VĂN NGHỆ

Bảo vật Hoàng cung

2012-01-06T07:50:00.001-08:00

Hoàng cung vốn bí ẩn với với người dân và bảo vật trong hoàng cung lại càng bí ẩn. Hàng trăm năm qua, không nhiều người biết đến và được chiêm ngưỡng những bảo vật này. Chính vì vậy, những bảo vật từ hoàng cung các triều đại phong kiến Việt Nam luôn phủ một bức màn bí ẩn, thậm chí nhiều người cho rằng chúng đã không còn tồn tại hoặc đang nằm ở các bảo tàng, bộ sưu tập trên thế giới, hoặc ngộ nhận một số đồ dùng thông thường trong cung đình là bảo vật hoàng cung.

Qua nhiều thăng trầm của lịch sử, từ năm 1959 đến nay, hàng trăm bảo vật của triều đại Lê, Nguyễn như ấn vàng, kiếm vàng, sách vàng, đồ ngự dụng bằng vàng, ngọc... vẫn còn được bảo quản, gìn giữ nguyên vẹn tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam. Đây là những bảo vật vô giá của nhân dân Việt Nam, không những chứa đựng giá trị lịch sử phong phú mà còn phản ánh tài nghệ khéo léo của các nghệ nhân cung đình qua từng thời đại.

Tại lần trưng bày đầu tiên, dù số lượng bảo vật không nhiều, nhưng để đảm bảo an ninh, Bảo tàng Lịch sử đã nhập tủ trưng bày bằng kính 2 lớp dày 12 ly, đóng mở bằng mật khẩu, bục bệ bằng thép 2 lớp. Phòng trưng bày cũng được lắp camera quan sát 24/24h.

Các vị quan khách tham quan tủ trưng bày mũ vàng của vua triều Lê, Nguyễn.

Do lần đầu được chiêm ngưỡng những bảo vật này nên hàng trăm người dân đã chen cứng trong phòng trưng bày và đua nhau ghi lại những hình ảnh đáng nhớ.Cuộc triển lãm có tên gọi Bảo vật hoàng cung khai mạc tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam từ 9/10/2010. 13 bảo vật trưng bày đều có chất liệu chính bằng vàng khối và ngọc quý, được chọn ra từ hàng trăm bảo vật vương triều Nguyễn đang lưu giữ tại đây.

Kiếm vàng triều Nguyễn đúc vào TK 19, nặng 1,25 kg

Bảo vật triều Nguyễn

Trong số đó, đang chú ý nhất là 3 chiếc kim ấn bảo tỷ - vốn được gọi là bảo vật tượng trưng cho quyền lực tối thượng của vương triều Nguyễn và được chuyển giao qua những triều đại khác nhau. Ngoài chiếc ấn ngọc Đại Nam thụ thiên vĩnh mệnh truyền quốc tỷ, 2 chiếc ấn còn lại đều bằng vàng ròng, được đúc vào tháng 10 năm Minh Mạng 8 (1827). Trong đó, chiếc kim ấn Sắc mệnh chi bảo nặng 8,5 kg, gồm hai cấp, có hình vuông, trên ấn có hình rồng đầu ngẩng, 2 sừng dài, đuôi xòe 9 dải hình ngọn lửa, lưng ấn khắc hai dòng chữ Hán: “Thập tuế hoàng kim nhị bách nhị thập tam lạng lục tiền - Minh Mạng bát niên thập nguyệt cát nhật tạo”. (Vàng 10 tuổi nặng 223 lạng 6 tiền - đúc vào ngày lành tháng 10 năm Minh Mạng thứ 8, 1827).

Ấn vàng Hoàng đế tôn thân chi bảo nặng 8,7 kg

Chiếc kim ấn còn lại - Hoàng đế tôn thân chi bảo - có kích thước to hơn, nặng 8,7 kg, khắc hai dòng chữ: “Thập bát kim, trọng nhị bách tam thập tứ lạng tứ tiền tam phân - Minh Mệnh bát niên thập nguyệt cát nhật tạo” (Nặng 234 lạng 4 tiền 3 phân, khoảng 8,7 kg) đúc vào ngày lành tháng 10 năm Minh Mệnh thứ 8, năm 1827).

10 bảo vật còn lại bao gồm kiếm vàng (2 chiếc), mũ vàng (2 chiếc), sách vàng (1 chiếc), ấm chén vàng (2 bộ)... Trong số đó, chiếc mũ bình thiên bằng vàng khối, chế tác trong thế kỷ 19, có trọng lượng 0,66kg, chiếc kiếm vàng An dân bảo kiếm có trọng lượng 0,58 kg, cuốn sách vàng chế tác năm Gia Long thứ 5 (1806) có trọng lượng 2,1kg... Như nhận xét của các chuyên gia trong ngành, đây là những bảo vật chế tác rất tinh xảo và được các vua Nguyễn sử dụng khá thường xuyên.

Mũ bình thiên đúc trong TK 19, nặng 0, 66 kg

Cơ hội 50 năm mới trở lại

Đây không phải là lần đầu tiên các bảo vật triều Nguyễn được trưng bày tại Hà Nội. Năm 1961, nhân dịp Quốc khánh 2/9, một số ít trong số các bảo vật này cũng đã được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam. Tuy nhiên, khoảng thời gian gần 50 năm từ đó tới nay là quá lâu đối với sự háo hức của người dân Hà Nội. Đa phần, những thế hệ sinh ra sau đó chỉ được biết tới những bảo vật này qua sách vở và những câu chuyện đậm màu sắc kỳ bí.

Sách vàng thời Gia Long đúc năm 1806, nặng 2,1 kg

Được biết, số bảo vật triều Nguyễn được Bộ Tài chính của chính quyền cách mạng tiếp quản vào tháng 8/1945. Tiếp đó, kho bảo vật này được đưa về lưu giữ tại nhà Viễn Đông bác cổ (nay là Bảo tàng Lịch sử VN). Năm 1961, khi trưng bày tại Hà Nội, một chiếc ấn vàng đã bị kẻ gian lấy cắp. Mặc dù đã tìm ra và kịp thu hồi, BTLSVN vẫn chuyển kho bảo vật quốc gia này sang lưu trữ tại Ngân hàng Nhà nước để đảm bảo an toàn. Những năm sau đó, kho bảo vật được đưa đi cất giữ lần lượt tại nhiều địa phương khác nhau, trước khi được Bảo tàng Lịch sử VN tiếp nhận lại.

Theo đại diện Bảo tàng Lịch sử VN, trong thời gian tới, khi Bảo tàng Lịch sử quốc gia hoàn thành, toàn bộ kho bảo vật này sẽ được trưng bày phục vụ công chúng.

Ra mắt cuốn sách Cổ vật Việt Nam

Trong dịp khai mạc triển lãm Bảo vật Hoàng cung, BTLSVN cũng sẽ giới thiệu cuốn sách Cổ vật Việt Nam. Đây là công trình nghiên cứu được thực hiện từ năm 2008 bởi BTLSVN và Bảo tàng Bắc Kinh (Trung Quốc), cung cấp những nghiên cứu và tư liệu về cổ vật tiêu biểu của Việt Nam qua nhiều thời kỳ, bao gồm đồ đá, đồ đồng, đồ gỗ, đồ gốm, đồ kim hoàn... Sách được in bằng hai thứ tiếng Trung - Việt.

Mũ vàng triều Nguyễn (thế kỷ 19) nặng hơn 700 gam.

Mũ vàng triều Nguyễn (thế kỷ 19), nặng 660 gam, được gắn nhiều họa tiết bằng vàng.

Cận cảnh đỉnh mũ.

Phía sau mũ cũng được trang trí tinh xảo.

Từ trái qua phải: Ấn vàng "Sắc mệnh chi bảo" bằng vàng ròng nặng 8,5 kg, đúc năm Minh Mạng 8 (1827); ấn ngọc "Đai Nam Thu thiên vĩnh mệnh truyền quốc tỷ" của triều Nguyễn; ấn "Quốc gia tín bảo" đúc bằng vàng, nặng gần 5 kg vào niên hiệu Gia Long.

Ấn "Sắc mệnh chi bảo" gồm 2 cấp, có hình vuông, trên có hình rồng đầu ngẩng, 2 sừng dài, đuôi xòe 9 dải hình ngọn lửa, lưng ấn khắc hai dòng chữ Hán: “Thập tuế hoàng kim nhị bách nhị thập tam lạng lục tiền - Minh Mạng bát niên thập nguyệt cát nhật tạo”. (Nghĩa là: Vàng 10 tuổi nặng 223 lạng 6 tiền - đúc vào ngày lành tháng 10 năm Minh Mạng thứ 8, 1827).

Kiếm vàng triều Nguyễn thế kỷ 19 (bên trên) và kiếm vàng "An dân bảo kiếm" năm Khải Định (1916-1925) ở bên dưới.

Các họa tiết chạm khắc tinh xảo trên kiếm.

Bộ chén ngọc khảm vàng triều Nguyễn.

Chậu vàng của triều Nguyễn, năm Duy Tân 5 (1911), trọng lượng 1,4 kg.

Đài vàng cẩn ngọc triều Nguyễn thế kỷ 19.

Cuốn sách vàng chế tác năm Gia Long thứ 5 (1806) có trọng lượng 2,1 kg.

Đây là những bảo vật tuyển chọn từ bộ sưu tập đồ ngự dụng hàng trăm hiện vật của thời Lê, Nguyễn đang bảo quản tại Bảo tàng Lịch sử VN. Những bảo vật vô giá này không những chứa đựng giá trị lịch sử phong phú mà còn phản ánh tài nghệ khéo léo của các nghệ nhân cung đình qua từng thời đại.

Sáng qua, hàng trăm người dân cùng đông đảo nhà nghiên cứu đã mục sở thị những bảo vật. Không gian trưng bày bỗng trở nên chật chội khi khách tham quan chen chúc nhau xem cho được ấn vàng, mũ vàng, kiếm vàng… Để đảm bảo an ninh, Bảo tàng Lịch sử VN đã nhập về các tủ kính bảo vệ. Tủ được điều khiển bằng động cơ điện, kính dày hàng chục ly, búa đập không vỡ.

Chuyện của người phục chế

TS Phạm Quốc Quân- nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử VN kể: Năm 1945, ông Trần Huy Liệu vào nhận ấn kiếm từ tay vua Bảo Đại. Do toàn quốc kháng chiến, các hiện vật hoàng cung sau đó được bảo quản ở Liên khu 5. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, số tài sản này được đưa về Bộ Tài chính, rồi sang Bộ Văn hóa, rồi Bảo tàng Lịch sử VN đứng ra nhận. Năm 1961 có cuộc trưng bày những ấn vàng, thì có mất một cái ấn.

Bộ Công an yêu cầu Bộ Văn hóa chuyển bộ sưu tập này sang Ngân hàng Nhà nước lưu giữ. Giữ ở đó đến 2007, gần nửa thế kỷ. Và Bảo tàng Lịch sử chỉ có một nhiệm vụ là dịp Tết hàng năm vào kho ngân hàng xem tủ, xem hòm niêm phong. Thế thôi.

Ông Quân làm giám đốc bảo tàng hàng chục năm cũng như các giám đốc bảo tàng khác hầu như không được nhìn thấy những hiện vật ấy ngoài những bức ảnh đen trắng. Năm 2007, khi Ngân hàng bàn giao lại, Bảo tàng thành lập một hội đồng bàn giao.

Hội đồng thấy số hiện vật ấy hoàn toàn phù hợp danh sách hiện vật trước đây đã gửi. Thế nhưng, hiện vật trong tình trạng rất đáng báo động. 3 mũ đại triều, một mũ tế giao, bộ cành vàng lá ngọc, khay ngà đều trong tình trạng nguy hại có nguy cơ biến mất hoàn toàn.

Cả 4 chiếc mũ này biến thành một thứ như đống vàng vụn. Khi nhận, 4 chiếc mũ này được đặt trong cái túi vốn dùng đựng bột mỳ ngày xưa. Sau khi khảo sát tìm hiểu nhiều nghệ nhân, rốt cục ông Quân tìm ra nghệ nhân kim hoàn đồng thời là nhà nghiên cứu triều Nguyễn tên là Vũ Kim Lộc (TPHCM) để phối hợp phục chế.

Quy trình phục dựng rất khó khăn. Vì phải làm sạch những dấu vết do mối xông, phải đặt từng mảnh vàng vụn lên hộp xốp để tìm phương án. Mỗi lần đặt là một lần hội thảo. Qua khoảng 20 seminar (hội thảo), khoảng 10 cuộc lấy ý kiến các nhà nghiên cứu khắp nơi. Từ đó, làm một cái cốt bằng mút, rồi chuyển sang cốt bằng gỗ, rồi làm cốt bằng đồng. Cái cốt ấy phải tính toán sao cho chỉ nặng 1,5 lạng để còn đội được. Nhóm phục chế phải dựng máy dệt kim loại để tạo 4 cái cốt mũ, trên cơ sở đó nghiên cứu vải để phủ lên.

Phục dựng thanh kiếm An Dân của triều Nguyễn gồm các chất liệu ngà, vàng, sắt, gỗ đồi mồi cũng là việc gian nan. Phải có gỗ đồi mồi. Nhưng gỗ này lại thuộc sách đỏ. Cho nên, nhóm phải tìm gỗ đồi mồi của thời cũ để ghép lại. Đó là cả công trình kéo dài có sự đóng góp của đông đảo nghệ nhân, nhà nghiên cứu trong nước và một số tham vấn của chuyên gia Bỉ, Pháp, Trung Quốc… TS Quân nói, tổng số tiền phục dựng khoảng 600 - 700 triệu đồng. Hiện Cty Samsung đã đặt vấn đề giúp Bảo tàng Lịch sử VN phương án bảo quản những hiện vật này lâu dài.

Giữa thời buổi công nghệ, kho báu ấy không thể biến thành đống vàng vụn một lần nữa.Nếu không có một nghệ nhân kiệt xuất, những báu vật hoàng cung triều Nguyễn mãi mãi chỉ là đống vàng vụn nằm trong kho của ngân hàng.

Ông Vũ Kim Lộc và mũ nhà vua đã phục chế xong . Ảnh: Nhân vật cung cấp

Gần 70 năm sau khi vị vua cuối cùng của Việt Nam thoái vị, công chúng mới được chiêm ngưỡng những báu vật hoàng cung triều Nguyễn qua cuộc trưng bày ở Bảo tàng Lịch sử Việt Nam cuối năm 2010. Đằng sau những mũ vàng, sách vàng, kiếm vàng, khay ngà, chén ngọc ấy là một quãng trầm luân.

Từ chiếc ấn vàng bị lấy cắp...

Năm 1945, ông Trần Huy Liệu đại diện Chính phủ vào Huế nhận ấn kiếm từ tay vua Bảo Đại. Do toàn quốc kháng chiến nổ ra, hiện vật hoàng cung được đưa về bảo quản ở Liên khu 5. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, số tài sản này lại được đưa về Bộ Tài chính, rồi sang Bộ Văn hóa, cuối cùng Bảo tàng Lịch sử VN đứng ra nhận. Năm 1961, Bảo tàng tổ chức trưng bày ấn vàng, thì xảy ra việc khi một cái ấn trong số đó bị đạo chích cuỗm đi.

Lập tức, lực lượng công an được triển khai. Nhưng tên trộm và chiếc ấn dường như mất hút.

Kiếm triều Nguyễn. Ảnh: Mai Xuân Tùng

Bộ Công an yêu cầu chuyển những hiện vật còn lại sang Ngân hàng Nhà nước lưu giữ. Từ năm 1961 đến 2007. Và Bảo tàng Lịch sử có nhiệm vụ là dịp Tết hàng năm vào kho ngân hàng xem tủ, xem hòm và giấy niêm phong có còn nguyên dạng không. Các giám đốc Bảo tàng Lịch sử qua hàng chục năm không ai tận mắt thấy những hiện vật ấy ngoài vài bức ảnh đen trắng.

Năm 2007, Ngân hàng bàn giao lại. Ba mũ đại triều, một mũ tế giao, bộ cành vàng lá ngọc, khay ngà được đặt trong cái túi vốn dùng đựng bột mỳ ngày xưa. Mở ra, cả 4 mũ biến thành một thứ như đống vàng vụn.

...Đến chuyện biến vàng vụn thành mũ vua

Sau khi khảo sát nhiều làng nghề, nhiều nghệ nhân, rốt cục TS Phạm Quốc Quân – bấy giờ là Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam – mời nghệ nhân kim hoàn, nhà sưu tập Vũ Kim Lộc từ TPHCM ra Hà Nội phối hợp phục hồi các bảo vật.

Nhóm phải làm sạch những dấu vết do mối xông, đặt từng mảnh vàng vụn lên hộp xốp để tìm phương án. Mỗi lần đặt là một lần hội thảo. Có 5 cuộc họp của hội đồng cấp trên, 20 cuộc họp của hội đồng cấp dưới.

Những đêm mất ngủ ở phố Phạm Ngũ Lão. Nghĩ ra ý tưởng, ông Lộc lại bật dậy giữa đêm khuya trình bày với TS Quân. Hai cộng sự Lê Anh Tuấn và Trần Ngọc Trí được cử từ TPHCM ra giúp. Nhóm làm sạch những dấu vết do mối xông, đặt từng mảnh vàng vụn lên hộp xốp để tìm phương án. Có 5 cuộc họp của hội đồng cấp trên, 20 cuộc họp của hội đồng cấp dưới. Chưa kể những lần hỏi ý kiến của các nhà nghiên cứu Phan Thuận An, Phan Thanh Hải ở Huế.

Bước thứ hai là chuyển ra cái cốt bằng gỗ để dệt xương mũ. Xương mũ thờ to và cứng, nhưng mũ chỉ có trọng lượng 1,5 lạng thì đầu người mới chịu được. Phải dùng hợp kim gì, dệt bằng máy gì? Ông Lộc đành mang cốt gỗ về TPHCM dệt bằng máy của ông. Tiếp theo là chọn vải để bọc cốt gỗ. Nhận ra vải mũ đều có nguồn gốc Việt Nam, nhóm liền đặt vải ở làng lụa Vạn Phúc – Hà Đông.

Phục dựng thanh kiếm An Dân cũng là việc gian nan. Kiếm gồm các chất liệu ngà, vàng, sắt, gỗ đồi mồi. Gỗ đồi mồi rất hiếm, lại thuộc sách đỏ. Ông Lộc phải tìm gỗ đồi mồi của thời cũ để ghép lại.

Gần một năm, ông Lộc phục hồi xong 4 chiếc mũ, 3 thanh kiếm, 6 khay ngà.

Trong quá trình phục hồi báu vật, ông Lộc phát hiện ra chiếc mũ Xung thiên có tới 39 con rồng bằng vàng chứ không phải 31 rồng như chính sử của nhà Nguyễn ghi.

Đến giờ, ông Lộc vẫn luôn trăn trở vì chưa tìm được chủ nhân của từng mũ, tức là mũ nào là của vua nào.

TS Quân thừa nhận, trên những chiếc mũ nhà vua, có những chi tiết được làm theo giả định của các nhà khoa học và nhóm phục hồi.

Công việc phục hồi ngốn khoảng 700 triệu đồng, lấy từ tiền ngân sách chi cho Bảo tàng hàng năm. Bởi nếu đủng đỉnh lập dự án, thì phải chờ đợi, hiện vật sẽ bị hủy hoại hoàn toàn. Nếu TS Phạm Quốc Quân không quyết đoán và nghệ nhân Vũ Kim Lộc không tâm huyết thì những chiếc mũ quý giá đã mãi chỉ là vàng vụn.

“Trong cuộc đời tôi có hai việc khó khăn: phục hồi báu vật hoàng tộc Nguyễn và bảo vệ xá lợi của hai thiền sư Vũ Khắc Minh – Vũ Khắc Trường ở chùa Đậu” - TS Quân thở phào như chuyện mới xảy ra hôm qua.

Hiện, một hãng điện tử nước ngoài đã đặt vấn đề giúp Bảo tàng Lịch sử VN phương án bảo quản lâu dài những hiện vật quý. Báu vật triều Nguyễn sẽ xuất hiện tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia khi công trình này đi vào hoạt động.

Ông Lộc vào nghề kim hoàn từ năm 1987. Cha mẹ đặt tên Vũ Văn Giót, nhưng từ khi kinh doanh vàng bạc, ông Giót lấy tên cửa hàng là Tiệm vàng Kim Lộc, bởi vợ ông tên Lộc. Từ đó tên ông thành Vũ Kim Lộc.

Năm 1990, ông Lộc tình cờ mua được một số trang sức lạ thuộc văn hóa Óc Eo, từ đó tự mày mò rồi lao vào nghề sưu tầm cổ vật. “Khẩu vị” của ông là những cổ vật bằng vàng, bạc, đồng. Kho cổ vật của ông Lộc chỉ đếm trên đầu ngón tay, nhưng chúng đều là “sao”, ông khẳng định thế. Trong đó đáng chú ý là 2 tượng đồng nghi lễ cầu mưa, và 2 cây trầm hương bằng vàng, thuộc văn hóa Champa.

Sách báo khiêu dâm

2012-01-05T13:38:00.001-08:00

Sách báo khiêu dâm là những văn hóa phẩm có thể khơi lên lòng ham muốn tình dục đối với người đọc nó. Từ thập niên 60s, nó phát triển mạnh mẽ thành kỹ nghệ với nhiều loại hình khác nhau(băng đĩa phim ảnh, sách báo, đồ chơi, quần áo,...); thậm chí kỹ nghệ khai thác tình dục phát triển thành hệ thống du lịch (qua các ổ điếm, khu đèn đỏ, hộp đêm, bar & pub, resort...) với doanh thu bạc tỷ usd.

Sự nhầm lẫn về thể loại thường xảy ra giữa sách báo khiêu dâm và những tác phẩm nghệ thuật.

