, từ những thực phẩm hằng ngày đến dụng cụ ăn uống. Hình ảnh chiếc đũa tre trong bữa cơm hằng ngày luôn gần gũi và gắn bó với mâm cơm gia đình.
Đũa cả
Đũa cả mộc mạc, bình dị

Đôi đũa cả – vật dụng không thể thiếu trong bữa cơm gia đình người Việt được vót từ thân tre mộc mạc. Tre được chọn làm đũa cả thường phải là tre già, nếu làm bằng tre non thì đũa cả sẽ không để được lâu và dễ bị mọt. Người Việt dùng đũa cả để đảo khi cơm sôi và để xới cơm … Ngày nay, với việc sử dụng phổ biến nồi cơm điện, đôi đũa cả không còn giữ vị trí quan trọng như trước nhưng nó vẫn chứa đựng những nét đẹp về văn hóa trong gia đình Việt. Bởi vật dụng quen thuộc, nhỏ bé, mộc mạc là thế nhưng chứa đựng trong đó không ít những triết lí sâu sắc về lễ nghi gia đình, về nếp nhà của mỗi người. Chính vì vậy mà chỉ cần quan sát cách xới cơm cho các thành viên trong gia đình của các bà, các chị là thấy ngay được nề nếp, trật tự, sự lễ phép của con cái đối với bố mẹ, ông bà, của vợ đối với chồng…
Hình ảnh đôi đũa luôn hiện diện trong mỗi bữa cơm gia đình
Đất nước đang trên đà hội nhập và phát triển, ẩm thực Việt cũng dần được tiếp thu những nền văn minh mới, nhưng hình ảnh đôi đũa bình dị và mộc mạc luôn được chú trọng trong gia đình Việt. Bởi đôi đũa bình dị vẫn khoác lên mình những ý nghĩa sâu sắc về đời sống con người từ lúc sinh ra cho đến khi trở về với đất mẹ, về mối quan hệ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh em...Thủy Nguyễn - Bepvang.org.vn

No comments:

Post a Comment