Thực chất việc phân biệt sách báo khiêu dâm rất khó và chưa có một chuẩn mực chung nhất nào để phân loại nó bởi ham muốn tình dục của những người đọc rất khác nhau (Nam giới, nữ giới, người đồng tính nam, người đồng tính nữ, người mất khả năng tình dục, người vô cảm với tình dục...)

Tuỳ từng người với sự nhận thức của họ mà có thể nhầm lẫn giữa một tác phẩm nghệ thuật là sách báo khiêu dâm và ngược lại (ví dụ có người coi tranh "thời kỳ phục hưng" là "sách báo khiêu dâm").

Quan điểm ở các quốc gia

Một số quốc gia cấm xuất bản sách báo khiêu dâm bởi chúng vi phạm thuần phong mỹ tục của quốc gia đó. Việt Nam cũng cấm phát hành sách báo khiêu dâm dưới mọi hình thức, mặt khác một số ISP còn ngăn chặn bằng tường lửa đối với các trang web có nội dung khiêu dâm.

Một số quốc gia khác cho phép tự do xuất bản Sách báo khiêu dâm bởi vấn đề nhân quyền (cho rằng đó là quyền tự do của con người, có nhu cầu đọc, xem thì có xuất bản). Tuy nhiên các quốc gia này đều yêu cầu các loại sách báo khiêu dâm hoặc có nội dung khiêu dâm, hoặc dính dáng chút ít đến khiêu dâm thì phải có dấu hiệu riêng để các bậc phụ huynh cấm con cái mình đọc, hoặc xem. Trên các trang web tuân thủ quy định này đều phải có phần cam kết người xem trên 18 tuổi.

Một số địa phương hoặc quốc gia khác còn lợi dụng khiêu dâm để phát triển ngành du lịch (Ví dụ Thái Lan rất phát triển ngành du lịch tình dục)

Xuất bản

Phần nhiều sách báo khiêu dâm ngày nay xuất bản qua Internet, phần còn lại in trên giấy dưới dạng tạp chí. Playboy là một tạp chí khiêu dâm nổi tiếng trên thế giới dành cho nam giới.

10 báo khiêu dâm (Top 10 Adult Magazines) nổi tiếng nhất trên thế giới dành cho nam giới

1.Playboy là một tạp chí dành cho đàn ông của Mỹ được thành lập ở Chicago, Illinois bởi Hugh Hefner. Tạp chí này đã phát triển thành Công ty Playboy mọi thể loại nghe nhìn. Playboy là một thương hiệu nổi tiếng được biết đến nhiều nhất và xuất bản rộng khắp trên thế giới.

Tạp chí được xuất bản ra hàng tháng, đặc điểm nổi bật đó là những chân dung bức ảnh khỏa thân phụ nữ, kèm theo nhiều bài báo về thời trang, thể thao, hàng tiêu dùng và hình tượng hay biểu tượng phổ biến, nó cũng giới thiệu những tác phẩm văn chương hàng đầu với những những đoạn giới thiệu ngắn tiểu thuyết như của Arthur C. Clarke, Ian Fleming, Vladimir Nabokov, Margaret Atwood... Nó cũng có đưa ra những quan điểm phóng khoáng nhất là lĩnh vực chính trị. Nó sử dụng hình ảnh khỏa thân trang nhã hấp dẫn và mang tính nghệ thuật ở trang bìa nhằm thu hút độc giả.12 số/năm

Playboy's Book of Lingerie phụ bản ăn khách với những người mẫu quần áo lót sexy

2.Hustler là một tạp chí khiêu dâm danh cho đàn ông (men magazine) hướng tới các hoạt động tính giao khác giới, xuất bản tại Hoa Kỳ. Tạp chí này xuất bản lần đầu vào tháng Bảy năm 1974 bởi Larry Flynt. Tờ này được phát triển lên từ một bản tin là Hustler Newsletter và The Hustler For Today's Man vốn là công cụ quảng cáo rẻ tiền cho ngành strip club khi đó. Tạp chí này tăng mạnh số lượng phát hành lên đến 3 triệu bản (Hiện chỉ còn dưới 500.000 bản mỗi kỳ).13 số/năm

3.Penthouse 12 số/năm

Penthouse Letters phụ bản ăn khách với những lá thư độc giả tâm sự.

Penthouse Variations

4.Gallery

Maxim

12 số/năm

5.High Society12 số/năm

Barely Legal 6 số/năm

6.Smooth Magazine 6 số/năm

7.Heavy Metal 6 số/năm

8.American Curves 9 số/năm

9.Forum 12 số/năm

10.Girls Gone Wild 12 số/năm

Nhật:URECCO. VOL.89 NOVEMBER 1993.

Hongkong: Lung Fu Pao

Anh: Club International

Fiesta

Pháp

Đức

Mexico

Hungary CKM

Ấn Độ

Vài báo khiêu dâm nổi tiếng nhất trên thế giới dành cho nữ giới

Publié par DAT NGUYEN à 03:24

Bài viết từ trong nước & HẢI NGOẠI(220)

2012-01-05T13:38:00.000-08:00

Quẻ Bói '' tếu '' đầu năm

- Người tuổi Sửu hợp với người tuổi Ngọ, theo quẻ… "đầu trâu mặt ngựa". Người hai tuổi này mà cưới nhau chắc chắn sẽ thành công, tấn tới nếu cả hai vợ chồng cùng làm việc trong lĩnh vực… xã hội đen, đâm thuê chém mướn.

- Người tuổi Sửu và người tuổi Ngọ hợp với người cùng tuổi, theo quẻ "ngưu tầm ngưu, mã tầm mã". Những người này cưới nhau sinh con đẻ cái đảm bảo con cái chắc chắn sẽ… thuần chủng.

- Người tuổi Mão hợp với người tuổi Dậu, theo quẻ "mèo mả gà đồng". Người hai tuổi này đi với nhau chắc chắn có một tình yêu mãnh liệt và hoang dại.

- Người tuổi Thìn hợp với người tuổi Dậu, theo quẻ "rồng bay phượng múa" (tại vì Phượng không thuộc 12 con giáp nên lấy gà là con vật gần giống Phượng nhất để thay thế). Người hai tuổi này cưới nhau chắc chắn tình yêu, tiền tài, sự nghiệp sẽ đẹp đẽ, thăng hoa.

- Người tuổi Tỵ rất khắc với người tuổi Dậu, theo quẻ "cõng rắn cắn gà nhà". Nếu 2 người này cưới nhau về thế nào người tuổi gà cũng bị người tuổi rắn cắn chết, không loại trừ khả năng vụ án xảy ra trong lúc yêu đương bối rối, đương sự cắn nhầm.

- Người tuổi Tý khắc với người tuổi Sửu hoặc Ngọ, theo quẻ… "đầu voi đuôi chuột" (vì voi cũng không có trong 12 con giáp nên ngựa và trâu, hai con giáp to gần bằng voi nhất có thể thay thế). Người mấy tuổi này cưới nhau thì chỉ được tiền vận suôn sẻ, tốt đẹp, còn hậu vận bi bét, không loại trừ khả năng gia đình phá sản, vợ chồng ly di, con cái nghiện ngập, hư hỏng.

- Người tuổi Mùi hợp với người tuổi Tuất theo quẻ "treo đầu dê, bán thịt chó". Hai vợ chồng tuổi này chắn chắc sẽ làm ăn phát đạt, thịnh vượng, đặc biệt là trong lĩnh vực… buôn gian bán lận, lừa đảo.

- Tuy nhiên, người tuổi Tuất lại khắc với người tuổi Dậu, theo quẻ "chó cậy nhà, gà cậy vườn". Hai vợ chồng tuổi này chẳng chóng thì chầy sẽ xung khắc, chia rẽ nội ngoại, dẫn tới ly di, chia con, chia nhà.

- Thật ra, người tuổi Dậu, ngoài hợp với tuổi Mão và tuổi Thìn như đã nói ở trên, còn hợp với người tuổi Hợi, theo quẻ " đầu gà má lợn". Người hai tuổi này cưới nhau nhiều khả năng thành công trong lĩnh vực kinh doanh, đặc biệt là kinh doanh… nhà hàng, đồ nhậu.

- Cuối cùng ..người tuổi Dã tràng, tính tình ngang như cua...dễ thích ứng với hoàn cảnh, rất dị ứng với bất công xã hội...chỉ thích hợp với...vài người..Người tuổi này dễ bảo, nhưng khó nắm đầu( vì hết tóc )...không tin bạn vào web KHSG bắt một con dã tràng thì biết ngay...

Nhân phẩm một dân tộc

Vào đầu thế kỷ thứ 16 ở nước ta có một ông vua được “nhân dân Hà Nội” đặt tên là Vua Lợn (Trư vương, lề).

Nghe nói có người Tàu bảo ông ta có tướng tinh “con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi”. Triều đại của Vua Lê Tương Dực chỉ được bẩy năm, nhưng ông có nhiều sáng kiến. Ông đã xây cửu trùng đài cao hơn hẳn Chùa Một Cột, rồi xây cung điện với 100 mái nhà. Ông lại bầy ra nhiều trò giải trí trên Hồ Tây, thí dụ cho các thiếu nữ khỏa thân chèo thuyền, những cuộc vui mà tới thế kỷ 20 Thủy Cung Thăng Long đã noi theo trên đường tiến lên Chủ nghĩa Xã hội.

Mấy ngày qua đồng bào ta ở Hà Nội đã phong vương một Vua Lợn mới, một người bạn mới cho tôi biết. Tại Bắc Hàn, triều đại nhà Kim đã truyền đến đời thứ ba, sau khi ông Kim Jong-il chết thì cậu Kim Jong Un lên ngôi, đã chính thức tôn vinh làm lãnh tụ tối cao của Hàn Quốc! Người Việt mình bắt đầu gọi lãnh tụ tối cao Kim Jong Un bằng cái tên rất thân mật: “Cậu Ủn!”

Tên cậu đọc theo lối Hán Việt là Kim Chính Ân. Nhưng nếu quý vị cứ phải nhìn hoài chân dung của “lãnh tụ tối cao” 28 tuổi này, nếu mỗi ngày cứ phải ngắm khuôn mặt bụ bẫm nghiêm và buồn này; thì quý vị phải đồng ý với tên gọi Cậu Ủn. Hai cái má phinh phính như mông trẻ con; khuôn mặt tròn chặn cắm trên cái cổ núng nính; mái tóc đen bóng chải ngược dựng đứng trên đầu; màng tai và gáy đều cạo trắng hếu như da con lợn mới làm lông. Mái tóc cậu chải theo lối ông bố, mai mốt cậu sẽ đeo cái kính đen thật to giống bố; để trông thấy bớt vẻ lùn tè vì mập mạp quá. Quả thật, trông cậu có cái tướng Trư Vương! Vì vậy người Hà Nội chợt nhớ Lê Tương Dực đời xưa, đã kháo nhau: Cậu Ủn lên nối ngôi Bố Ỉn rồi.

Ðặt danh hiệu như vậy có thể thất lễ đối với dân Hàn Quốc nói chung, và riêng đối với người Bắc Hàn. Dù sao họ cũng là những ông vua một nửa quốc gia, làm chủ một cõi giang sơn, dọc ngang nào biết trên đầu có ai!

Nhưng chỉ một danh hiệu như thế mới diễn tả được lòng khinh bỉ của mọi người, không riêng gì người Việt, đối với một gia đình ngự trị gieo rắc thống khổ cho 24 triệu đồng bào của họ. Ngay bây giờ, đang có ba triệu người đang đói, vì không đủ thức ăn. Nạn đói chắc đang đe dọa nặng nề cho nên trong bài bình luận đầu năm trên ba tờ nhật báo ở Bắc Hàn, họ đã phải nhắc tới. Cả ba tờ báo, sau khi hô hào, “Năm 2012 sẽ là một năm Thắng Lợi Vinh Quang;” nhưng mặt khác cả ba đều nhắc nhờ cần giải quyết “Vấn đề thực phẩm nóng bỏng;” trên đường xây dựng một “quốc gia phú cường!”

Trong khi dân chết đói hàng triệu người như vậy, cậu Ủn từ nhỏ đã được bố cho đi học ở Thụy Sĩ dưới một tên giả, mỗi ngày có tài xế đưa đón. Anh của cậu đi Macao đánh bài và làm công tác rửa tiền qua các ngân hàng và sòng bài, một ngân hàng đã bị tình báo Mỹ tố giác. Một người anh bị bắt giữ ở phi trường Nhật Bản trong khi đi du hí, với tội dùng giấy thông hành tên giả mạo. Khi sắp chết, ông Ỉn nhìn quanh thấy chỉ còn cậu Ủn đáng mặt lên ngôi nối nghiệp nhà. Từ Tháng Mười năm 2010 cậu liên tiếp được phong các chức đại tướng 4 sao, phó chủ tịch quân ủy trung ương, phó lãnh tụ đảng, vân vân. Và sau khi ông Ỉn qua đời, cậu được suy tôn làm lãnh tụ tối cao quân đội, lãnh tụ tối cao của đảng Lao Ðộng Thống Nhất, xác định ngôi vị khi dẫn đầu tang lễ Bố Ỉn.

Chính hình ảnh dân Bắc Hàn khóc lóc vật vã trong đám tang đã khiến cho lòng khinh bỉ của mọi người biến thành một nỗi giận; không thể nào tha tội cho bố con họ Kim được. Cả loài người nhìn vào cảnh những ông già bà cả, đàn ông đàn bà cho tới trẻ em khóc thảm thiết, kêu trời kêu đất thương tiếc ông Kim Jong-il, khóc như cha chết, hơn cả khóc khi cha chết. Người bình thường phải tự hỏi: Làm sao họ có thể đóng kịch tài tình như vậy?

Nhưng đó không phải là đóng kịch, nhiều người thương khóc như máy, nhưng thành thật. Ông Kim Jong-l có lần nói ông biết cả nước có một phần ba yêu ông, một phần ba ghét ông thậm tệ, và một phần ba trung lập. Tất nhiên chỉ có những người trong số một phần ba yêu ông Ỉn là được xuất hiện trước ống kính trong tang lễ. Và có nhiều phần là họ khóc thật. Chính sách của Bố Ỉn là “Quân đội Trước hết!” Tất cả tài nguyên quốc gia được giành ưu tiên cho một triệu 200 ngàn quân, từ tướng lãnh, sĩ quan xuống tới binh lính. Cộng thêm đám công an có sẵn, sẽ lên thành hai triệu. Khi thóc gạo, rau thịt được thế giới đưa tới cứu dân Bắc Hàn khỏi chết đói, thì mọi thực phẩm được ưu tiên chia cho quân đội, công an, dân đói mặc dân. Cộng thêm vợ con của họ, chúng ta sẽ có khoảng 8, 9 triệu người, một phần ba dân số Bắc Hàn trung thành với lãnh tụ. Những người này tất nhiên biết rằng: Ông Ỉn ông Ủn còn, thì mình còn; ông Ủn Ỉn mất thì mình cũng không tồn tại được!

Trong đám khuyển mã này, có những người đã được tẩy não toàn diện từ thời thơ ấu. Họ không được phép biết một chút gì về thế giới bên ngoài, chỉ được học tập tấm gương “chói sang, quang vinh” của các lãnh tụ Kim lớn Kim con. Mở miệng ra ai cũng phải nói: “Nhờ ơn Bác Kim kính yêu, Bác Kim vĩ đại!” Cứ tin vào bộ máy tuyên truyền thì cha con nhà Kim đã cứu dân Hàn Quốc khỏi bị đế quốc Mỹ đàn áp, bóc lột, thoát khỏi cảnh đồng bào họ ở miền Nam đang đói khổ. Khi dân Bắc Hàn thiếu gạo, thiếu áo mặc, bị đói, bị rét, thì guồng máy tuyên truyền cũng đổ tội cho bọn Mỹ và Ngụy quyền miền Nam gây ra. Với phương pháp giáo dục nhồi sọ từ sau chiến tranh Cao Ly, năm 1952 đến nay; ít nhất có một phần ba dân Bắc Hàn khóc Kim Jong-l một cách thành thật, như Tố Hữu khóc Stalin: “Hỡi ơi ông chết có trời đất không? Thương cha, thương mẹ, thương chồng - Thương mình thương một, thương ông thương mười!”

Nhìn hình ảnh dân Bắc Hàn khóc lãnh tụ, chúng ta thấy như những cảnh trong truyện cổ tích của Doãn Quốc Sỹ. Tác giả Sợ Lửa đã viết một truyện chính trị giả tưởng, tả một chính quyền độc tài đã “chế tạo” ra những người dân và binh lính theo lối sản xuất hàng loạt bằng giáo dục nhồi sọ từ khi mới sinh ra; rồi đưa lính đi xâm lăng nước láng giềng theo chiến thuật biển người của Mao Trạch Ðông. Thời 1960 đọc truyện ngắn của Doãn Quốc Sỹ, chẳng ai tin đó có thể thành sự thật. Nay nhìn cảnh những người dân Bắc Hàn khóc Kim Jong-il, chúng ta thấy trước mắt kết quả của một bộ máy giáo dục nhồi sọ như vậy.

Loài người nổi giận, không phải là giận những người dân khóc thương một bạo chúa. Ðáng giận dữ, đáng khinh bỉ nhất là những bạo chúa đã chế ra và sử dụng bộ máy tẩy não từ hơn nửa thế kỷ nay! Những điều mà chúng ta đọc, sản phẩm từ óc tưởng tượng của Doãn Quốc Sỹ, hay của Aldous Huxley trong “Brave New World,” của George Orwell trong “1984,” không ngờ đang diễn ra trước mắt, có thực 100%!

Hai đời lãnh tụ họ Kim đã nhào nặn cái đầu dân Bắc Hàn với một bộ máy tẩy não học được từ Stalin và Hitler. Họ đã biến đồng bào của họ thành những bộ máy mù lòa, nhắm mắt tin tưởng vào các lãnh tụ yêu nước vĩ đại, kính yêu, vân vân. Người dân nào còn chưa tin tưởng thì cũng không dám để lộ ra. Nếu đồng chí của anh biết anh thiếu tin tưởng vào ông Ỉn, ông Ủn, thì anh sẽ đi Cổng Trời; cuộc đời của anh sẽ tàn ngay. Soljenitsyn kể mỗi lần Stalin đọc xong một bài diễn văn, tất cả mọi người phải đứng lên vỗ tay; mà trong lúc vỗ tay, anh nọ lấm lét nhìn anh kia, chỉ sợ mình vô tình ngưng vỗ tay sớm quá! Sau nửa thế kỷ nhồi sọ, người dân Bắc Hàn cũng vậy. Những người vật vã than khóc vừa lau nước mắt vừa ngó qua những người bên cạnh, xem có ai khóc thảm thiết hơn mình không. Nếu thấy, phải thành khẩn nhận khuyết điểm, phải đập đầu, vặt tóc, đấm ngực mình, khóc lóc thảm thiết hơn, kẻo bị báo cáo.

Khi đem người dân làm vật thí nghiệm nhồi sọ, tẩy não, các lãnh tụ cộng sản và phát xít đã khinh thường con người, coi “nhân dân” tệ hơn loài vật. Nhìn đám dân đen họ chỉ thấy những cái máy không hồn, tha hồ nhào nặn, thì họ mới đang tâm đem dân ra làm thí nghiệm như thế. Họ làm cả một dân tộc mất phẩm giá, 24 triệu con người làm nô lệ mà không thấy nhục nhã!

Nhìn cảnh những người dân Bắc Hàn khóc lóc, chúng ta cảm thấy xấu hổ, đồng thời còn sợ hãi nữa. Vì biết rằng chính mình cũng có thể bị nhồi sọ như vậy! Nếu không may gặp hoàn cảnh tương tự, chúng ta cũng có thể được huấn luyện để than khóc lãnh tụ như người Bắc Hàn! Ai cũng có thể là dân Bắc Hàn! Doãn Quốc Sỹ viết, “Tước đoạt nhân phẩm của một cá nhân nào cũng làm thương tổn đến nhân phẩm của cả nhân loại.” Chứng kiến cảnh những người dân Bắc Hàn bị họ Kim nhồi sọ, loài người nổi giận, vì thấy cả nhân loại đang bị những ông Ỉn ông Ủn khinh miệt!

Người Việt Nam gọi tên hai lãnh tụ Bố Ỉn và Bố Ỉn, cũng vì nỗi giận đó. Mặc dù trong lòng chúng ta không ai muốn xúc phạm đến danh dự của người dân Hàn Quốc, miền Nam hay miền Bắc. Bài học cho nhân loại, là trong lịch sử đời nào cũng có thể sinh ra những bạo chúa bắt dân làm tôi mọi. Mà người dân cứ thế cắn răng chịu đựng, chịu mãi thành quen coi là cuộc sống bình thường, không ai thắc mắc chi cả!

Nhưng mặt khác, như ký giả Caroline Fourest mới viết trên nhật Le Monde vào dịp cuối năm qua, chúng ta hy vọng ở những nước độc tài đảng trị sẽ có một nhóm thiểu số tích cực khác, có can đảm đứng lên đòi xóa bỏ cái kim tự tháp độc tài, hoặc lật ngược nó lên. Bà nhắc lại những cuộc cách mạng Hoa Nhài ở Trung Ðông trong năm qua. Ðể kết luận rằng, “Sau một năm 2011 với bao nhiêu bạo chúa bị lật đổ, năm 2012 sẽ cho chúng ta một thế giới đang chuyển hóa, trong đó tất cả các con đường đều bầy ra trước mắt loài người.” Người dân những nước đang còn sống dưới chế độ độc tài phải lựa chọn. Phải phục hồi lại nhân phẩm cho mỗi người và cho cả dân tộc. Hay là nhắm mắt cúi đầu tiếp tục chịu đựng cảnh những lãnh tụ kiểu Ủn Ỉn cha truyền con nối ngồi trên đầu dân mình. Ngô Nhân Dụng

California trước thực tế Trước khi nhậm chức, Thống Ðốc Arnold Schwarzenegger đã được nhiều người tin là thế nào ông cũng thành công, vì ông đã “tề gia” rất giỏi thì việc “trị quốc” sẽ chẳng khó gì. Một người ngoại quốc đến nước Mỹ, nổi tiếng lên là nhờ có những bắp thịt to, thuộc đảng Cộng Hòa mà lại lấy cháu gái nhà Kennedy, một đại gia địch quốc trong đảng Dân Chủ, rồi ông thuyết phục được bà vợ bỏ công ăn việc làm của mình về đóng vai thống đốc phu nhân - nói cách khác, về làm nghề nội trợ! Người tề gia tài như vậy thì không giỏi trị quốc sao được?

Công việc chính trị khó nhất là hứa hẹn khi tranh cử, rồi sau khi thắng lại được dân chúng ủng hộ cho mình làm ngược lại với những lời đã hứa. Ông Arnold Schwarzenegger đang đạt được thành tích đó. Khi tranh cử trong vụ bãi nhiệm cựu Thống Ðốc Grey Davis năm ngoái, ông Schwarzenegger thề là sẽ không bao giờ tăng thuế - trừ khi có thiên tai! Trước đó, ông Davis đề nghị tăng thuế để thu thêm 8 tỷ mỹ kim ngõ hầu lấp vào lỗ trống ngân sách, nhưng bị các dân biểu đảng Cộng Hòa chặn lại. Bây giờ thì từ 69 phần trăm đến 79 phần trăm dân California đồng ý ông Schwarzenegger nên tăng mấy thứ thuế! Trong số những người vẫn bầu cho đảng Cộng Hòa cũng có 63% ủng hộ việc tăng thuế! Ðảng Dân Chủ còn ủng hộ hăng hơn nữa.

Nghĩa là bây giờ Thống Ðốc Schwarzenegger có thể tăng thuế mà dân không ai phàn nàn gì, kể cả những người thường vẫn chống tăng thuế ở trong đảng Cộng Hòa! Không những thế, theo cuộc nghiên cứu dư luận của Nhật Báo Los Angeles Times, 63% những cử tri Cộng Hòa và 66% cử tri Dân Chủ đồng ý rằng nếu ông Schwarzenegger tăng thuế thì đó là vì tình trạng thực tế bắt buộc! Không biết trong gia đình ông ra sao, khi mà ông theo đảng Cộng Hòa còn bà vợ ông, nhất là các bà cô ông chú, anh chị em họ bên vợ ai cũng theo đảng Dân Chủ cả! Hồi tranh cử, có bao nhiêu phụ nữ tố cáo ông sàm sỡ linh tinh với họ, mà bà vợ ông lúc nào cũng bênh chồng! Phải công nhận ông là một nhà chính trị giỏi. Ngày xưa ông De Gaule bên Pháp có lúc cũng đạt được một thành tích tương tự, về chuyện chính trị chứ không phải chuyện phụ nữ. Ông De Gaule ra tranh cử với lời hứa sẽ bảo vệ thuộc địa Algérie, ông tuyên bố Algérie chính là một phần của nước Pháp! Nhờ thế ông được phe hữu ủng hộ, kể cả những tay thực dân. Ðắc cử rồi, ông De Gaule thuận theo lòng đa số dân chúng, trả độc lập cho nước Algérie!

Ông Arnold Schwarzenegger cũng đạt được nghệ thuật thỏa hiệp cần thiết của một chính trị gia. Ða số các đại biểu trong Nghị Viện Tiểu Bang là Dân Chủ, nhưng ông thống đốc Cộng Hòa vẫn thuyết phục được họ đồng ý với những dự án vay nợ 14 tỷ và đề nghị cải tổ bảo hiểm lao động của ông. Phải nhắc lại, một người chồng có bà vợ làm nghề truyền thông như ông thì chắc biết nghệ thuật thỏa hiệp như thế nào. Nhưng ông Schwarzenegger cũng gặp may mắn nữa. Ông lên làm thống đốc lúc tiểu bang California đang xuống đến chỗ không thể xuống hơn được. Ngân sách thì thâm thủng, các đại biểu quốc hội thì bị các nhóm bên ngoài thao túng, từ những nghiệp đoàn công chức tới các bộ lạc da đỏ. Dân California đã chán tất cả các chính trị gia, họ rất mừng có một người “từ bên ngoài,” một tài tử chiếu bóng đã thành công cả về tài chính, vào quản trị công việc tiểu bang. Ông Schwarzenegger được hưởng một cái vốn thiện cảm rất lớn của dân chúng Cali. Sau 6 tháng nhậm chức, ông vẫn được 69% dân chúng chấm điểm tốt, cao hơn cả hai bà Nghị Sĩ Liên Bang Feinstein (63%) và Boxer (57%.) Vì vậy, ông có thể đem các vấn đề ông muốn quyết định ra hỏi thẳng ý người dân, qua mặt các chính trị gia đối lập trong Quốc Hội Tiểu Bang.

Cho nên chúng ta có thể tin là trong thời gian tới tiểu bang California sẽ tăng thuế mà không ai dám phàn nàn. Có đến 69% những người được Nhật Báo Los Angles Times phỏng vấn đồng ý nên tăng thuế lợi tức của những người giàu nhất tiểu bang. Có 78% đồng ý nên tăng thuế thuốc lá, và 79% nên tăng thuế rượu. Chỉ có việc tăng thuế tiêu thụ (sales tax) là bị 50% chống, chỉ có 47% ủng hộ.

Tiểu bang California vẫn được tiếng là đi trước toàn thể nước Mỹ trong việc chống thuế. Bây giờ dân California đồng ý cho tăng thuế, một biến chuyển lớn. Thực tế là người ta không thể cứ tính chuyện chi tiêu mà không lo chuyện thâu nhập. Không biết những nơi khác sẽ nghĩ sao? Còn một món thuế ở California đã bị cố vấn Warren Buffett của ông Arnold chỉ trích là thuế thổ trạch, mà ông thấy là quá thấp. Ông Warren Buffett là người giàu thứ nhì ở nước Mỹ (nhất Bill Gates, 48 tuổi, hơn 40 tỷ mỹ kim, công ty Microsoft; nhì Buffett, 73 tuổi, 30 đến 36 tỷ, đầu tư chứng khoán; ba Paul Allen, 51 tuổi, hơn 20 tỷ, công ty Microsoft.) Ông Buffett so sánh một ngôi nhà của ông ở New Port Beach, California, trị giá nửa triệu mà chỉ đóng 4,000 đô la tiền thuế, trong khi một căn nhà giá bằng một phần ba, ở tiểu bang khác thì đóng $14,000 thuế! Ông Buffett có đề nghị ông Schwarzenegger tăng thu bằng cách thay đổi luật thuế nhà đất hay không? Có 69% dân Cali đồng ý tăng thuế những người giàu nhất tiểu bang, mà những vị này cũng là chủ nhân của những ngôi nhà trị giá hàng triệu, nhưng mua từ 20, 30 năm trước, bây giờ vẫn đóng thuế theo giá nhà cũ! Ðây sẽ là một thử thách cho ông Thống Ðốc California! Liệu ông có dám tăng thuế những người đã từng góp tiền cho ông ra tranh cử hay không? Ngô Nhân Dụng

Dân Chủ ích lợi gì?

Ở các nước dân chủ, mỗi lần có một cuộc vận động tranh cử, người ta lại thấy nhiều bất mãn về không khí chính trị.

Như cuộc vận động tranh cử hiện đang diễn ra ở nước Mỹ chẳng hạn. Ngược lại, tại một nước độc tài, một cuộc bầu cử hơi tự do một chút cũng khiến mọi người thêm tin tưởng rằng cơ chế chính trị dân chủ hy vọng sẽ giúp quốc gia sẽ tiến bộ hơn. Như tình trạng ở Nga trong mấy ngày nay. Chế độ dân chủ giống như một cái bánh: Ðược nếm một chút thì người ta thèm muốn ăn nhiều hơn; nhưng khi được ăn mãi thì lại dễ thấy chán!

Sang năm nước Mỹ mới có bầu cử tổng thống và Quốc Hội. Nhưng không khí chính trị đã sôi nổi, hào hứng nhờ các nhà chính trị bên đảng Cộng Hòa đang giành nhau để được đảng đưa ra làm ứng cử viên tổng thống. Một tháng nữa mới có những cuộc bầu cử sơ bộ ở Iowa nhưng từ nửa năm nay đã có hàng chục nhà chính trị rất sáng giá vận động hòng được đảng đưa ra đối đầu với đương kim Tổng Thống Barack Obama. Hãy tạm coi họ đều là những ứng cử viên tổng thống. Với tình trạng kinh tế đang trì trệ và khó hy vọng khá lên nhiều trong 12 tháng tới, ai chính thức được làm ứng cử viên Cộng Hòa sẽ hy vọng được làm tổng thống nước Mỹ từ năm 2013.

Nhưng chính cuộc vận động sôi nổi này làm nhiều người thấy chán nản. Theo dõi các cuộc tranh luận của họ, có những vị ứng cử viên tổng thống làm người ta phát chán. Nhiều người Mỹ tự hỏi: Cái ông (hay bà) này mà sẽ làm tổng thống của tôi hay sao? Thí dụ như ông Herman Cain, nhà triệu phú chủ nhân nhiều tiệm ăn thành công, có tài ăn nói, có lúc đã vượt lên đứng hàng đầu. Ông đưa ra một chính sách thuế rất giản dị, ai cũng hiểu được, gọi là “999,” ba thứ thuế cái nào cũng đánh 9%. Ai cũng biết các suất thuế như vậy sẽ làm ngân sách chính phủ Mỹ thiếu tiền tiêu, nhưng nếu có ai đặt câu hỏi thì ông Cain coi như chuyện đó không quan trọng! May mắn cho đảng Cộng Hòa, có đến 4 phụ nữ xuất hiện tố cáo ông đã sách nhiễu tình dục họ; rồi chính ông cũng thú nhận đã từng ngoại tình. Sau cùng ông Cain phải rút lui, ai cũng thở phào nhẹ nhõm.

Một ứng cử viên sáng giá khác là ông Rick Perry, thống đốc tiểu bang Texas. Ông có những khẩu hiệu rất hay, dựa trên thành tích đã quản trị thành công trong một tiểu bang vào hạng lớn và giầu nhất nước Mỹ. Có lúc ông đã vượt lên chạy hàng đầu, qua mặt cả Mitt Romney và Newt Gingrich; được coi như niềm hy vọng của đảng. Nhưng bây giờ ông đã xuống, rất thấp. Ông Perry có cái tật hay quên một cách thảm hại, đặc biệt là quên tên! Ðãng trí một lần thì dễ được bỏ qua, vì ai cũng có lúc quên; nhưng quên đến mấy lần, quên toàn những chuyện quan trọng, thì những người ủng hộ ông cũng phải lo! Một lần, lên ti vi tranh luận với các ứng cử viên khác, ông trình bày dự án chính trị sẽ thi hành khi lên làm tổng thống: Chính phủ liên bang to lớn quá, phải cắt bớt (Ai cũng đồng ý!). Cho nên Tôi, Perry, sẽ xóa bỏ bớt ba bộ trong chính phủ Mỹ. Thứ nhất là Bộ Thương Mại; thứ hai là Bộ Giáo Dục; và thứ ba là bộ... bộ nào nhỉ, quên mất rồi!

Mới ngày hôm qua, ông Rick Perry lại biểu diễn tính đãng trí một lần nữa. Ðang đi vận động ở Iowa, nói chuyện với ban biên tập tờ báo lớn nhất tiểu bang, The Des Moines Register, ông Perry chỉ trích Tổng Thống Obama đã Ðề Cử Hai Thẩm Phán Tối Cao, “thí dụ như là...” Nói tới đó ông Perry lúng túng nghĩ không ra cái tên vị thẩm phán này. Ông tự hỏi thầm, nhưng ai cũng nghe thấy, “Không, không phải là Montemayor...” Một nhà báo có hảo ý nhắc tên vị nữ thẩm phán: “Sotomayor.” Ông Perry sung sướng nhắc lại: “Sotomayor, đúng, Sotomayor.” Sau đó, ông chỉ trích các quan tòa Tối Cao Pháp Viện đã can thiệp vào “quyền tự do cầu nguyện” ở trong các trường học. Ðó là một đề tài rất hấp dẫn. Cho nên ông lên tiếng phản đối “Tám vị thẩm phán tối cao không do dân bầu ra; thành thật mà nói, họ không chịu trách nhiệm với ai hết!” Ý kiến này sẽ được nhiều người đồng ý. Chỉ có một điều bất ổn, là Tối Cao Pháp Viện nước Mỹ xưa nay vẫn có chín vị thẩm phán. Ðề tài Tối Cao Pháp Viện là do ông Perry chọn, để ông phê phán định chế này. Tôn giáo là một lãnh vực ông được rất nhiều người tán thưởng. Vậy mà ông quên cả con số 9 người hay 8 người. Nhiều người sẽ tự hỏi: Sao ông không chịu học trước khi lên trả bài?

Chắc cuối cùng ông Rick Perry khó qua mặt được Mitt Romney và Newt Gingrich để giành lấy vai trò ứng cử viên chính thức của đảng Cộng Hòa. Nhưng các màn biểu diễn tính hay quên khiến nhiều người đã thất vọng về khả năng chính trị của ông. Và nếu ông cứ tiếp tục vận động thêm vài tháng nữa, có lúc người ta sẽ thất vọng cả về những chuyện tranh cử và bầu cử sơ bộ. Liệu hai chính đảng lớn ở Mỹ không tìm ra cách nào khác để chọn một ứng cử viên chính thức hay sao?

Chưa hết, hãy chờ đến sang năm. Khi đảng Cộng Hòa chọn xong rồi, cuộc tranh cử giữa ông Barack Obama với, hoặc ông Mitt Romney hoặc ông Newt Gingrich, sẽ diễn ra với những cảnh đấu đá, chê bai, bới móc và có khi bôi bẩn nhau rất nặng nữa. Dân chúng sẽ còn chứng kiến nhiều cảnh không phải lúc nào cũng hay ho, đáng ngưỡng mộ. Vậy mà, sau cùng, một trong mấy người đó sẽ lên làm tổng thống cai trị dân Mỹ trong bốn năm! Có cách nào khác hay không?

Nhưng khi nhìn lại những vị tổng thống được kính trọng nhất trong lịch sử Mỹ, như ông Lincoln, như hai ông Roosevelt, ta thấy ông nào cũng đều đã trải qua những cuộc tranh cử giống y như vậy cả! Ðọc lịch sử nghe những điều các đối thủ bôi nhọ ông Lincoln, phải thấy là kỳ lạ!

Chế độ Dân Chủ có một khuynh hướng kỳ lạ này, là rất thích phơi bầy những cái xấu của mình! Sống giữa các cuộc vận động tranh cử, nhiều người phải phát chán. Một người quan sát ngoại quốc sẽ lại đặt câu hỏi: Có cách nào khác (coi lành mạnh và sạch sẽ hơn), để chọn một người cai trị quốc gia hay không?

Ở một nước độc tài thì khác hẳn. Chế độ độc tài rất giỏi trong nghề che đậy, giấu diếm. Tốt khoe ra, xấu xa đậy lại. Dân chúng biết càng ít càng tốt!

Thử nhìn ông Vladimir Putin mà coi. Ông ta chỉ xuất hiện trước công chúng để đóng trò một người hùng; chỉ thua Thống Chế Stalin ngày xưa mà thôi! Putin bắn súng. Putin đấu võ. Putin cưỡi ngựa (cởi trần, khoe bộ ngực lực sĩ). Putin lái máy bay, lái cả tầu ngầm. Putin đứng giữa đoàn nữ vệ binh (các cô y phục rất khiêm tốn). Ðầy rẫy trên truyền hình, trên báo, trên màn ảnh lớn, trên cả nhãn hiệu Vodka. Ông Putin còn được các đồng chí Trung Quốc chọn trao giải Hòa Bình mang tên ông Khổng Tử nữa!

Trước đây hai tháng cả nước Nga và cả thế giới chỉ thấy một chính quyền Putin vô địch, được toàn dân ngưỡng mộ, kính yêu, không ai thay thế nổi; sang năm ông chắc chắn sẽ làm chúa tể Ðiện Kremlin thêm 12 năm nữa. Ai than vãn hay tỏ ý nghi ngờ sẽ bị công an mật vụ hỏi thăm, nhiều nhà báo can đảm đã mất mạng.

Nhưng chỉ cần cho dân chúng bỏ phiếu tự do hơn một chút, bầu không khí đã thay đổi. Tự nhiên hàng chục ngàn người dân bỗng thấy họ mạnh dạn hơn. Họ dám xuống đường tố cáo bầu cử gian lận! Một phụ nữ nói, “Trước đây tôi không bao giờ đi biểu tình. Vì sợ cũng có, mà còn vì tôi nghĩ đi biểu tình cũng chẳng thay đổi gì được. Nhưng bây giờ khác. Chủ Nhật này tôi sẽ đi biểu tình!” Một người dân bình thường bỗng thấy can đảm. Vì bắt đầu tin tưởng vào những quyền tự do căn bản của thể chế tự do dân chủ: Tự do hội họp; và tự do phát biểu. Chắc những quyền đó phải hấp dẫn, phải đưa tới những kết quả tốt hơn tình trạng độc tài! Một điều chắc chắn: Những người Nga đi biểu tình ngày mai, Chủ Nhật 11 tháng 12 năm 2011, đều mong muốn đất nước họ được tự do dân chủ hơn.

Ðể làm gì? Tất nhiên, để cuộc sống kinh tế, xã hội tốt đẹp hơn. Ðể con cháu họ sống hạnh phúc hơn. Nhưng, sẽ đến ngày nước Nga tự do dân chủ thật, các cuộc bầu cử sẽ có nhiều ứng cử viên tham dự, họ sẽ tranh luận với nhau trước công chúng, cãi nhau như mổ bò, y như ở Mỹ bây giờ. Và sau đó nhiều người sẽ thất vọng, sẽ tự hỏi: Có cách nào khác để chọn người cai trị mình hay không?

Nhưng chúng ta biết, chế độ dân chủ tự do không bảo đảm sẽ tìm ra những người lãnh đạo tốt nhất, giỏi nhất, đẹp trai hay xinh gái nhất nước để trao quyền. Dân chủ tự do là một chế độ không hoàn hảo, và không hứa hẹn những kết quả hoàn hảo. Dân chủ tự do không cam kết sẽ tạo ra một xã hội “lý tưởng” - như các chủ nghĩa viển vông thường mê hoặc những người dại dột.

Vậy thì đâu là giá trị đặc biệt của thể chế dân chủ tự do khiến loài người đã mất bao công tranh đấu, theo đuổi, muốn thực hiện bằng được? Hiện nay ở nước Miến Ðiện người ta cũng náo nức đặt những viên đá đầu tiên xây dựng con đường tự do dân chủ cho các thế hệ tương lai. Nhiều người dân các nước Á Rập cũng đang hào hứng xây dựng xã hội mới dân chủ tự do hơn.

Ưu điểm của chế độ tự do dân chủ là nó tạo ra một cái khung, cái sườn cho cuộc sống chung; để giới hạn quyền hành của những người đóng vai cai trị. Khi sống trong khung cảnh pháp lý đó, có thể ngăn ngừa được những tai hại do tình trạng lạm quyền sinh ra. Chỉ cần cho người dân quyền thay đổi người cầm quyền một cách tự do, khuynh hướng lạm quyền sẽ bị hạn chế. Trong một nước độc tài thì tham nhũng, bất công, đàn áp, tham quyền cố vị sẽ khó sửa chữa được. Khi được tự do, người ta có hy vọng thay đổi. Dân chủ tự do không hứa hẹn thiên đường. Nhưng sẽ giúp xã hội loài người tránh rơi xuống địa ngục. Vì vậy loài người vẫn tiếp tục khát khao tự do dân chủ.

Ngô Nhân Dụng
Người Việt không bị Hán hóa

Cả tuần nay người Việt trong và ngoài nước kháo nhau về chuyện 5 sao với 6 sao. Ông Mao Trạch Ðông đặt ra cờ 5 sao có ý nói đảng cộng sản của ông ta (sao lớn) lãnh đạo bốn giai cấp xã hội (4 sao con).

Có người lại nói 5 ngôi sao đó tượng trưng 5 chủng tộc: Hán (sao lớn), và Mãn, Mông, Hồi, Tạng (4 sắc dân nhỏ). Giải thích như thế để suy ra là khi cho trẻ con Việt Nam cầm cờ 6 sao đi đón ông Tập Cận Bình, ông Nguyễn Phú Trọng muốn nói Trung Quốc có 6 chủng tộc; ngôi sao thứ sáu mới thêm vào là giống dân Việt! Ví thử lúc ông Bush hay ông Obama sang Việt Nam mà thấy các học sinh cầm lá cờ Mỹ vẽ 51 ngôi sao thì chắc người mình cũng tha hồ suy diễn đùa cợt như vậy! (Cờ nước Mỹ có 50 ngôi sao, cho 50 tiểu bang).

Nhưng không phải ông Mao (hay ông Tôn Trung Sơn) đã gom bốn sắc dân nhỏ vào với dân Hán. Việc gom góp này có từ đời nhà Thanh. Ai tới các đền đài cung điện ở Bắc Kinh đều thấy những tấm bảng viết bằng 5 thứ chữ, ngôn ngữ của 5 giống dân. Vì các ông vua nhà Thanh gốc người Mãn Châu; họ cần biện minh tại sao họ lại được ngồi trên đầu người Hán. Biện minh bằng lý luận rằng Thiên hạ là của chung; có 5 giống dân, người giống nào lên làm thiên tử cũng được.

Vì tham vọng của các ông hoàng Mãn Thanh cho nên bây giờ dân Mãn Châu bị mất gốc rễ (những người nói thông thạo tiếng Mãn hiện nay gần xuống lỗ hết; ông vua sau cùng là Phổ Nghi không nói thông thạo tiếng mẹ đẻ!) Người Mãn cũng như người Mông Cổ trước họ, đã đánh Ðông dẹp Bắc, cuối cùng chỉ “làm cỗ sẵn” cho người Hán xơi. Cuối cùng dân Hán đã đồng hóa hết các đám dân “Di, Ðịch!”

Nhưng thành công lớn nhất của người Hán không phải là đã gom các sắc tộc ngoài biên ải vào một nước Trung Hoa. Công trình lớn lao quan trọng hơn nữa là họ đã đem nền văn minh sông Hoàng, sông Hoài từ miền Bắc xuống “giáo hóa” và “đồng hóa” đám dân miền Nam sông Dương Tử (Trường Giang). Dân hai miền vốn gốc gác khác hẳn nhau. Người miền Bắc thuộc giống Mông Cổ, cao lớn, da nhợt nhạt hơn, mũi cao hơn, và ngôn ngữ thuộc họ Hoa-Tạng. Dân miền Nam da ngăm ngăm, ngôn ngữ vốn gốc Nam Á, Thái. Người Quảng Ðông, Phúc Kiến có họ hàng gần với người Việt, người Ðông Nam Á hơn so với người Hoa phương Bắc. Sau vài ngàn năm, các sắc dân phía Nam Trường Giang đã tự coi họ là người Hán, người Trung Hoa. Trừ đám dân Việt Nam bướng bỉnh tới bây giờ vẫn chưa bị đồng hóa - dù người ta biểu diễn cờ 5 sao hay 6 sao cũng mặc!

Nhờ đâu người phương Bắc thành công trong việc Hán hóa những sắc dân ở Hoa Nam? Sức mạnh quân sự không đủ để đồng hóa người khác. Bằng cớ là quân Mông Cổ đã từng chiếm từ Á Châu sang Ðông Âu, đến tận núi Ural; nhưng chính họ lại bị đồng hóa bởi các nền văn minh khác.

Người Hán thuần hóa được miền Hoa Nam nhờ “Sức Mạnh Mềm,” nói kiểu bây giờ, “Soft Power.” Họ tạo ra một tổ chức chính quyền rất hiệu quả trong việc thu thuế và bắt lính. Và họ nắm trong tay một dụng cụ thông tin là chữ viết. Các quan cai trị phải học chữ thông thạo trước khi được bổ nhiệm vào guồng máy thư lại, “bureaucracy.” Guồng máy đó vẫn sử dụng cho đến bây giờ, thí dụ chế độ “”hộ khẩu” đã áp dụng từ thế kỷ thứ ba trước Công nguyên. Nhờ chính sách của Tần Thủy Hoàng bắt dân bốn phương phải dùng chung một thứ chữ viết, dù nói tiếng khác nhau, nên việc cai trị một đế quốc rộng lớn trở nên dễ dàng hơn. Thứ chữ đó cũng chuyên chở Hán tộc tràn xuống phương Nam lập thành nước Trung Hoa bây giờ.

Chữ viết đã được phát minh ở các vùng Sumer, ở Ai Cập hay Mexico sớm hơn ở Trung Quốc. Nhưng trong các xã hội cổ sơ đó, việc học và sử dụng chữ viết bị giới hạn. Chỉ một số thư ký giữ kho cho ông vua, hay các thầy cúng tế trong đền thờ, là học đọc và viết chữ. Khi không được sử dụng nhiều, việc phát triển, cải thiện và gia tăng số chữ viết để diễn tả nhiều thứ khác nhau cũng chậm chạp. Ở Trung Quốc, các trường tư đã xuất hiện từ thời Xuân Thu, việc học đọc, học viết trở thành phổ cập từ hơn 2000 năm trước. Ít nhất 500 trước Công nguyên, Khổng Tử đã sống bằng nghề dạy học. Trường tư của Quỷ Cốc Tử dạy rất nhiều môn, không khác gì một đại học tổng hợp bây giờ. Nhờ nhiều người dùng nên chữ viết được hoàn thiện và nhiều chữ mới liên tục được đặt ra từ đời này sang đời khác để diễn tả những khái niệm mới nghĩ ra, các hiện tượng mới quan sát.

Có lẽ một phong trào đặt các chữ mới, bày ra cách viết mới đã “bùng nổ” vào thế kỷ thứ ba trước Công nguyên, giống như các mạng blog bây giờ! Phong trào đó có thể là một động cơ khiến bộ tham mưu của Tần Thủy Hoàng thấy nhu cầu phải quy định các tiêu chuẩn thống nhất. Ít nhất, tránh trường hợp các “blogger” viết ra những bản văn mà các quan đọc không được! Thống nhất chữ viết giống như đặt ra một bức tường lửa, hay là bắt tất cả các blogs phải dùng chung một “máy server” vậy! Ðám quan lại được đào tạo trong nghề cai trị đã mang thứ khí cụ chữ viết này theo trong các cuộc chinh phục, thứ vũ khí nhẹ và dễ mang trong đầu nhưng lại có sức mạnh vô cùng lớn! Dần dần, ở cõi Giang Nam, những ai đã học đọc, học viết, tay cầm quyển sách, miệng ê a mấy câu chữ Hán, đã trở thành những mẫu người tiến bộ, bảnh nhất trong làng xóm; không khác gì hình ảnh những người ôm một cái iphone hay ipad đang đi trên đường phố ở khắp thế giới bây giờ!

Các giống dân ở phía Nam Trường Giang tự thấy mình “chậm tiến” hơn các quan cai trị, họ chịu thỏa hiệp, họ muốn học hỏi, muốn bắt chước lối sống của lớp người đã tiến bộ, văn minh đó. Những người “hội nhập nhanh” sẽ hãnh diện khi đọc được sách Khổng Mạnh. Học chữ Hán là một phương tiện thăng tiến trong xã hội! Những người biết chữ Hán chắc cũng bắt đầu tập nói tiếng phương Bắc. Cứ như thế, nhiều người bị đồng hóa, tự nhận là “Hán Tử,” hay “Hảo Hán,” thành phần tiến bộ hơn những người đồng chủng. Khi nhiều người cùng thay đổi theo thời thượng, thứ tiếng nói của tổ tiên họ lùi dần lại thành một tiếng thiểu số, một “patois” như người Pháp gọi thổ âm miền Provence đang chết dần.

Ở miền Nam Trung Quốc trong hai ngàn năm Hán hóa, những nông dân không biết đọc biết viết thì vẫn nói thứ ngôn ngữ cũ của cha ông; vì họ không cần tiếp xúc với các quan thứ sử, các tiết độ sứ. Cho nên đến bây giờ ở Hoa Nam vẫn còn những nhóm người nói các thổ âm tiếng Hẹ, tiếng Tiều, tiếng Phúc Kiến, vân vân, nhiều người vẫn từ chối không nói tiếng phổ thông (quan thoại). Nhưng dù vẫn tiếp tục nói tiếng địa phương, họ cũng chịu ảnh hưởng gián tiếp của chữ viết, khi bắt đầu thay đổi cách nói năng, thay đổi văn phạm theo lối mới. Hiện tượng tiếng nói bị đồng hóa này có thể diễn ra trong hàng ngàn năm chưa dứt.

Dòng sông Hán hóa cuốn hút các sắc dân Phúc Kiến, dân Tiều, dân Hẹ giống như con sông Hoàng Hà “Bôn lưu đáo hải bất phục hồi,” đi luôn không quay ngược lại nữa. Riêng tại Việt Nam thì người Việt vẫn giữ được tiếng nói riêng, dù có học, biết dùng chữ Hán. Tiến trình Hán hóa ngưng lại, không tiến xa hơn được. Không biết hiện tượng này diễn ra từ 2000 năm trước, vào thời Hai Bà Trưng, hay vào thế kỷ thứ năm (Lý Bôn xưng đế), thứ mười (Ngô Quyền lập quốc). Ðó là một hiện tượng khó hiểu, đáng kinh ngạc.

Tại sao giống dân Việt cũng được các thái thú người Hán “khai sáng” với cùng một hệ thống thư lại và thứ chữ viết mang từ phương Bắc xuống, trong hơn một ngàn năm, y như dân các tỉnh Phúc Kiến, Quảng Ðông và Vân Nam; mà họ không chịu chung số phận biến thành người Trung Hoa? Người Việt Nam giải thích đó là do sức đề kháng quật cường của dân tộc mình, một điều huyền bí, thiêng liêng nhưng không thể chối cãi được. Ngôn ngữ, tín ngưỡng, có thể đã giúp dân Việt tự đứng lên vững chãi đương đầu.

Nhưng nếu nhìn với con mắt khách quan hơn, có thể thấy còn những yếu tố trong thiên nhiên đóng góp vào khả năng đề kháng suốt một ngàn năm đó.

Khí hậu, thủy thổ có thể là một “đồng minh” của dân tộc Việt Nam trong quá trình đề kháng. Các quan cai trị phương Bắc quen phong thổ miền khô, không khí lạnh lẽo. Ðất Giao Châu nóng và ẩm; cư dân ở đó sống chen chúc mấy ngàn năm đã sinh ra những bệnh thời khí, những vi khuẩn của riêng của một vùng. Thể xác người phương Nam đã phát triển được những kháng thể, di truyền để lại từ hàng ngàn năm. Người phương Bắc không có sẵn trong mình những kháng thể chống lại những vi trùng và vi khuẩn đó. Họ còn bị các ký sinh trùng miền nhiệt đới tấn công. Các loài vi khuẩn tìm được những “mảnh đất mầu mỡ” trong những “khách” từ phương xa lại. Những giống ruồi, muỗi ở phương Nam hỗ trợ sức bành trướng và sinh sôi nẩy nở của các loại vi trùng. Các di dân từ phương Bắc phải lựa chọn; hoặc bị tiêu diệt vì bệnh tật, hoặc phải quay về phương Bắc. Nhiều người phương Bắc sẽ nghĩ rằng nếu học cách ăn uống, cách sinh hoạt theo lối dân địa phương, chịu thờ phượng các thần thánh địa phương; họ hy vọng sẽ chống lại được các căn bệnh do đất, nước, mưa gió, thời tiết, ma quỷ bản địa gây ra, những người ở lại phải tập sống theo lối người địa phương. Cho nên mới có những ông Triệu Ðà, ông Sĩ Nhiếp tập nhiễm cách sinh hoạt của người phương Nam.

Phải nêu lên những điều kiện khách quan về địa dư, phong thủy đó để giải thích tại sao người Giao Chỉ, Cửu Chân không biến thành người Trung Hoa, như các giống dân láng giềng ở mấy tỉnh phía Bắc biên giới. Nhưng nói đến các yếu tố thiên nhiên đó không phải là để hạ thấp giá trị tinh thần quật cường của dân Việt; đó mới là yếu tố quyết định giữ được hồn tính, bản sắc của người Việt Nam. Vì tinh thần quật cường bướng bỉnh đó, chúng ta khỏi cần lo nước mình biến thành ngôi sao thứ sáu trên lá cờ Trung Quốc. Bộ Ngoại Giao Hà Nội giải thích rằng ngôi sao thứ sáu là do lầm lẫn kỹ thuật khi đi in cờ; một lời giải thích không mấy ai tin.

Câu chuyện 5 sao, 6 sao cũng mua vui được một vài trống canh. Nhưng không ai nghĩ rằng nước Việt Nam lại có thể trở thành một ngôi sao nhỏ trên lá cờ nước khác, dù là cờ 5 sao hay 50 ngôi sao! Ngô Nhân Dụng

Nhiệm vụ chưa hoàn tất
Chính phủ Hoa Kỳ đã thay đổi đường lối điều khiển cuộc chiến Iraq trong ngày hôm qua, khi quân Hoa Kỳ rút ra ngoài, để cho một cựu tướng lãnh của chế độ Saddam Hussein bước vào thành phố Falluja để tái lập trật tự.

Tướng Jasmin Muhammad Salih, mặc bộ binh phục cũ và đeo lon cũ, đã được các toán lính bảo an do Hoa Kỳ huấn luyện vỗ tay hoan hô, trong khi dân chúng phất cờ Iraq. Ông Salih từng là Tham Mưu Trưởng Ðạo Quân Vệ Binh Cộng Hòa của Hussein, trước chiến tranh được coi là đạo quân tinh nhuệ, được ưu đãi và trung thành với Hussein nhất, nhưng họ đã tan hàng khi quân Hoa Kỳ tiến đến Baghdad một năm trước đây.

Ngày hôm nay, năm ngoái, Tổng thống Bush đã đáp máy bay xuống mẫu hạm Lincoln chở binh sĩ khải hoàn, ông tuyên bố các trận đánh lớn đã kết thúc; và trên mẫu hạm treo hàng chữ: “Nhiệm vụ hoàn tất!” Ngày hôm qua, nhắc lại kỷ niệm đó, ông Bush nói ngay từ năm ngoái ông đã báo trước rằng sẽ còn nhiều khó khăn trước mắt chứ chưa hết.

Quả nhiên, còn nhiều khó khăn mà chính phủ Hoa Kỳ không lường được trước. Trong Tháng Tư năm nay có 136 binh sĩ Hoa Kỳ tử trận, cao hơn số thiệt mạng suốt cả chiến dịch sáu tuần lễ, từ lúc khởi đầu cho đến khi tiến vào Baghdad. Số người Iraq thiệt mạng trong Tháng Tư cao gấp mười lần, 1,361 người, trong đó có nhiều phụ nữ, người già và trẻ em. Chính phủ Hoa Kỳ chưa bị sa lầy ở Iraq, nhưng quân đội Hoa Kỳ đã sa lầy ở hai mặt trận Falluja và Najaf, tiến thoái lưỡng nan.

Nếu quân Hoa Kỳ chịu lui thì chẳng khác gì khuyến khích những thành phố khác nổi dậy. Nhưng nếu tiến tới bằng cách cùng những loại vũ khí ác liệt thì số thường dân chết sẽ lên hàng ngàn người nữa. Cả thế giới sẽ chỉ trích, các nước đồng minh của Hoa Kỳ có thể theo gương Tây Ban Nha; mà chính phủ Hoa Kỳ càng khó thuyết phục người Á rập khắp nơi rằng họ vào Iraq để giải phóng chứ không phải để chiếm đóng và đàn áp.

Vì vậy, chính phủ Hoa Kỳ phải lùi một bước quan trọng, là dùng lại những sĩ quan quân đội Iraq cũ và các chuyên viên, công chức cựu đảng viên đảng Baath. Trong đám lính bảo an do Tướng Salih chỉ huy có cả những người gần đây còn cầm súng chống lại quân đội Hoa Kỳ.

Năm ngoái, ông Paul Bremer III được cử làm Giám Quốc Iraq đã ra lệnh giải tán quân đội và cấm các đảng viên đảng Baath không được giữ các chức vụ trong bốn cấp cao nhất trong chính quyền mới. Nhiều giáo sư, khoa trưởng đại học mất việc; không còn các kỹ sư cũ để kiểm soát hệ thống phát điện; nhiều bác sĩ phải nghỉ mổ xẻ.

Trong đám quân nổi dậy có những cựu sĩ quan Iraq từ nơi khác lẻn vào Falluja để làm tham mưu, có cả các cựu bác sĩ quân y tình nguyện tới băng bó người bị thương. Quân đội Hoa Kỳ cũng công nhận rằng những người nổi dậy có vẻ như những đơn vị thuần nhất. Họ đã đào lên những vũ khí dấu trong nghĩa trang, cho nên có cả máy dò dùng tia hồng ngoại để bắn trúng các trực thăng Hoa Kỳ.

Quân nổi dậy còn phao tin họ sẽ trao giải thưởng 15 triệu mỹ kim cho ai giết được một cấp chỉ huy quân Hoa Kỳ! Ở Falluja với đa số dân theo phái Sun Ni Hồi Giáo thì như vậy, còn ở Najaf, một thánh địa của phái Si A thì đám quân tình nguyện Mahdi có vẻ ô hợp của giáo sĩ Muqtada al-Sadr nhất định chiếm các giáo đường để cố thủ. Quân Hoa Kỳ có thể lấy cớ đó bỏ bom các nhà thờ, nếu chính phủ Hoa Kỳ chịu trả cái giá chính trị lớn không thể lường trước được.

Nỗi khó khăn chính của chính phủ Hoa Kỳ là họ không lường trước được. Khi Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ cử một vị tướng hồi hưu làm quản trị viên dân sự bên cạnh vị tướng chỉ huy, ông chỉ lo lắng việc cứu trợ dân tị nạn, nhưng không có dân tị nạn chiến tranh như năm 1991. Chờ cả tuần lễ ông mới mời các giáo sĩ, tộc trưởng người Iraq đến họp để tuyên bố thiện chí của chính phủ Hoa Kỳ muốn xây dựng một nước Iraq dân chủ, tự do. Một vị phụ lão dè dặt hỏi: “Bây giờ ở đây ai là người quyết định?” Tướng Jay Garner trả lời: “Quý vị là những người quyết định!” Những người Iraq ra về, hoàn toàn thất vọng, vì không biết ai sẽ quyết định cuộc sống của họ. Cuối cùng, hầu như không có ai quyết định, cho nên loạn. Trong cơn hỗn loạn đó, các nhóm tôn giáo tự tổ chức, tự vũ trang; người dân chỉ biết là quân đội Hoa Kỳ chịu trách nhiệm khi họ không có điện, thiếu nước, trương học, nhà thương bị cướp, vân vân. Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ không lường trước được những diễn biến đó trong lúc chuẩn bị chiến tranh.

Ðại Sứ Bremer thay thế Tướng Garner đã ra lệnh giải tán quân đội Iraq mà không lường trước hậu quả là 300 ngàn người đang trốn lánh khắp các xóm làng, các khu phố, trong tay vẫn còn giữ súng mà từ nay không được lãnh lương nữa, họ sẽ làm gì. Các cơ quan chính quyền không đủ chuyên viên, nhà hương thiếu bác sĩ, cả guồng máy cai trị bỏ ngỏ.

Bây giờ ông Bremer đã phải làm ngược lại hai quyết định năm ngoái. Nhưng chắc chắn ông không phải là người duy nhất chịu trách nhiệm. Bên trên ông còn có Thứ Trưởng Paul Wolfowitz, người được coi là diều hâu giống như Phó Tổng Thống Cheney; và Bộ Trưởng Quốc Phòng Donald Rumsfeld. Họ là những người chưa tham dự cuộc chiến tranh nào thật sự. Trong thời chiến tranh Việt Nam họ đều được miễn dịch vì lý do này hay lý do khác. Họ chủ trương đánh, chiếm đóng, và thay đổi xứ Iraq để từ đó thay đổi cả vùng Trung Ðông và thế giới Á rập, theo lý thuyết của sử gia Bernard Lewis mà chúng tôi đã trình bày trong mục này.

Họ coi thường những hậu quả của chiến tranh nên không tính toán trước khi ra lệnh tấn công; nhưng ngay cả khi chiến tranh đã diễn ra được một năm rồi và càng ngày càng rắc rối, phức tạp thêm, họ vẫn giữ lối nhìn đơn giản và dễ dàng như cũ. Các ông Cheney và Rumsfeld vẫn tuyên bố là những người nổi lên chống đối Hoa Kỳ ở Iraq chỉ là tàn dư của chế độ cũ và bọn khủng bố từ ngoài tới. Khi không chấp nhận sự thực là người dân Iraq thất vọng về cảnh quân chiếm đóng, thì chính phủ Hoa Kỳ không thể ra khỏi được những khó khăn. Thứ Trưởng Paul Wolfowitz không quan tâm tới những hậu quả chiến tranh đến nỗi ông không biết đã có bao nhiêu binh sĩ Hoa Kỳ tử vong. Ngày Thứ Năm vừa qua, ra trước Tiểu Ban Chuẩn Chi của Hạ Viện Hoa Kỳ, các dân biểu hỏi ông bao nhiêu quân nhân Hoa Kỳ đã hy sinh. Ông Paul Wolfowitz trả lời: “Khoảng độ 500 người, trong đó - tôi có thể tìm ra con số đúng - khoảng 350 người chết khi giao chiến.” Nhật báo Wall Stret Journal, khi kể lại điều trên, đã cho con số đúng để cải chính: Kể từ khi bắt đầu, đã có 722 binh sĩ Hoa Kỳ, nam và nữ, tử thương, trong đó 521 người chết khi giao tranh. Tờ báo này thường ủng hộ chính phủ Bush và ủng hộ chủ trương đánh Iraq từ lâu nay.

Chính phủ Hoa Kỳ đã thay đổi chính sách ở Iraq để tránh những lầm lẫn khác khó chữa trong việc thu phục nhân tâm. Khi sử dụng Tướng Jasmin Muhammad Salih và các quân nhân, sĩ quan cũ trong quân đội Iraq để thu phục các đám quân nổi dậy, chính quyền Hoa Kỳ ở Iraq đã chấp nhận đối thoại với những người nổi dậy. Có thể từ sự hợp tác đó mà hy vọng những người này sẽ truy tầm những phần tử khủng bố và phá hoại đến cùng, chính họ sẽ thanh toán các tàn dư của chế độ Hussein cũng như các tay khủng bố ngoại nhập. Cuối Tháng Sáu, khi một chính phủ Iraq mới được trao trả chủ quyền, chính phủ đó cần phải có một lực lượng quân sự của họ, thì đây cũng là một giải pháp chuẩn bị thành lập lực lượng đó.

Về mặt chính trị, chính phủ Hoa Kỳ cũng chịu thay đổi hoàn toàn. Năm ngoái, họ còn coi Liên Hiệp Quốc như kẻ đứng ngoài phá đám. Năm nay ông Bush đã hoàn toàn trông cậy vào Ðại Sứ Brahimi của Liên Hiệp Quốc để thu xếp thành lập một chính phủ Iraq mới, và ông công nhận điều đó trong cuộc họp báo gần đây. Chính phủ Bush đang vận động để Liên Hiệp Quốc sẽ chia sẻ bớt gánh nặng tái thiết Iraq, để rút bớt quân Hoa Kỳ về.

Nhưng, Iraq không còn là mặt trận duy nhất nữa. Quân khủng bố đã bắt đầu hoạt động mạnh ở ngay các nước láng giềng. Bom đã nổ ở Riyadh, thủ đô Á rập Sau đi. Xe chở chất nổ cũng làm sụp mấy ngôi nhà ở Damascus, thủ đô Syria. Chính phủ Jordan mới khám phá và phá vỡ một âm mưu khủng bố bằng hóa chất ở Amman, nếu thực hiện có thể làm chết hàng chục ngàn người; mà Syria là một nước không thân thiện với Hoa Kỳ. Chiến tranh Iraq đã khích động người dân Á rập và các nhóm khủng bố có cơ hội tuyển mộ tân binh.

Phải kết luận là ở Iraq nhiệm vụ chưa hoàn tất.
Ngô Nhân Dụng
Ðế quốc bất đắc dĩ
Khi ra trước Thượng Viện điều trần về vụ Abu Ghraib, Tướng Richard Myers - Tham Mưu Trưởng Liên Quân Mỹ, nói rằng: “Ðứng về mặt quân sự thì chúng ta không thể nào thua ở Iraq.” Sau đó ông lại nói tiếp: “Cũng không thể nào thắng ở Iraq bằng quân sự được.” Cái thế “không thể thua cũng không thể thắng” này cho thấy trên chiến trường Iraq vũ lực có giá trị rất giới hạn.

Nói cho cùng, chiến tranh chỉ là một mặt của chính trị, mục tiêu sau cùng của chiến tranh bao giờ cũng là chính trị. Nếu không cần dùng đến quân đội và vũ khí mà vẫn đạt được mục đích thì tốt nhất. Bất đắc dĩ phải dùng vũ lực thì không thể coi đó là phương tiện duy nhất, cũng không phải là phương tiện tốt nhất nữa.

Chính phủ Mỹ nói rằng họ đem quân tới Iraq lật đổ chế độ Saddam Hussein là để thay đổi xứ này, biến nó thành một quốc gia mới, có luật pháp, trọng nhân quyền và sống dân chủ, tự do. Tôi tin họ có ý định thật như vậy. Tôi không dám phong nước Mỹ là quốc gia đạo đức nhất so với các quốc gia khác; nhưng hệ thống chính trị và kinh tế ở Mỹ đã giúp họ trở nên quốc gia giàu có và hùng mạnh nhất thế giới. Và tôi biết họ tin ở các quyền tự do của con người. Cứ nghiệm trong lịch sử của nước họ là họ đủ tin tưởng rằng nếu cả thế giới cùng sống theo các hệ thống tương tự thì rất tốt. Tốt, nghĩa là dân Mỹ sẽ được lợi, các nhà kinh doanh Mỹ được lợi, cũng như dân chúng các nước khác sẽ được lợi. Cho nên có thể tin chính phủ Mỹ thật tâm muốn giúp dân Iraq có một nước dân chủ, tự do, tôn trọng pháp luật. Rồi các nước chung quanh cũng như vậy thì càng tốt. Họ nêu điều sau cùng này như là mục tiêu của việc tấn công Iraq: để thay đổi xứ này cho tốt hơn - sau khi mục tiêu được nêu ra lúc đầu tiên là đi tìm và phá các vũ khí hủy diệt tập thể không còn lý do để nhắc tới nữa.

Nhưng muốn thay đổi một quốc gia thì phải chiếm đóng xứ đó. Phải dùng vũ lực, phải đóng vai trò cảnh sát quốc tế, có khi còn gọi là làm đế quốc. Nhưng nước Mỹ không chuyên, không giỏi về mục này, mục làm đế quốc. Vì nói chung dân Mỹ không chấp nhận nước họ là một đế quốc, khi mà muốn đóng vai đế quốc là phải rất tàn bạo. Người Mỹ đã thay đổi thái độ về chiến tranh Việt Nam sau khi coi những hình một em bé gái chạy trốn bom napalm, hình một ông tướng Việt Nam Cộng Hòa cầm súng bắn vào đầu một tên Việt Cộng đã bị trói tay, hay những hình ảnh vụ tàn sát ở Mỹ Lai. Người Mỹ không chấp nhận việc sử dụng bạo lực bất chấp các quy tắc đạo lý văn minh, không thể cho quân Mỹ hành động như vậy. Mà khi coi các đế quốc từ xưa tới nay, thì thấy họ không ngần ngại sử dụng vũ lực một các tàn bạo cho nên mới thắng.

Người Mông Cổ tiến đánh một thành nào, nếu quan quân trong thành đó không đầu hàng ngay mà lại kháng cự thì sau khi chiến thắng họ thường giết hết dân chúng không để lại một người nào, dù một cụ già hay đứa trẻ con. Quân đế quốc La Mã trước đó cả ngàn năm còn nhân đạo hơn, họ chọn tình cờ, cứ 10 người trong thành thì chỉ giết một (chữ Anh decimate gốc tiếng Latinh, do chữ decem nghĩa là 10.) Sang thế kỷ 20 chiến tranh cũng vẫn tàn bạo không kém. Không Quân Anh, Mỹ đã ném bom trải thảm xuống thành phố Dresden ở Ðức trong những tháng cuối chiến tranh, chỉ để khủng bố dân chúng và làm cho quân lính Ðức ngã lòng. Số thường dân chết ở Dresden còn cao hơn số nạn nhân ở Hirosima và Nagasaki chết vì bom nguyên tử. Nhưng khi quân Mỹ chiếm đóng Nhật Bản và quân đồng minh đóng ở Ðức thì họ không cần dùng đến vũ lực tàn bạo. Vì dân chúng ở các quốc gia này đã chấp nhận mình thua trận, chấp nhận bị quân thắng trận chiếm đóng; mà đa số họ đều nhận lỗi là do người lãnh đạo của họ gây chiến nên mới bị đánh, gây nên tội thì đáng bị trừng phạt.

Tại sao, nhiều người Mỹ tự hỏi, dân Iraq không giống dân Nhật Bản hay dân Ðức? Bởi vì Nhật Bản và Ðức là những trường hợp chiếm đóng đặc biệt trong lịch sử. Phần lớn các vụ chiếm đóng khác không giống như vậy. Không ai muốn đóng vai một dân tộc bị ngoại quốc chiếm đóng. Người Iraq, nhất là người Iraq một năm sau khi nếm mùi chiếm đóng, không cảm thấy họ mang nợ và phải trả nợ quân Mỹ, như người Nhật hoặc người Ðức nghĩ về quân Mỹ sau Ðại Chiến Thứ Hai. Ngay cả những người Iraq theo phái Si A, rất vui mừng khi quân Mỹ lật đổ chế độ Hussein đã đàn áp họ, bây giờ cũng thất vọng muốn quân Mỹ rút đi - để họ lấy đa số mà nắm chính quyền.

Nhưng quân Mỹ không thể nào rút khỏi Iraq. Ứng cử viên đảng Dân Chủ - ông John F. Kerry, có lúc còn yêu cầu gia tăng quân số Mỹ ở Iraq nữa, khiến nhiều cử tri phía tả sẽ bỏ rơi ông. Các cuộc thăm dò dân ý mới đây cho biết đa số dân Mỹ muốn rút quân về “càng sớm càng tốt” nhưng không có nghĩa là họ muốn bỏ đi ngay. Vì ai cũng biết nếu Mỹ rút lui ở Iraq thì hậu quả sẽ tai hại, không những cho nước Mỹ mà cho cả thế giới. Iraq không phải là Việt Nam. Mỹ rút khỏi Việt Nam thì cũng chẳng làm cho khối cộng sản lan ra khiến vùng Ðông Nam Á bất ổn; trái lại sau khi có hòa bình thì tất cả hệ thống cộng sản mới phơi bày hết những cái yếu kém.

Còn nếu nước Mỹ rút vội khỏi Iraq thì sao?

Trước hết, xứ Iraq sẽ chia ra, ít nhất làm ba phần: Người Kurd; người Á rập theo phái Sun Ni; và Á rập theo phái Si A. Nói ít nhất ba phần, là vì còn người Iraq gốc Thổ, người theo Syria, người theo Iran nữa. Nếu Iraq có nội chiến thì cả ba nước trên đều lo lắng, phải đem quân vào, ít nhất để canh giữ biên giới và ngăn làn sóng tị nạn. Xứ Iraq được cắt ra trên bản đồ thế giới một cách giả tạo, sau khi đế quốc Ottoman tan rã và đế quốc Anh được trao cho quản lý ba tỉnh quanh vùng hai sông Tigris và Euphrate. Từ năm 1920 đến nay, những khối dân phức tạp và xung khắc đó được giữ lại với nhau không bung ra là vì bị vũ lực đe dọa, ép buộc. Nếu sau này Iraq vẫn là một quốc gia, dù là một liên bang với ba vùng nhiều quyền tự trị, thì vẫn cần một chính quyền mạnh ở giữa cầm cân nẩy mực không cho nhóm thiểu số nào đòi li khai, cũng không cho nhóm đa số bắt nạt thiểu số. Tìm đâu ra một chính quyền mạnh đó bây giờ? Phải có sức mạnh của quân Mỹ bảo vệ chính quyền đó. Dù có đội cái mũ quân Liên Hiệp Quốc thì quân Mỹ vẫn đóng vai chính.

Nhưng ảnh hưởng việc quân Mỹ rút lui trên xứ Iraq cũng chỉ là chuyện nhỏ. Ảnh hưởng lớn hơn nhiều sẽ diễn ra khắp vùng Trung Ðông và trên thế giới.

Ví thử quân Mỹ không đánh vào Iraq thì không sao, nhưng đã lỡ tới đó rồi thì không thể rút chân ra. Những người Á rập và Hồi Giáo quá khích sẽ coi là họ chiến thắng, họ sẽ nức lòng phát động các chiến dịch mới. Phong trào tôn giáo quá khích này đã hoạt động ở Á rập Sau đi, Jordan, Ai Cập, Syria. Họ muốn lật đổ chính quyền các nước này để tăng quyền hành của giới giáo sĩ, thay đổi luật pháp cho “tinh túy” hơn, và chống lại các giá trị của Tây phương, kể cả các quyền làm người. Trước đây, đảng Baath của Saddam Hussein chính là một cái đê ngăn chặn phong trào Hồi Giáo quá khích. Chính phủ Iraq cũng như Syria theo chủ nghĩa Baath đều chống các giáo sĩ can dự vào chính trị. Họ đều muốn thế tục hóa xã hội để tôn giáo không can dự vào chính trị. Một điều người Mỹ ít ai biết, là phụ nữ Iraq được giải phóng nhất trong thế giới Hồi Giáo. Họ được đi học, làm công chức, chỉ huy cả xí nghiệp, làm bác sĩ, giáo sư đại học, khác hẳn những nước Á rập Sau đi hay Iran. Nữ sinh Iraq được mặc quần jean, uốn tóc, đi ngồi uống cà phê ngoài phố. Gần đây, sau khi Iraq được “giải phóng” thì quyền tự do của phụ nữ ở nhiều nơi bị cắt mất. Ở mấy đại học trong thành phố Basra bây giờ các nữ sinh viên phải trùm khăn che mặt, vì áp lực của những nhóm quá khích.

Nếu quân Mỹ rút khỏi Iraq bây giờ, hay trước khi nước Iraq thật sự ổn cố, thì các phong trào quá khích sẽ bùng lên khắp vùng Trung Ðông và lan sang các nước Á Châu. Pakistan, một nước có bom nguyên tử vẫn đang lo lọt vào tay đám quá khích. Indonesia, Mã Lai, Phi Luật Tân đều có mầm mống. Dù những người quá khích không cướp được chính quyền, họ vẫn có khả năng làm tê liệt các chính quyền, phá hoại về chính trị và kinh tế. Cả một vùng dầu lửa lớn sẽ bất ổn, các đường giao thông chở dầu mất an ninh. Âu Châu sẽ lo dầu tăng giá, Nhật Bản và Trung Quốc sẽ thiếu dầu.

Cho nên sau cùng dù ai làm Tổng Thống Mỹ thì bây giờ cũng không thể rút quân khỏi Iraq. Ðâm lao rồi phải theo lao. Nhưng nước Mỹ lại không muốn đóng vai đế quốc, và rất vụng về trong vai trò đó. Các quốc gia khác sẽ phải ghé vai gánh giúp.

Chính phủ Mỹ đã tiếp nhận được nhiều bài học khiêm tốn sau một năm chiếm đóng Iraq. Chưa bao giờ ông Tổng Thống Bush lại để cho một đại sứ của Liên Hiệp Quốc có nhiều quyền quyết định chính sách của chính phủ Mỹ như bây giờ. Trước công chúng và trước quốc hội Mỹ, ông Bush nói thẳng rằng ông chờ coi Ðại Sứ Brahimi thu xếp, chọn lựa chính phủ mới ở Iraq ra sao để nước Mỹ trao quyền. Ði chiếm một nước, chi vài trăm tỷ mỹ kim và chết hơn 700 quân sĩ, nhưng sau cùng lại nhờ người khác chọn chính phủ cho nước đó, chẳng phải là khiêm tốn hay sao? Ở cấp chính quyền địa phương cũng vậy. Ông Ðại Sứ Bremer toàn quyền ở Iraq cũng thay đổi ngược chiều hai chính sách cũ của Mỹ, khi ông chấp nhận các đảng viên đảng Baath và các tướng lãnh trong quân đội Iraq cũ được trở lại làm việc.

Với những thay đổi chính sách đó, nước Mỹ có nhiều hy vọng đạt tới mục tiêu cuối cùng của họ ở Iraq: Thiết lập một nhà nước có hiệu quả và tương đối ổn định. Ít nhất, chịu thay đổi thì nhiều hy vọng hơn là chỉ dựa vào vũ lực. Mục đích chính trị của chính phủ Mỹ nếu đạt được thì không phải chỉ nhờ quân Mỹ đánh nhau giỏi và có vũ khí tinh khôn. Như Tướng Myers nói, không thể thắng bằng giải pháp quân sự được.
Ngô Nhân Dụng
CUỘC CHIẾN GIỮA HAI KHUYNH HƯỚNG. THEO CS ĐỂ GIỮ ĐẠO VÀ DIỆT CS ĐỂ CỨU ĐẠO
Trong một bài viết trước đây, chúng tôi có đưa ra nhận định rằng “rất có thể Giáo Hội Việt Nam (GHVN), cả hai thành phần trong và ngoài nước, sẽ đi đến một cuộc nội chiến vì ý thức hệ trong một ngày không xa. Một bên là chủ trương đi theo CS để giữ lấy GH, còn bên kia là phải tiêu diệt CS để cứu GH và cứu đất nước”. Hôm nay, chúng tôi muốn mượn ý này, đặt thành một đề tài và khai triển thêm để chia sẻ với quí bạn đọc.

Bài viết này sẽ lần lượt đề cập đến hai đề mục nằm trong chủ đề trên:

- Một là cuộc xung đột trong các tôn giáo tại Việt Nam hiện nay, và cuộc xung đột vì ý thức hệ trong Giáo Hội Công Giáo.

- Hai là Giáo Hội Công Giáo giữa hai khuynh hướng theo CS để giữ Đạo và diệt CS để cứu Đạo: nguyên nhân và những xung đột.

I. Nội Chiến Tôn Giáo Và Sự Xung Đột Vì Ý Thức Hệ

1. Nội Chiến Trong Các Tôn Giáo

Sợ rằng nói đến chữ “chiến tranh” hay “xung đột” trong tôn giáo, nhiều người, và nhất là người công giáo không hiểu và không tin được nên sẽ bị dội ngược, người viết vì thế buộc lòng phải dài dòng một chút để giải tỏa những nghi ngờ trong tâm trí bạn đọc về những từ ngữ dùng có thể bị coi là cuồng ngôn loạn ngữ này.

Chiến tranh là sự xung đột, xẩy ra dưới muôn hình vạn trạng. Chẳng hạn những nỗ lực đẩy lui sự dốt nát thường gọi là “giặc dốt”, người ta nói là cuộc chiến chống nạn mù chữ. Chính sách của một chính quyền nhằm tiêu trừ bọn tham quan sâu dân mọt nước gọi là cuộc chiến chống tham nhũng. Hai nhà văn, hay hai văn đàn tranh cãi nhau trên báo chí về một quan điểm nhân sinh hay văn học, trong chừng mục nào đó sự việc mang ý nghĩa xung đột, người ta gọi là bút chiến. Hai chánh khách vận động ứng cử, cãi nhau tóe lửa trước cử tri về các chánh sách quốc gia gọi là khẩu chiến. Từ đó suy ra, khái niệm về một cuộc xung đột hay chiến tranh không chỉ giới hạn trong ý nghĩa là phải có những đoàn quân ăn mặc uniform, trang bị súng ống, xe tăng, tầu chiến, máy bay bắn giết nhau loạn xạ, máu đổ đầu rơi. Hễ cứ có hai bên tranh dành nhau mà kết quả là kẻ thắng người thua, kẻ còn người mất thì đều có thể gọi là xung đột hay chiến tranh cả. Tiếng Anh cũng dùng chữ như vậy. Chẳng hạn trên tờ San Jose Mercury News số phát hành ngày 26-9 vừa qua, ngay trên cuối trang nhất, người ta gọi là “War of Words” hai bài diễn văn của hai đối thủ là Tổng Thống Mỹ George W. Bush và Tổng Thống Iran Mahmoud Ahmadinejad đọc trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc.

Chuyện cụ Lý Văn Hợp bị lôi cổ ra khỏi bữa tiệc tiếp đón Đ/C Châu Ngọc Tri, chuyện bài viết Mục Vụ Xin Tiền của Lm Nguyễn Hữu Lễ, chuyện các vị Thượng Tọa Tuệ Sĩ và Trí Siêu đầu quân vào hệ thống Phật Giáo quốc doanh, chuyện Đại Hội Phật Giáo quốc doanh sắp tới tại Hànội âm mưu thôn tính và sát nhập Giáo Hội Phật Giáo VN Thống Nhất, vân vân và vân vân, chuyện nào cũng kéo theo những bài viết, những ý kiến đóng góp gay gắt trên các diễn đàn điện tử và báo chí, tất cả đều được coi là những trận bút chiến. Chưa hết, các vấn đề đó đôi khi cũng khuấy lên những cuộc đấu khẩu dữ dội trong các buổi hội họp của các hội đoàn hay từng nhóm bạn bè. Các cuộc đấu võ mồm này không thể nói gì khác hơn là những trận khẩu chiến.

Mỗi chuyện đáng tiếc kia, theo cách nhìn của con nhà lính, có thể coi là một trận đánh (battle). Nếu liên kết những trận đánh lẻ tẻ rời rạc lại, đặt chúng vào trong toàn cảnh của đất nước ta dưới chế độ cai trị của bọn thảo khấu ngoại hạng lưu manh và xảo quyệt hiện nay, chúng ta sẽ có thể kết luận rằng các tôn giáo chính của người VN đang thực sự lâm vào một cuộc chiến tranh (war) có thật. Cuộc chiến giới hạn trong nội bộ một tôn giáo, gọi là cuộc nội chiến tôn giáo tưởng cũng không phải là ngoa ngữ. Hình thức nội chiến này xẩy ra trong tất cả các giáo hội của các tôn giáo có mặt tại Việt Nam hiện nay. Đáng chú ý nhất trong lúc này là cuộc chiến giữa hai phe Phật Giáo. Tin tức dồn dập trong những ngày gần đây cho thấy đã đến lúc tình hình có thể là một mất một còn giữa hai Giáo Hội Phật Giáo VN Thống Nhất và Giáo Hội Phật Giáo VN thường được gọi là Phật Giáo quốc doanh. Các giáo hội Tin Lành, Cao Đài và Hòa Hảo cũng không thoát khỏi tình trạng bi đát tương tự. Kẻ gây nên tình trạng thương đau này chính là đảng CSVN. Có thể khẳng định rằng tình trạng xung đột trong nội bộ các giáo hội nhất định sẽ không còn nữa nếu CS bị tiêu diệt. Nói cách khác, bao lâu còn CS tại VN, bấy lây các tôn giáo còn xào xáo nhau không dứt, và đó là lý do chúng tôi phải xử dụng đến cụm từ “Nội chiến tôn giáo” để nói đến tình trạng này. Nghĩ mà coi, thời phong kiến không thế, thời thực dân không thế, các thời Cộng Hòa không thế. Tại sao thời CS lại xẩy ra như thế, xẩy ra đều khắp trong tất cả các tôn giáo, chứ không riêng một tôn giáo nào. Sự thật rõ ràng đây là một chính sách rất thâm độc và nham hiểm của CS: không tiêu diệt được tôn giáo thì gây ra loạn để trị loạn. Hay còn nói là dùng địch đánh địch hầu làm tiêu hao thế lực địch. Trước sau gì thì vẫn là nằm trong kinh điển CS: tôn giáo là thuốc phiện, cần phải tiêu diệt. Hoặc: Xóa bỏ tôn giáo, một thứ hạnh phúc ảo tưởng của nhân dân, là đòi hỏi hạnh phúc thật sự của nhân dân. Tùy hoàn cảnh và tùy thời gian, chính sách không thay đổi, chỉ thay đổi phương thức hành động.

Cũng nên biết thêm, không phải chỉ có các tôn giáo mới gặp cảnh nội chiến, mà các tổ chức, các đoàn thể, các cộng đồng ở hải ngoại, các nhóm đấu tranh ở trong nước đều lâm vào tình trạng tương tự toàn là do bàn tay ác độc của CS gây ra.

Cuộc chiến trong lòng các tôn giáo tại VN hiện nay gọi là “nội chiến Tôn Giáo” tuy miễn cưỡng một tý, nhưng đó là sự diễn tả đúng và thực tế nhất. Bởi vì, nếu nói đây chỉ là một sự chia rẽ nội bộ, thì sự việc không đáng quan ngại lắm. Sự chia rẽ thường chỉ gây nên bởi những bất đồng nhỏ nhặt về hình thức, có thể là phương thức điều hành cơ cấu, hay đường lối thực hiện chánh sách. Loại bất đồng như thế còn có thể hàn gắn được, miễn là hai bên biết tương nhượng nhau. Nhưng một khi đôi bên đã đối nghịch nhau trên căn bản tư tưởng thì nhất định chuyện ngã ngũ là phải có kẻ thắng người thua. Nó thực sự là một cuộc đấu tranh, một cuộc chiến.

Riêng đối với đạo Công Giáo có thể nói là một GH có kỷ cương và kỷ luật nhất, tình trạng xung đột có hơi khác về hình thức, nhưng tựu chung vẫn là nằm trong chủ trương tiêu diệt Công Giáo của CS. Cuộc nội chiến trong GHCG là điều có thể tránh được nếu các thành phần trong GH biết nhìn vào sự thực, nhưng vẫn cứ để xẩy ra thật là một điều đáng buồn.

2. Nội Chiến Vì Ý Thức Hệ Trong Công Giáo

Nằm trong hệ ý thức, tức giáo lý của GHCG là niềm tin vào sự trường tồn vĩnh cửu của Hội Thánh do chính Chúa lập nên. Chính Chúa đã khẳng định: Còn Thầy, Thầy bảo cho anh biết: anh là Phêrô, nghĩa là Tảng Đá, trên tảng đá này, Thầy sẽ xây Hội Thánh của Thầy, và quyền lực tử thần sẽ không thắng nổi (Mt 16,18).

Không người CG nào lại không tin như thế. Ngoài đức tin ra thì thực tế và lịch sử 2000 năm nay đã chứng minh rằng đạo CG tuy có lúc thịnh lúc suy, nhưng vẫn tồn tại và lan rộng. Chính đức tin và giáo lý của đạo đã biến người CG, mỗi cá nhân trở thành một người chiến sĩ có nhiệm vụ bảo vệ và phát triển GH. Nhưng có lẽ không mấy ai ngờ rằng cuộc nội chiến cay đắng hiện nay trong GHVN lại nằm ngay trong chính cái tinh thần hăng say bảo vệ và phát triển GH của người công gíao VN. Thật vậy, cũng là để bảo vệ và phát triển GH, một bên mà đa số thuộc hàng giáo phẩm, chủ trương qui thuận và đi theo CS để đạt mục đích giữ lấy đạo và phát triển đạo. Còn bên kia là phần đông đảo giáo dân cùng với một số ít ỏi trong hàng lãnh đạo, chủ trương ngược lại, phải tiêu diệt CS để cứu lấy GH và cứu đất nước. Phe chủ trương “giữ lấy đạo trước đã” không đưa ra một lời giải thích nào (chứ chưa nói đến một lý thuyết) cho đường lối của mình. Phe chủ trương “chống CS để cứu đạo” cũng vậy, nhưng qua những bài viết của nhiều người, người ta có thể đọc được hai luận điểm như sau của phe này:

- Một là CS là một tập đoàn bán nước hại dân.GH cũng là một thành phần của dân tộc nên phải đứng trên lập trường dân tộc trước sự suy vong của đất nước. GH đi theo CS khó khỏi mang tiếng đồng lõa, đắc tội với Tổ Quốc.

- Hai là nhiều hiện tượng coi là phản chứng của đường lối Phúc Âm xẩy ra trong GH nhưng không thấy hàng lãnh đạo sửa sai. Vì thế giáo dân không đồng ý và không hiểu nổi nên không thể đồng tình với lãnh đạo GH. Họ lên tiếng mạnh mẽ để phản đối.

Không ai không biết rằng trên căn bản học thuyết, CG và CS là hai ý thức hệ đối nghịch nhau tuyệt đối, một bên hữu thần, một bên vô thần, một bên tự do, một bên độc tài. Chúng phủ định nhau tự bản thân. Do đó không thể có vấn đề sống chung hòa hợp với nhau được. Trước kia toàn thể khối người CGVN theo đuổi cùng một học thuyết đứng chung cùng một lập trường, thực hành cùng một đường lối đối với CS. Nay các nhà lãnh đạo GH đi theo một hướng khác ngược lại với hướng đi cũ và với đại đa số giáo dân. Do đó, sự việc làm phát sinh một cuộc xung đột giữa hai khuynh hướng như nói trên. Những chuyện xẩy ra giữa hàng giáo phẩm và giáo dân thường xẩy ra mới đây là những thí dụ về tình trạng xung đột. Nói đây là một cuộc xung đột, hơn nữa là cuộc xung đột vì ý thức bảo tồn và phát huy GH nên gọi là cuộc nội chiến ý thức hệ có lẽ cũng không phải là vô lý.

Chủ trương sống chung hòa bình với CS như hiện nay của GH phát sinh từ lúc chế độ CS nằm trên bờ vực của sự sụp đổ vào khoảng năm 1979 sau khi CS xua quân tấn công nước láng giềng Campuchea. Năm sau tức 1980, HĐGMVN họp và đưa ra đường lối “sống Phúc Âm trong lòng dân tộc”, và khẳng định “GH đồng hành cùng dân tộc”. Đây rõ ràng là một thông điệp chính trị ngụ ý mời gọi gởi cho đảng CS. GH đã nhận ra rằng CS không còn đủ nội lực để cùng một lúc chống lại tất cả mọi kẻ thù nên đã nhanh tay nắm lấy cơ hội đi bước trước trong cái thế hai kẻ thù phải bám lấy nhau để tồn tại. Sau đó ít năm, tức là từ 1986 khi VN mở cửa, lúc CS đứng vững trở lại cũng là lúc GH bắt đầu được thong dong hơn để phát triển. Thực tại này được nhận thấy qua các cơ sở vật chất được thiết lập, các tiện nghi được trang bị, nhân sự được bổ xung dồi dào, và việc xuất ngoại của các chức sắc được tự do thoải mái.

Có người hỏi rằng đi với CS có phải là GH đã thực hành chủ trương của Tòa Thánh có từ thời đức cố Giáo Hoàng Gioan XXIII không. Câu trả lời là không hẳn như thế. Các triều đại Giáo Hoàng Gioan XXIII và PhaoLô VI, Tòa Thánh hòa hoãn với CS và thường tỏ ra thiên vị CS. Nhưng dưới triều đức cố Giáo Hoàng Gioan Phalô II thì khác. Không ai nói được là Đức Gioan PhaoLô II đi theo đường lối của hai vị tiền nhiệm. Ngài là người chống cộng triệt để ai cũng biết. Ngài đã khuyên các giám mục VN chấp nhận những thách đố mà Phúc Âm đem lại, noi gương các Thánh Tử Đạo đi trên con đường Đức Tin khi các vị này sang triều kiến Roma theo lệ Ad Limina Apostolorum. Đức Thánh Cha còn mạnh dạn thúc dục các vị hãy “ra khơi”, nhưng nào có ai nghe đâu.

Cũng có người cho rằng đường lối của HĐGMVN hiện nay đặt căn bản trên quan điểm của Đức Cố Giáo Hoàng Gioan XXIII về CS. Điều này tuy là đúng nhưng cũng sai. Quả thật Đức Cố Giáo Hoàng Gioan XXIII, trong Thông Điệp Hòa Bình Trên Trái Đất (Pacem in Terris) đã chỉ dậy rằng phải sáng suốt phân biệt và công bình đối với những lý thuyết và phong trào phản lại con người. Thông Điệp viết: “Cũng vậy, không thể đồng hóa những thứ triết thuyết sai lầm về bản tính, nguồn gốc, và cứu cánh của vũ trụ và con người, với những phong trào lịch sử được thiết lập vì mục đích kinh tế, xã hội, văn hóa, hay chính trị, dù cho các phong trào ấy bắt nguồn hay khởi hứng từ các triết tuyết ấy. Một học thuyết một khi đã thành hình và cố định thì không thay đổi nữa, trong khi các phong trào thì lấy hoàn cảnh cụ thể và biến đổi của cuộc sống làm đối tượng, nên không thể không bị ảnh hưởng vì sự biến đổi …”. Lời dậy của Đức Giáo Hoàng ngụ ý là lý thuyết CS thì mãi mãi sai, nhưng những người thực hành lý thuyết đó là các đảng CS thì họ có thể thay đổi. Để tránh bị mang tiếng là quá khích và cố chấp trong cách phát biểu về GH cũng như về CSVN, chúng tôi xin minh định việc thừa nhận là đúng lời dậy bảo của Đức Thánh Cha. Nhưng chúng tôi cũng tin tưởng rằng lời dậy của Ngài chỉ đúng về mặt lý luận, và chưa bao giờ được chứng minh là đúng về mặt thực hành đối với đảng và chế độ CS. Người VN quen nói “chó đen giữ mực”, nghĩa là con chó lông đen cho đến chết vẫn là đen, không thể đổi thành mầu khác được. CS cho dù thành hình dưới hình thức là một đảng phái hay phong trào, qua thời gian, nó vẫn luôn luôn mang bản chất vô thần với đặc tính độc đoán, lưu manh và thảo khấu (predatory). Thực tế tại VN hơn 6 chục năm qua đã chứng minh điều đó. Đảng CSVN xem ra có thay đổi, nhưng thay đổi từ nham hiểm tàn ác đến nham hiểm tàn ác hơn, từ lưu manh điếm đàng đến lưu manh điếm đàng hơn. Tóm lại CSVN có thay đổi, nhưng thay đổi từ tình trạng đã tệ hại tiến đến tình trạng càng ngày càng tệ hại hơn rất nhiều. Cứ thử so sánh nội dung 2 văn kiện trước và sau về tôn giáo của CSVN ta sẽ thấy. Pháp Lệnh Tôn Giáo ban hành ngày 15-11-2004 còn độc ác và bóp nghẹt ghê gớm hơn gấp trăm gấp ngàn lần Sắc Lệnh về Tôn Giáo Hồ Chí Minh ký ban hành 49 năm trước, tức vào ngày 14-6-1955. Chính Đức HY Phạm Minh Mẫn cũng đã phải xác nhận Pháp Lệnh Tôn Giáo 2004 khắt khe hơn Sắc Lệnh Tôn Giáo 1955 của Hồ Chí Minh nhiều, và ngài kết luận: “Đừng nên ban hành Pháp Lệnh này thì hơn”. Kinh nghiệm về CS thì ngay một tay đầu sỏ CS Nga là ông Boris Yelsin đã phải nhìn nhận: CS dứt khoát phải thay thế thôi chứ không thể thay đổi được. Chúng tôi không nghi ngờ rằng bảo đảm vững vàng nhất cho sự tin tưởng của mình là việc Đức Thánh Cha Benedicto XVI trong bài giảng lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15-8-2007, đã xác định Con Rồng Đỏ với các đặc tính của nó trong sách Khải Huyền chính là chế độ toàn trị Stalin. Ngài nói: “……. there is the immemsely strong, red dragon with a striking and disturbing manifestation of power without grace, without love, of absolute selfishness, terror and violence …” (tạm dịch: ….. con rồng đỏ mạnh khủng khiếp, nó phô trương sức mạnh thô bạo và bất nhân một cách quyến rũ và khuấy đảo, tính ích kỷ tuyệt đối, sự kinh hoàng và bạo lực …). CSVN là con đẻ của chế độ ghê tởm này. Đức Thánh Cha đã chỉ đích danh con rồng đỏ là CS. Do đó không còn nghi ngờ gì nữa, nghĩ rằng CSVN đã thay đổi bản chất nên có thể hòa hợp và sống chung được với nó là một sai lầm nghiêm trọng không thể tưởng tượng được. Đáng tiếc là GHVN đang ở trong vũng lầy sai lầm đó.

II. Giáo Hội Giữa 2 Khuynh Hướng Giữ Đạo và Cứu Đạo

Cách tốt nhất để hiểu được sự khác biệt giữa hai khuynh hướng “Giữ Đạo” và “Cứu Đạo” là so sánh giữa hai đường lối sống đạo trong lòng chế độ CS của GH miền Bắc trước năm 1975 và của GH toàn quốc sau 1975, và nhất là hiện nay.

Hiệp Định Genève 1954 chia cắt Tổ Quốc VN cũng đồng thời chia cắt GHCGVN. Tại miền Bắc, GH rơi vào tình trạng sống không nổi mà chết cũng không xong, người ta gọi là GH sau bức màn sắt. Đức khâm sứ Tòa Thánh và các linh mục thừa sai ngoại quốc lần lượt bị trục xuất. Hàng giáo phẩm trong nước một số bị tù, bị đầy ải biệt tích, còn lại tất cả đều bị cô lập và quản chế tại chỗ. Nhiều thánh đường và hầu hết các cơ sở giáo dục và xã hội của GH bị tịch thu. Tại nhiều vùng quê xa tỉnh thành, giáo dân không được phép tụ họp đọc kinh xem lễ, hoặc bị cấm cản tinh vi bằng cách bị lùa đi lao động vào các giờ kinh lễ. Việc dậy giáo lý bị cấm tuyệt đối. Không còn chủng viện. Không có đào tạo linh mục. Không còn truyền chức. Nhiều linh mục, kể cả giám mục như đức cha Đinh Đức Trụ, giám mục Thái Bình phải tự túc sinh nhai bằng cách tăng gia sản xuất. Tóm lại có thể nói CG miền Bắc là một GH chết về mặt sinh hoạt. Dùng chữ “tê liệt” coi như còn quá nương tay.

Thế nhưng lạ lùng thay, GH đó vẫn không chết. Trái lại nó sống rất hào hùng và sinh động. Không có thánh đường hoành tráng, nhưng thánh đường trong tâm hồn của mỗi giáo dân luôn tưng bừng thờ phượng Chúa. Có nhiều chuyện kể trong dân gian về cách sống đạo đầy ấn tượng của giáo dân và chủ chăn miền Bắc. Nhiều cá nhân nêu gương sống đức tin đáng khâm phục. Cái gì CS cấm thì chịu vậy. Cái gì còn làm được thì làm. Tuyệt đối từ thuợng tầng lãnh đạo xuống đến người giáo dân bình thường không bao giờ ngửa tay xin xỏ hay cầu khẩn bạo quyền bất cứ ơn huệ nào. Thành ra duới chế độ CS tại miền Bắc, GH không lệ thuộc vào cơ chế Xin/Cho để phải đánh đổi quyền lợi như ta thấy ngày nay. Nói đúng ra GH miền Bắc đã bị tước đoạt sạch sẽ nên chẳng còn gì để đổi chác. Cái mất mát là những quyền lợi vật chất. Nhưng ít ra GH miền Bắc còn giữ được những quyền lợi tinh thần như quyền tuyển chọn và giáo dục chủng sinh, quyền truyền chức và bổ nhiệm linh mục v.v. Các quyền tự do cao quí này chỉ trong tình trạng đông lạnh nhưng không mất. Bị đàn áp nặng nề như thế, nhưng trong GH không xẩy ra một vụ bê bối nào làm mất thanh danh của GH. Đám linh mục theo CS, một con số rất nhỏ nhưng họ cũng không có hành động gì quá đáng làm thương tổn nặng nề đến GH.

Những cái mất đi của GH miền Bắc là những cái GH toàn quốc hiện nay phải ngửa tay xin lại từ CS. Ngược lại những cái còn giữ được của GH miền Bắc trước kia là những cái mà GH ngày nay đã để mất vào tay CS. Đó là hậu quả hay nói đúng hơn là hệ lụy của 2 đường lối ứng xử đối với CS của GH trước và bây giờ. Đường lối tại miền Bắc trước đây được gọi là đường lối “bất hợp tác”. Đường lối hiện nay của GH được sơn phết hoa hòe hoa sói dưới cụm từ “đồng hành cùng dân tộc”. Ngày nay, khuynh hướng bất hợp tác với CS không phải đã chết đi, mà nó biến thành một phong trào phản kháng vừa thụ động vừa tích cực. Người trong nước dưới chế độ kìm kẹp nên hầu hết đều thụ động, nhưng cũng không thiếu những cá nhân đứng lên công khai phản kháng như các linh mục Nguyễn Văn Lý, Phan Văn Lợi v.v. Ở hải ngoại, người CG tỵ nạn đứng lên phản kháng một cách công khai và mạnh bạo hơn. Sụ thể cho thấy khuynh hướng này hiển nhiên đi theo chủ trương phải tiêu diệt CS mới cứu được GH và đất nước, ngược lại với khuynh hướng đồng hành với đảng CS để giữ lấy GH mà HĐGM đang theo đuổi.

Đã rõ ràng là GH miền Bắc ngày trước thà chịu bắt bớ đàn áp nhưng mà còn giữ được cái “hồn” của đạo. Ngược lại, GH hiện nay dễ dãi thỏa hiệp với CS thì chỉ giữ được cái “xác” đạo mà bỏ mất đi cái “hồn” của đạo rồi. Như vậy người CG tốt nhất là phải tiêu diệt CS thì mới giữ được GH của mình toàn vẹn cả hồn lẫn xác.

1. Những Nguyên Nhân Tạo Xung Đột

Nguyên Nhân 1: GH Tự Tách Mình Ra khỏi Cộng Đồng Dân Tộc

“GH đồng hành cùng Dân Tộc” là khẩu hiệu chiến lược của GH được đưa ra trong môi trường CSVN Bolshevik hóa toàn dân. Điều này có nghĩa là GH cũng chấp nhận mình bị Bolshevik hóa. Việc khó có thể tưởng tượng được nếu chữ nghĩa cứ được hiểu trần trụi như thế. Nếu không hiểu được ý nghĩa bên trong thì chỉ còn cách nhìn và đánh giá những hành động bên ngoài để hiểu mà thôi.

Đồng hành nói nôm na là cùng đi chung với nhau trên một con đường. Nhưng không phải cứ đi với nhau là đồng hành theo ý nghĩa sâu xa của từ ngữ. Một ông đồ nho đi hát cô đầu hay đến nhà bạn chơi tổ tôm có dăm ba chú tiểu đồng lếch thếch theo sau, đứa cầm ô (dù), đứa cắp tráp, đứa sách giỏ trầu, đứa mang bầu rượu. Họ đi với nhau nhưng không phải đồng hành, vì ông đồ đi du hí, còn đám tiểu đồng đi hầu hạ phục dịch cho ông. Trong ý nghĩa sâu xa của từ ngữ này, những người đi với nhau phải là những người tự do và trong nhiều trường hợp còn phải đồng đẳng nữa. Mục tiêu tiến tới cũng phải là mục tiêu chung. Chữ đồng hành còn hàm ý một sự ràng buộc tinh thần giữa những người cùng đi. Nghĩa là, nói theo người bình dân, có vui cùng chia, có khổ cùng chịu, sống chết có nhau. Tinh thần đó đáng lẽ GH nên chia sẻ chung với các thành phần dân tộc khác. Nhưng không, GH lại tìm cách gắn bó với đảng CS. Với đảng CS, Giáo Hội không phải là một thực thể tự do, cũng chẳng đồng đẳng, và dĩ nhiên mục tiêu tiến tới của cả hai cũng khác nhau, và cuối cùng GH không thể sống chết với CS. Chế độ CS sẽ qua đi, nhưng GH phải mãi mãi tồn tại với dân tộc.

Ta hãy thử xem GH đã đồng hành cùng Dân Tộc Việt Nam như thế nào. Chỉ xét đến thời gian sau Thư Chung tuyên bố việc đồng hành, tức từ năm 1980 tới nay.

- Trong phong trào vượt biên, vượt biển, CS bán bến, bán bãi, lừa gạt tiền bạc của đồng bào rồi đẩy con người vào chỗ may rủi. Bao nhiêu đau thương và chết chóc. GH đã làm gì để giảm bớt dòng lệ của con chiên và của đồng bào? - Im lặng!

- Sau khi thôn tính miền Nam, CS bắt đi cải tạo 300.000 quân, dân, cán, chính VNCH trong đó có cả hàng ngàn linh mục tuyên úy, gây ra bao nhiêu thảm cảnh: cuộc sống điêu đứng, gia đình tan vỡ, trẻ thơ thất học v.v. Trước tình trạng này GH làm gì? - Im lặng.

- Trưóc việc các tôn giáo bạn như Tin Lành Mennonite, Phật Giáo VN Thống Nhất, Phật Giáo Hòa Hảo bị đàn áp và xách nhiễu, việc Đức TGM Nguyễn Kim Điền bị CS đầu độc, Lm Nguyễn Văn Lý bị cần tù v.v. GH làm gì để ngăn bàn tay tội ác lại? - Im lặng.

- Trước cảnh xã hội bị băng hoại, đạo đức suy đồi, cán bộ CS mau chóng trở thành đại tư bản, trong khi đó, dân nghèo càng ngày càng nghèo mạt đến nỗi cha mẹ phải bán con vị thành niên đi làm đĩ tứ xứ, thiếu nữ ham lấy chồng ngoại quốc chỉ vì nghèo đói, cả dân quê lẫn thành thị bị cán bộ, đảng viên dựa vào quyền lực để cướp nhà cướp đất tạo thành phong trào dân oan trên cả nước. GH làm gì để vơi đi những bất công kia? – Im lặng.

- Nạn phá thai tại VN được ghi nhận là cao nhất thế giới. Mỗi năm trung bình có từ 2 triệu rưởi đến 3 triệu phụ nữ phá thai. Trước vấn đề nhức nhối này, GH cũng chỉ im lặng.

Còn nhiều, rất nhiều nữa. GH vẫn không làm gì, mà chỉ một mực im lặng. GH đã đồng hành với Dân Tộc VN như thế đấy. Nếu GH chỉ dám nói lên tiếng nói vì nhân quền, vì công lý trong điều kiện được tư do thoải mái thì việc đó dễ dàng quá, ai mà không làm được, cứ gì phải là tông đồ của Chúa?

Tôn giáo được lập ra cho con người. Cái gốc gác của con người là tổ tiên. Tổ tiên sống hợp quần trong một khu vực với văn hóa, văn minh, phong tục tập quán và tiếng nói riêng gọi là tổ quốc. Giới răn thứ 4 trong 10 giới răn của Chúa là thảo kính cha mẹ. Từ cha mẹ tính ngược lên là tổ tiên đến tổ quốc. Người công giáo không yêu và phụng sự tổ quốc thì làm sao giữ trọn được giới răn thảo kính cha mẹ. Trong thân thể của một GHCG, phần “Công Giáo”, tạm coi như phần hình nhi thượng là phần của Vatican. Còn phần “Giáo Hội”, tức phần hình nhi hạ là phần thuộc về dân tộc. Nếu GH chỉ coi trọng phần hình nhi thượng mà coi phần hình nhi hạ như không có, thì nên gọi là GH Vatican thì hơn. Gọi là GHVN thật chẳng hợp lý tý nào. Một GH Vatican như vậy sẽ phát sinh ra hệ quả là người CGVN sẽ là người ngoại quốc sống trên đất nước của mình chứ không còn phải là những công dân VN nữa. Nên nhớ rằng phong hóa VN ta lấy chữ Hiếu làm đầu. Do đó không thể quên sự thật lịch sử là trước kia, một trong những nguyên nhân khiến vua chúa cấm đạo là vì cho rằng CG cấm người ta thờ kính cha mẹ, tổ tiên, và các bậc anh hùng dân tộc. Ngày nay, nếu GH không đau được cái đau của các thành phần dân tộc khác, không chịu nhục được nỗi nhục của họ thì đúng là GH đang đứng bên lề dòng lịch sử của dân tộc, điều mà Hội Nghị Các Giám Mục Á Châu đã cảnh giác ngay từ khi CS chiếm miền Nam. GH đang đồng hành cùng đảng CSVN chứ không phải với dân tộc VN. Cái đảng chính trị này theo lịch sử đảng ghi chép, thực chất chỉ là một chi bộ của đảng CS Liên Sô, chứ không phải một đảng chính trị của người VN. Nó đấu tranh để xích hóa dân tộc VN cho Đệ Tam Quốc Tế CS, tức đế quốc Liên Sô, chứ không phải với mục đích đem lại độc lập, tự do và phú cường cho dân tộc VN. Vì thế bản chất của nó là bán nước.

Một khía cạnh khác, nếu GH cho rằng lên tiếng vạch trần những tội ác của đảng CS và báo động trước những tai họa của đất nước là làm chính trị, thì không biết GH hiểu chữ chính trị là cái gì. Đức cố HY Jaime Sin của Phi Luật Tân, TGM Pius Ncube của Zimbabwe, TGM Oscar Romero của El Salvador v.v. đều là các chức sắc cao cấp tại các GH địa phương đã công khai lên tiếng và hoạt động chống lại các chính quyền tham nhũng và đàn áp dân chúng. Trường hợp các ngài phải giải thích thế nào: làm chính trị hay không làm chính trị? Hơn nữa nếu coi hành động ái quốc là làm chính trị thì việc Vatican phong thánh cho cô gái Jeanne d’Arc của nước Pháp đáng gọi là cái gì, một trò đùa chăng?

Nguyên Nhân 2: Những Hành Động Cụ Thể

Chuyện giáo dân chống đối HĐGM nói chung xuất phát từ nguyên nhân xa là việc GH tự tách mình ra khỏi công đồng dân tộc, đi theo CS như đã trình bầy trên. Nhưng cũng có những nguyên nhân gần và cụ thể trực tiếp dẫn đến tình trạng này.

- Một vị giám mục sang Mỹ xin tiền từ chối bước vào nơi tiếp đón có treo cờ Vàng Ba Sọc Đỏ. Đó phải chăng là một thái độ chính trị: ngài chọn chỗ đứng dưới lá cờ đỏ sao vàng nên từ chối bước vào nơi có lá cờ của con chiên tỵ nạn? Nếu không thì cũng biểu lộ một cử chỉ thiếu lịch sự và khinh mạn đối với những người tiếp đón mình, không đếm xỉa đến tâm tư tình cảm và lối sống của con chiên. Người lãnh đạo thiết tưởng phải biết như thế hơn những người khác mới phải.

- Nhiều vị khác, giám mục có, linh mục có, sơ siếc có cố đấm ăn xôi mặc luôn lễ phục cầm bịch nylon đứng nơi cửa nhà thờ trước mặt ông đi qua bà đi lại vì không được phép giám mục địa phương quyên tiền trong nhà thờ. Chuyện thật là khó coi nhưng các vị vẫn làm được. Có phải vì đồng tiền con người đã mất hết cả tự trọng và nhân cách? Con chiên tỵ nạn đã quen sống trong xã hội văn minh nên cảm thấy ngượng ngùng và khó chịu. Các vị đã không chịu học câu “nhập gia tùy tục” trước khi đi.

- Ở trong nước, có nơi trước tòa giám mục dựng bia Mân Côi bằng đá quí mua từ ngoại quốc khắc kinh Mân Côi bằng đủ 150 ngôn ngữ trên thế giới. Để làm gì? Sùng đạo hay chơi nổi?

- Có nơi giám mục phá bỏ nhà thờ cổ kính và kiên cố đã tồn tại hàng trăm năm để xây nhà thờ mới lớn nhất VN với những công trình tự khoe là hoành tráng và nghệ thuật, bàn thờ mạ toàn vàng ròng 24 cara. Để làm gì, trong khi Thiên Chúa chỉ muốn ngự nơi đền thờ “tâm hồn con người”?

- Có nơi đã chịu chi (đấm mõm bọn CS) 4 triệu dollars (khoảng 70 tỷ tiền Hồ) để được mở chủng viện. Đi với ma mặc áo giấy là lẽ thế gian thường tình, nhưng vấn đề là giáo lý Phúc Âm có cho phép các tông đồ của Chúa điều hành công việc GH theo cung cách thế gian như thế không. Không lẽ xử dụng đường lối ma quỉ để mở nước Chúa được coi là chính đáng?

- Một số giám mục kết án cha Lý làm chính trị nhưng lại thả cho các linh mục thuộc quyền tham gia phỉ quyền các cấp của CS. Như vậy là giáo lý áp dụng hai tiêu chuẩn luân lý, và giáo luật thi hành hai tiêu chẩn hành động? Thời nào kỷ cương nấy. Thời CS ta theo kỷ cương CS mới hợp thời? Khổ nỗi cái kỷ cương của thời xã hội chủ nghĩa là vô kỷ cương, là xài luật rừng.

- Quốc doanh Phan Khắc Từ có vợ con công khai mà vẫn thi hành chức linh mục. Ông Vatican không cho phép nhưng HY Phạm Minh Mẫn không cấm. Làm gì được nhau đây? Có phải phép vua chịu thua lệ làng? Ông cha có vợ con không bị cấm làm mục vụ. Nhưng bổn đạo để cho con cái lấy vợ, lấy chồng khác tôn giáo bị ông cha rút phép thông công, chết không được xưng tội, xức dầu, không được chôn trong đất thánh (Lm Pio Ngô Đức Hậu, Nhật Ký Truyền Giáo p. 41-42). Rừng nào cọp nấy hay luật rừng chăng?

Trên đây chúng tôi chỉ nêu một số những việc điển hình. Những chuyện tương tự thì vô vàn vô số không sao kể ra cho xiết được. Toàn là những chuyện giáo dân không hiểu nổi. Có những chuyện xẩy ra phản chứng Tin Mừng không thể chối cãi được, nhưng vẫn không được hàng giáo phẩm lên tiếng biện minh hay giải thích. Vì thế khó tránh được sự bất mãn trong GH. Điều nguy hiểm nhất là giáo dân VN ngày nay, kể cả một số giáo sĩ và tu sĩ, hầu như đã đánh mất ý thức về sự sai trái, thậm chí về tội lỗi. Đút lót để được xây nhà thờ, để được chịu chức linh mục, để xin đi ngước ngoài, nhận đút lót, hối lộ, ăn gian nói dối v.v. đều được coi là chuyện bình thường trong xã hội ngày nay, không có gì phải thắc mắc. Người ta giải thích: gặp thời thế thế thời phải thế là chuyện đương nhiên. Ông cha có vợ con công khai vẫn cứ làm mục vụ, vẫn làm lễ, giải tội cho bổn đạo có sao đâu. Cũng vẫn là chuyện gặp thời thế thế thời phải thế, có gì phải bận tâm. Lương tâm con người ngày nay vẫn yên ổn với những chuyện như thế. Nếu có gì không ổn thì các cha đã nói, giáo dân biện luận. Tôn giáo biến thành mê tín khi người có đạo cho những việc làm trái đạo lý là chuyện bình thường.

Trưóc việc GH quay lưng với các khổ đau của Dân Tộc và chỉ lo trau chuốt vẻ bề ngoài của mình như thế, và trước một xã hội loạn với những việc suy thoái đạo đức như thế, ai còn chút lương tri mà không đau lòng. Có những người giỏi nín nhịn, họ âm thầm chịu đựng nhưng trong bụng không khỏi bất mãn. Những người kém sức chịu đựng, họ phản ứng bằng lời nói, có khi bằng hành động. Hành động thông thường nhất là viết bài đăng báo, phóng lên internet. Những gì họ nói đều là những việc có thật, nói có sách mách có chứng chứ không phải là những vu cáo hàm hồ. Nhưng những con chiên mê tín thấy vậy thì bất kể phải trái, nổi sùng lên. Thế là có chuyện. Cuộc chiến bắt đầu.

Trong khi đánh phá những người chống sai lầm xẩy ra trong GH, và nhắm mắt bênh vực GH bất kể phải trái, những con chiên mê tín phơi bầy ra 3 cái khuyết tật trong lối sống đạo cằn cỗi của họ. Trước hết là sự bất lực tư duy, thứ đến là cái não trạng ông bình vôi, và cuối cùng là thói quen phản ứng lưỡi gỗ.

- Sự bất lực tư duy: Về nhận thức, những kẻ mê tín không đủ khả năng phân biệt thế nào là GH, và thế nào là hàng giáo phẩm. Họ tự nhiên đồng hóa hàng giáo phẩm với GH y chang như bọn Việt gian CS đồng hóa đảng CS của chúng với dân tộc VN. Vì thế họ cho rằng chống những sai lầm trong GH là chống GH, thậm chí chống Thiên Chúa. Cũng như người dân VN đụng tới bất cứ cái gì của đảng CS cũng đều bị ghép vào tội phản quốc.

- Não Trạng ông bình vôi: Những kẻ mê tín không nhìn thấy những người chống đối đứng trên vị trí nào để chống đối và người ta chống đối với mục đích gì. Họ phải biết rằng người tín hữu đồng thời cũng là công dân của đất nước nên có quyền và có bổn phận chống những tên phản quốc và những kẻ tán trợ tội phản quốc. Cứ xem những nguyên nhân đưa đến chống đối, người ta có thể biết những người chống đối đứng ở vị trí nào và hành động cho mục đích gì. Họ không chống đối hoặc phê phán bất cứ một giáo điều hay luật lệ nào của GH, mà chỉ chống đối đường lối và những hành động của HĐGM liên quan đến đất nước gây tác hại cho Dân Tộc. Như vậy rõ ràng là những người chống đối họ đứng trên cương vị công dân để hành động, chứ không phải trên cương vị người tín hữu. Và mục đích của họ là để bảo vệ đất nước và đồng thời cũng bảo vệ GH. Đồng bào khác tôn giáo cũng chia sẻ quan điểm của những người chống đối, nhưng vì sự tế nhị của vấn đề, họ không lên tiếng.

- Phản ứng lưỡi gỗ: Trong một xã hội văn minh và có văn hóa, nguyên tắc đi tìm sự thật cho các vấn đề tranh cãi là tranh luận dân chủ và ngay thẳng. Đám con chiên mê tín không biết lý luận. Họ chỉ biết chửi rủa những gì mà đầu óc đặc sệt của họ cho là chống GH. Điều làm ngạc nhiên là có cả một số linh mục cũng làm như thế. Các linh mục này không giảng giải điều hơn lẽ thiệt, không phân tích cái đúng cái sai cho con chiên, mà cũng chỉ chửi. Họ chửi bới những người không mê tín như họ là kiêu căng, thiếu lòng đạo, ngu dốt, vô giáo dục, hạ cấp. Thậm chí họ chửi người khác là đồ chó săn, quân súc sanh, loài cầm thú, “bọn bất lương nhất thế gian, quỷ sẽ đưa cả nhà chúng mày xuống hỏa ngục”. Ôi, tinh thần Phúc Âm, lòng đạo đức của những “con chiên ngoan đạo” là như thế! Quí bạn đọc cần kiểm chứng cứ vào các trang web công giáo sẽ thấy. Hiện nay những bài chửi đểu, đã được lấy bớt xuống rồi không biết vì lý do gì. Nếu là người đạo hạnh, có văn hóa, họ nên viết lách đàng hoàng, dùng cái đầu để suy nghĩ, dùng ngòi bút để lý luận, để phản biện những người không mê tín như họ. Sự thể cho thấy một khi lòng đạo mất đi lý trí và sự khôn ngoan, niềm tin tôn giáo nơi con người sẽ trở thành mê tín. Người tín hữu dễ trở thành cuồng tín nếu có bàn tay nào đó thọc vào khích động. Nguy hiểm nhất là có những linh mục có học hành đàng hoàng, lợi dụng tính mê tín của con chiên để củng cố địa vị hoặc thủ lợi riêng. Hậu quả càng thê thảm hơn gấp bội.

Thay Cho Lời Kết

Chúng tôi xin mượn một mẩu chuyện nhỏ trong trong cuốn Nhật Ký Truyền Giáo của Lm Piô Ngô Phúc Hậu làm phần kết cho bài viết này. Chuyện như sau:

Cái Răng, … (Thời VNCH, Cái Răng là một quận lỵ cách thị xã Cần Thơ 5 km trên

đường Cần Thơ đi SócTrăng. Ghi chú của người viết)

Hôm nay mình (cha Hậu) ghé chủng viện Cái Răng. Phòng đầu tiên mà mình bấm chuông là phòng cha giáo Chương. Cha giáo đang duyệt phim.

- Cha Piô coi phim Les Missions chưa?

- Về phim ảnh thì mình dốt đặc cán mai, dài cán thón. Bác tóm tắt dùm em coi. Hết sức vắn tắt thôi.

- Phim mô tả thực dân da trắng tấn công các bộ lạc da đỏ. Các cha truyền giáo thì có hai thái độ: Thái độ một: đứng hẳn về phía người da đỏ, cầm vũ khí chống lại thực dân. Thái độ hai: khước từ bạo lực, chỉ rao giảng và cầu nguyện. Nhưng cuối cùng thì thực dân tấn công và tiêu diệt tất cả. Hàng giám mục địa phương báo cáo về Tòa Thánh như sau:

“Hàng giáo sĩ của chúng tôi đã đứng ra bênh vực người da đỏ, chống lại thực dân. Có người dùng bạo lực. Có người dùng lời cầu nguyện. Cả hai đều đã chết, nhưng dường như họ vẫn sống. Còn chúng tôi, hàng giám mục thì vẫn còn đang sống. Chúng tôi đang sống, nhưng dường như chúng tôi đã chết.”

Nội dung chuyện phim cùng với giọng truyền cảm của cha giáo Chương làm mình bị xúc động. Có lẽ mình còn phải suy nghĩ về đề tài này nhiều năm nữa (Lm Ngô Phúc Hậu, Nhật Ký Truyền Giáo trang 78-79).

Duyên-Lãng Hà Tiến Nhất
Khủng hoảng nợ và suy thoái kép đi về đâu? “...Trung Quốc rất cần sự phục hồi của Âu châu và đồng Euro, vì 1/3 xuất khẩu nước này là châu Âu. Những tháng gần đây nhiều nhà máy xuất khẩu sang châu Âu đã phải đóng cửa vì hoạt động sa sút. Cứu Euro là cứu chính mình...”

Kể từ khi xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính kinh tế năm 2008 với sự vỡ nợ của ngân hàng Lehman Brothers, kinh tế các nước Âu Mỹ đang bước vào cuộc khủng hoảng kế tiếp và trầm trọng. Cuộc khủng hoảng lần này khác với lần trước là nó đã được tiên báo từ mùa hè năm nay với những biến động sau cuộc khủng hoảng về nợ trần và sự tụt hạng AA+ của Mỹ do cơ quan đánh giá Standard & Poor’s. Biến động đó đi kèm với tình trạng xáo trộn lớn trên thị trường chứng khoán châu Âu từ cuối tháng 7/2011(CAC40 của Pháp từ trên 4000 có lúc xuống dưới 3000) do mất tin tưởng về khả năng các nước khu vực Euro giải quyết món nợ 350 tỷ euros của nước Hy Lạp nhỏ bé đang trên bờ phá sản. Nước Hy Lạp đã bị cơ quan đánh giá tín dụng uy tín Standard & Poor’s xếp hạng áp chót CC (chuẩn bị phá sản) vào ngày 27/7/2011(1). Hệ thống ngân hàng châu Âu cũng chao đảo mạnh và mất giá nhiều, nhất là sau khi ngân hàng lớn Pháp-Bỉ Dexia bị sụt giá và tái cấu trúc do khối lượng tích sản độc hại quá lớn. Hàng chục ngân hàng lớn châu Âu (Tây Ban Nha, Ý) bị sụt điểm, một số nằm trong tầm ngắm của Standard & Poor’s như : BNP Paribas, Deutsch Bank, Goldman Sachs và Morgan Stanley (Mỹ)…

Cuộc khủng hoảng lần này lại đi kèm với xáo trộn xã hội. Phong trào « Những người phẫn nộ » từ Tây Ban Nha (15/5) đã lan ra nhiều thành phố lớn thế giới kể cả Nhật, Mỹ. Tại Mỹ, phong trào mang tên « Chiếm phố Wall » hay « 99% » (ý nói sự cách biệt với 1% người giàu nhất) (2) đã kéo dài hàng tháng vào ngày thứ bảy, nay đã lan sang các thành phố tiểu bang như Los Angeles, Orange County. Các phong trào biểu tình nói chung ôn hoà (ngoại trừ ở Ý) nhưng quyết liệt, có vài nơi kéo dài, tỏ rõ sự bất mãn về tình trạng thất nghiệp cao, sự tham lam, thao túng của giới tài phiệt, ngân hàng, và giới giàu có nhất không bị đánh thuế đúng mức.

Chắc chắn, giới lãnh đạo chính trị các quốc gia Âu Mỹ sẽ phải xét lại thái độ, chính sách kinh tế nếu không muốn cho phong trào phản kháng kéo dài thành một cuộc « cách mạng xã hội » như một số biểu ngữ ở Tây Ban Nha. Các nước độc tài đảng trị như Trung Quốc, Việt Nam cũng sẽ thấy hậu quả nếu các bất công xã hội dâng cao do tham nhũng đưa người dân đến con đường phản kháng quyết liệt.

Hậu quả rõ nét của cuộc khủng hoảng nợ là Quỹ Tiền tệ thế giới IMF vào cuối tháng 9/2011 đã hạ thấp nhiều các dự đoán về mức tăng trưởng năm 2011, 2012 của Âu Mỹ theo hướng suy thoái, so với ước tính vào tháng 6/2011(3). IMF tiên đoán nền kinh tế thế giới sẽ gặp suy thoái vào năm 2012 nếu các nước khu vực Euro (17 quốc gia) không giải quyết toàn diện và lâu dài cơn khủng hoảng nợ trong vùng. Tổng thống Obama cho biết rất lo lắng e sợ khủng hoảng nợ khu vực Euro ảnh hưởng đến nền kinh tế Mỹ chưa hồi phục và đang đi vào khủng hoảng suy thoái kép (4).

Mười nước có nợ cao nhất thế giới

Quả thực nền kinh tế Mỹ chưa hồi phục từ sau khủng hoảng nợ subprimes năm 2008. Sau đợt tung 1700 tỷ USD nới lỏng định lượng QE1 vào cuối năm 2008 chủ yếu để mua nợ xấu ngân hàng suy sụp, bù đắp vốn cho một số đại xí nghiệp phá sản, và mua công khố phiếu trả nợ cũ, nền kinh tế Mỹ đã vực lên nhưng rất yếu. Do đó, cuối năm 2010, Ngân hàng trung ương Mỹ FED phải bơm thêm 600 tỷ USD mua công khố phiếu, mong giảm lãi suất và kích thích đầu tư. Hiêu quả của gói nới lỏng định lượng QE2 đã không đạt được mong muốn đề ra. Tình trạng thất nghiệp vẫn ở mức cao 9,1%. Các ngân hàng lớn sau khi được tiếp sức đã trở lại lời đáng kể và chia nhau tiền thưởng « bonus » (140 tỷ USD năm 2010) trong khi sa thải nhân viên và không nới lỏng cho các xí nghiệp cần đầu tư. Các đạo luật nhằm tách rời hoạt động kinh doanh đầu cơ (banques d’affaires) và ký thác (banques de dépôts) đã bị trì hoãn trong việc thực thi vì áp lực của lobby ngân hàng. Chính việc không tách rời này tại châu Âu đã khiến ngân hàng Dexia bị khủng hoảng do nợ xấu bất động sản hơn 100 tỷ euros và phải tái cấu trúc với cái giá đáng kể. Việc tiêu chuẩn hoá phát hành các loại tín dụng thứ cấp (dérivés de crédits, credit swaps) mang tính hiểm tai như CDS (credit default swaps- hiểm tai không trả)- nhân tố chủ yếu trong việc lan rộng của nợ subprimes- đã không được thực hiện. Đây chính là những tích sản được coi là độc hại (actifs toxiques) mà hiện các ngân hàng lớn Âu Mỹ đang nắm giữ với số lượng rất lớn. Trong gói nợ khổng lồ của Ái Nhĩ Lan và Hy Lạp, thành phần CDS chiếm tỷ lệ đáng kể. Các ngân hàng Tây Ban Ban Nha được ước tính chứa 230 tỷ euros tích sản độc hại trong đó 50 tỷ liên quan đến bất động sản. Ngân hàng Pháp Société Générale chứa đến 35 tỷ euros tích sản độc hại. Ngân hàng Dexia với trên 100 tỷ euros tích sản độc hại đã khiến chính phủ Pháp phải bảo đảm 33 tỷ euros cho phần tái cấu trúc ‘bad bank’. Pháp đang lo ngại bị xuống hạng bởi cơ quan đánh giá tín dụng Moody’s (5). Đây là mối lo thực sự vì sẽ ảnh hưởng đến lãi suất công khố phiếu hiện đã khá cao (3%) so với Đức (2,4%).

Bài học nợ subprimes đã không được cả Mỹ lẫn Âu rút tỉa vì thế lực của giới tài chính.

Hiện ông Obama đang ở trong tình thế bị đảng Cộng hoà ngăn cản (tái cử !) khi đưa ra những biện pháp chống suy thoái như kế hoạch trợ giúp tăng việc làm 447 tỷ MK và tăng thuế nhà giàu trên 200 000 USD. Mỹ, mặc dù những hạn chế vì nợ công và khiếm hụt ngân sách cao vẫn còn khả năng để áp dụng một chính sách tăng chi phí đầu tư (với sự hỗ trợ của FED) đối với những lĩnh vực mũi nhọn gia tăng công ăn việc làm (hạ tầng cơ sở, môi sinh, giáo dục..). Lý do là Mỹ có khả năng phát hành Mỹ kim, một đồng tiền được dùng làm dự trữ quốc tế và vẫn cao giá. Đây là điều mà các nước sử dụng đồng Euro không làm được, và khiến đi đến bất đồng quan điểm giữa Mỹ và châu Âu trong việc giải quyết khó khăn hiện nay. Cuối cùng thì Mỹ thừa nhận là châu Âu phải ưu tiên giải quyết vấn đề nợ công nhưng đề nghị một chính sách khắc khổ đúng mức để không làm tụt giảm phát triển. Điểm quân bình này vẫn là điều gây tranh cãi và khó thực hiện (vì phải tăng thu, giảm chi nói chung mà vẫn có biện pháp kích thích đầu tư). Giáo sư được giải Nobel kinh tế Joseph Stiglitz thì dứt khoát phê phán chính sách khắc khổ (‘quy tắc vàng’ về quân bình ngân sách), cho rằng nó kềm hãm phát triển. Chúng tôi cho rằng phải nhìn vấn đề theo chính sách đối phó đoản kỳ hay trường kỳ và tùy thực trạng từng nước. Hiện nay chỉ hai nước Thụy Điển và Gia Nã Đại là thực hiện thành công chính sách khắc khổ. Đối với các nước châu Âu đang gặp khủng hoảng trầm trọng, chắc sẽ phải ưu tiên « quy tắc vàng » về quân bình ngân sách vì các nước này đã quá buông lỏng quản lý ngân sách.

Dù sao cái vòng luẩn quẩn giữa tăng trưởng giảm và nợ cao rất khó giải quyết. Nước Nhật hơn 20 năm nay vẫn chưa ra khỏi vòng luẩn quẩn này vì số nợ khổng lồ hơn 220% GNP, mặc dù chỉ có 5% là nợ nước ngoài. Mỹ sẽ phải đối phó với vấn nan này trong tương lai vì đã sống quá lâu trên mức khả năng của mình (cả chinh quyền và người tiêu thụ) (6) như ông Obama đã thừa nhận. Nợ quá nhiều là giới trẻ sẽ phải trả. Trước mắt, những tranh chấp có tính cách giáo điều và phe phái (Cộng hoà, Dân chủ) sẽ khiến Mỹ không giải quyết thực sự tình trạng thất nghiệp cao. « Giấc mơ Mỹ quốc » giờ đây không còn nữa.

Châu Âu hiện cũng phải giải quyết vấn đề nợ công và khiếm hụt ngân sách mà nếu tính chung khu vực euro thì khối nợ tổng cộng (85,1% GDP, 2010) và khiếm hụt trung bình (6% GDP) còn thấp hơn nhiều so với Mỹ (100% và 10% GDP). Vấn đề là đối với các nước ngoại vi (pays périphériques) như Hy Lạp, Ái Nhĩ Lan, Ý chưa kể Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha thì mức nợ công và khiếm hụt ngân sách rất cao. Năm 2010, 14 trên 17 thành viên khu vực Euro ( kể cả Đức, Pháp) đã vượt mức nợ công tối đa 60%, một trong 4 tiêu chuẩn của hiệp ước Maastricht. Sự vượt mức này phần lớn do hậu quả của chính sách đối phó với khủng hoảng năm 2008 (Pháp, Đức), và chạy theo bong bóng bất động sản ở một số nước như Ái Nhĩ Lan, Tây Ban Nha. Về khiếm hụt ngân sách các nước như Ái Nhĩ Lan (32,4% GDP), Hy Lạp (10,5%), Tây Ban Nha (9,2%), Bồ Đào Nha (9,1%), Pháp (7%) đều đã vượt mức tối đa 3% GDP của tiêu chuẩn Maastricht mà không có cơ chế cảnh báo, chế tài thích đáng. Chỉ có Đức là tuân thủ tiêu chuẩn. Ủy ban châu Âu (ủy viên kinh tế) và chủ tịch nhóm Euro, ông Jean Claude Juncker, bất lực, trông vào hai nước Đức, Pháp thường xuyên bất đồng trong việc giải quyết. Điểm bất đồng chính cho đến nay: Đức không chấp nhận giải pháp phát hành « euro-bonds » được ông J.Cl.Juncker và hầu hết các kinh tế gia cho là toàn hảo nhất để giải quyết vấn đề nợ. Đức cũng không chấp nhận đề nghị của Pháp muốn FESF vay BCE hầu gia tăng khả năng tác dụng đòn bảy 440 tỷ euro vì cho là trái với quy lệ của BCE (điều 123) và quốc hội Đức không chấp nhận.

Cuộc khủng hoảng nợ khu vực Euro trước hết là khủng hoảng lãnh đạo

Chúng ta biết khâu yếu nhất của khu vực Euro là Hy Lạp. Trong việc xin gia nhập khu vực Euro, Hy Lạp đã tìm cách gian lận các con số thống kê mà phải đến năm 2009, sự thật mới được chính phủ Papandréou công bố (khiếm hụt 12,7% rồi 13,6% GNP thay vì 6%) và hậu quả là bị cơ quan đánh giá tín dụng S&P xuống hạng BBB+ và gia tăng lãi suất công khố phiếu. Ở đây, tất cả các nhà phân tích đều thừa nhận là khu vực Euro đã quá dễ dãi để Hy Lạp gia nhập mặc dù không đủ tiêu chuẩn. Đi kèm với khiếm hụt ngân sách là khối nợ tăng vọt vì nước nhỏ bé 10 triệu dân này đã sống quá khả năng của mình nhiều lần (nợ 350 tỷ euros). Lý do mà người đều biết là nền kinh tế nước này sống dựa vào mọi hình thức « kinh tế ngầm» để trốn thuế, từ người lái taxi đến ông chủ nhà hàng, bác sĩ..(khoảng 35 tỷ euro năm 2010), đặc quyền đặc lợi về đất đai (giáo hội Chính thống), miễn thuế lợi tức (giới vận chuyển hàng hải), xây cất bất hợp pháp, về hưu quá sớm (50 tuồi), viên chức tham ô (ban tổ chức thế vận hội 2004 đã tăng chi phí hàng chục lần)….

Trước tình trạng có nguy cơ phá sản, vào tháng 5/2010, cộng đồng châu Âu và IMF đã phải phải đưa ra kế hoạch cứu trợ 110 tỷ euro trong 3 năm (gói thứ sáu 8 tỷ euro vừa được chấp thuận để tránh phá sản, nhưng chỉ là tạm thời). Khu vực Euro cũng đề ra Quỹ ổn định tài chính châu Âu (FESF) với 750 tỷ euro (440 tỷ do khu vực Euro đóng góp mà Đức, Pháp chiếm phân nửa, 250 tỷ do IMF) để trợ giúp cho các nước gặp khó khăn. Quỹ này phải đến 21/7/2011 mới mở rộng thẩm quyền (cho phép mua lại trái phiếu trên thị trường, cho các quốc gia đang gặp khó khăn vay và trợ giúp các ngân hàng gặp khó khăn). Quy chế mở rộng này phải chờ đến trung tuần tháng 10/2011 mới được 17 nước phê chuẩn. Đi kèm theo sự trợ giúp, Hy lạp phải chấp nhận một chính sách khắc khổ gắt gao và đã đưa đến đình công liên tục. Mặc đù vậy, tiêu chỉ hạ khiếm hụt không thực hiện nghiêm chỉnh (năm 2011, khiếm hụt khoảng 8,5% so với 7,4% đề ra. Kế hoạch khắc khổ mới dự trù cho nghỉ việc 30 000 nhân viên, giảm lương, tư nhân hoá một số lĩnh vực… Việc không thực hiện còn do mức tăng trưởng của Hy Lạp trong ba năm liền là số âm (-5% năm 2011) nên không có đủ thuế thu. Đây là cái vòng luẩn quẩn mà Hy lạp sẽ không có đường giải quyết món nợ nếu không được xoá nợ đáng kể và đặc biệt là phải được trợ giúp đầu tư.

Vào cuối năm 2010, nợ công của Ái Nhĩ Lan (Ireland) cũng bùng nổ đưa đến kế hoạch cứu trợ 85 tỷ euro của cộng đồng châu Âu và IMF. Ngân hàng trung ương châu Âu (Banque Centrale Européenne - BCE) cũng phải phá rào mua lại hàng chục tỷ trái phiếu. Cho đến nay, kế hoạch khắc khổ đi kèm với khích lệ đầu tư đã có phần hiệu quả.

Về nợ công của Bồ Đào Nha (Portugal) cũng bùng nổ vào tháng 5/2011 khiến cộng đồng châu Âu và IMF cũng phải cứu trợ đặc biệt 78 tỷ euro chưa kể ngân hàng trung ương châu Âu mua lại hàng chục tỷ trái phiếu. Bồ Đào Nha phải cam kết đưa ra kế hoạch khắc khổ giảm khiếm hụt còn 5,9% năm 2011 so với 9,1% năm 2010.

Tinh trạng của Ý cũng rất trầm trọng. Nợ công lên đến 1900 tỷ euro (120% GNP), bị sụt hạng A và hiện phải vay với lãi suất 6%. Ngân hàng BCE đã phải mua lại cấp thời hàng chục tỷ trái phiếu nhưng không đủ. Ý đã đưa ra kế hoạch khắc khổ mạnh mẽ và hứa thực hiện cân bằng ngân sách năm 2013 nhưng vì tỷ lệ phát triển quá thấp (thu thuế giảm) nên khó có khả năng thực hiện. Chưa kể những khiếm khuyết cơ cấu trầm trọng ( lậu thuế, tuổi về hưu thấp..) và tình hình bất ổn chính trị nội bộ.

Kế hoạch cuối cùng để cứu Hy-Lạp và đồng Euro

Bị thế giới thúc bách và tình thế nợ ngày càng nguy ngập, khu vực Euro và Liên minh châu Âu đã họp bàn ngày 23/10 và 26/10/2011 để đưa ra kế hoạch giải quyết tổng thể và lâu dài, được coi là cơ hội cuối để cứu Hy Lạp và đồng Euro. Đêm 26/10/2011 được coi là đêm dài nhất tại Bruxelles (10 giờ thương thảo căng thẳng) với 20.000 ký giả theo dõi. Kết quả là những bước tiến đáng kể sau, đã khiến thị trường chứng khoán thế giới tăng vọt (CAC40 tăng 6,2%..):

-Đối với Hy Lạp : Các ngân hàng, sau nhiều cò kè đã phải chấp nhận xoá nợ 50% trên trị giá trái phiếu Hy Lạp 200 tỷ euro trong tổng số 350 tỷ nợ (7). Đây là một bước tiến và là thành công chính của hội nghị vì ngày 21/7/2011, các ngân hàng chỉ « tự nguyện » xóa nợ 21%. Tất nhiên điều này gây khó khăn cho các ngân hàng giữ nhiều trái phiếu Hy Lạp nhất, đặc biệt là các ngân hàng Hy Lạp chiếm giữ 22% trái phiếu. Để bù đắp vào sự mất mát và để đáp ứng tiêu chuẩn Bâle 3 về vốn tự hữu (9%), các ngân hàng được yêu cầu tái bổ sung vốn (recapitaliser) 108 tỷ euro nhưng không nói phương cách thực hiện. Đối với Pháp, các ngân hàng chỉ cần bổ sung 10 tỷ và có thể tự thực hiện bằng cách lấy từ trị giá lợi nhuận tương ứng, không cần Nhà nước đóng góp. Trong mọi trường hợp, các ngân hàng sẽ hạn chế cấp tín dụng cho các tư nhân, xí nghiệp cần vốn và do đó ảnh hưởng đến phục hồi kinh tế.

Hy lạp cũng được cho vay 100 tỷ euro (trong kế hoạch trợ giúp 2) trong 4 năm với lãi suất thấp 3,5%. Hơn nữa, trên 400 triệu euro sẽ được đầu tư để phục hồi phát triển (đi đúng hướng).

-Về vai trò của Ngân hàng trung ương châu Âu BCE: Tân chủ tịch người Ý đã can đảm hứa sẽ tiếp tục mua lại các trái phiếu những nước gặp khó khăn như trước đây mặc dù có phần « không mấy hợp lệ » (non conventionnelle) so với nội quy.

-Về việc tăng cường khả năng tác dụng 440 tỷ euro của FESF. Thực ra khả năng cho vay 440 tỷ euro đã bị giảm gần một nửa vì đã dùng để cứu Ái Nhĩ Lan và Bồ Đào Nha, chưa kể phải dành ra 100 tỷ euro cho kế hoạch thứ hai để cứu trợ Hy Lạp. Để có thể đối phó với nhu cầu của các nước ngập nợ cần được giúp đỡ (trong đó có cả Ý), phải sử dụng phương thức đòn bảy tăng hiệu lực gấp bốn để có được khoảng 1.000 tỷ euro trong thời gian đầu. Các biện pháp tăng hiệu lực của FESF gặp trở ngại vì giới hạn mà quốc hội Đức đưa ra:Không cho phép FESF nhờ BCE và không tăng đóng góp. Hai biện pháp đề ra có thể kết hợp để tăng hiệu lực: Một là FESF sẽ bảo lãnh một phần các trái phiếu của các nước mang nợ cần vốn, hai là thiết lập một quỹ đặc biệt dựa vào IMF để có thể nhận đóng góp của các nhà đầu tư bên ngoài (kể cả Trung Quốc, Nga, Nhật, tỏ ý rất muốn ‘đóng góp’). Trung Quốc với khối dự trữ ngoại tệ khổng lồ 3200 tỷ USD và giữ hàng trăm tỷ trái phiếu Hy Lạp, Ý nay rất cần sự phục hồi của Âu châu và đồng Euro, vì 1/3 xuất khẩu nước này là châu Âu. Những tháng gần đây nhiều nhà máy xuất khẩu sang châu Âu đã phải đóng cửa vì hoạt động sa sút. Cứu Euro là cứu chính mình.

-Đặc biệt quan tâm đến tình trạng khả năng trả nợ 1900 tỷ của Ý. Khu vực Euro quy trách Ý không thực hiện các cam kết về giảm khiếm hụt ngân sách và cải tổ kinh tế (tăng tuổi về hưu lên 67, kế hoạch kích thích đầu tư). Thủ tướng Berlusconi đã hứa chấp hành nghiêm chỉnh để có thể hưởng sự giúp đỡ của FESF.

-Về cải tổ khả năng lãnh đạo khu vực Euro, hội nghị đồng ý để uỷ viên kinh tế của Ủy ban châu Âu kiêm nhiệm đặc trách về khu vực Euro. Đây chỉ là bước tiến nhỏ đối với yêu cầu một cơ chế lãnh đạo kinh tế châu Âu (gouvernance économique européenne) do Pháp đề nghị.

Phải nói là những quyết định của hội nghị Bruxelles tuy chưa đầy đủ nhưng đã tạm thời xoa dịu những nỗi lo ngại của thị trường nhất là đối với sự phá sản của Hy Lạp. Nhưng sự xoa dịu này chỉ là nhất thời.

Thực vậy, nếu những quyết định của hội nghị Bruxelles có thể nhất thời làm giảm nguy cơ tan rã của đồng Euro và châu Âu, nhưng những thách đố kế tiếp không nhỏ. Thách đố thứ nhất là khả năng thực hiện những biện pháp đã đề ra mà không có xáo trộn xã hội do những biện pháp khắc khổ quá đáng và không công bình gây ra. Thách đố thứ hai là sự đổ vỡ hệ thống ngân hàng (hiện đang bị xáo trộn và càng xáo trộn hơn) như đã xảy ra cho Lehman Brothers. Nhưng thách đố quan trọng hơn vẫn là khả năng thực hiện những biện pháp kích thích sự tăng trưởng, đặc biệt là tại những nước yếu nhất trong khu vực Euro. Bởi nếu không tăng trưởng thì thu càng ít và nợ cùng khiếm hụt càng tăng, cái vòng lẩn quẩn mà chúng ta đã biết. Giáo sư Mỹ nổi tiếng Nouriel Roubini, người đã đoán trước hai năm về khủng hoảng nợ subprimes 2008, vừa cho rằng có xác suất trên 50% nền kinh tế các nước phát triển sẽ gặp suy thoái mới năm 2012 (suy thoái kép). Ông đưa ra hai giải pháp: Giảm giá đồng Euro để tăng xuất khẩu và đưa mức lãi suất cho vay xuống gần mức 0% để phục hồi phát triển ngắn hạn. Đây cũng là ý kiến của người vừa được giải Nobel kinh tế năm 2011 (Thomas Sargent và Christopher Sims) .

Chúng tôi cho rằng chúng ta phải chuẩn bị cho khả năng suy thoái mới năm 2012 khi mà chính những nước đầu đàn khu vực Euro như Đức và Pháp đã đưa ra những dự kiến theo hướng này. Điều mà chúng ta muốn biết là hậu quả sự suy thoái đó đối với nền kinh tế hàng thứ nhì thế giới: Trung Quốc.

Theo giáo sư Roubini, sự giảm nhu cầu nhập cảng của châu Âu và Mỹ cũng như mức nợ xấu rất cao, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản (8) khiến cho người ta có thể dự kiến một sự hạ cánh mãnh liệt của Trung Quốc trong hai, ba năm sắp tới. Ông thêm rằng hiện chưa có một trường hợp thoát hiểm nhẹ nhàng nào trong quá khứ đối với tăng phát (boom) do siêu đầu tư gây ra.

Kinh tế thế giới suy trầm hơn vào thời kỳ 2008 với những hệ quả chính trị, xã hội. Trung Quốc hạ cánh với những hệ quả khó lường cả đối nội lẫn đối ngoại. Phải chăng đây là bức tranh đen tối đang chờ đợi chúng ta.

Tiến Hồng. Rennes, 28/10/2011

NGÀY MỚI TRÊN SÔNG IRRAWADDY Từ Con Đập Myitsone Tới Chuỗi Đập Sông Mekong

Gửi Nhóm Bạn Cửu Long
và VN 2020 Mekong Group

Hủy hoại môi trường sống, cho dù ở đâu và bao giờ, là
một hình thái khác của bạo động và vi phạm nhân quyền

Một Thoáng Miến Điện

Miến Điện từng được biết tới như một vùng Đất Vàng – Shwe Pyidaw, một đất nước rất giàu có về tài nguyên thiên nhiên với gỗ quý, đá kim quý, dầu khí, đất đai phì nhiêu nhất Á Châu như vùng châu thổ Irrawaddy diện tích 255,000 km2 là cả một vựa lúa trù phú và thêm một vựa cá khổng lồ ngoài khơi vịnh Andaman. Một đất nước đẹp đẽ như vậy với cả ngàn ngôi chùa vàng lấp lánh nhưng lại là một đất nước của nghèo khổ với ba phần tư dân chúng thất học và thiếu ăn, còn tệ hơn dưới thời thực dân Anh. Với dân số gần 54 triệu, diện tích 676 552km2 gấp đôi Việt Nam, bằng diện tích nước Pháp và Anh cộng lại. Tây và tây bắc giáp với Ấn Độ và Bangladesh, bắc và đông bắc giáp với Trung Quốc và Lào, đông và đông nam giáp với Thái Lan. Có hai con sông chính chảy từ bắc xuống nam tạo nên những thung lũng và đồng bằng đẫm phù sa. Con sông Irrawaddy dài nhất xuất phát từ cao nguyên Tây Tạng băng qua vùng đồi núi Kachin phía đông bắc Miến rồi chảy dài suốt 2000 km về hướng nam với chặng cuối chia ra làm nhiều nhánh trước khi đổ ra biển khơi Ấn Độ Dương.

Là mạch sống và cũng là thủy lộ giao thông chính của Miến từ thời thực dân Anh. “Con đường tới Mandalay” đã đi vào vần thơ bất hủ của Rudyard Kipling, văn hào Anh đầu tiên được giải Nobel văn chương, được mọi người biết tới như một nhà văn của thời kỳ thuộc địa. “The Ballad of East and West” (1892) vẫn còn luôn luôn được trích dẫn: Oh, East is East, and West is West, and never the twain shall meet ! Đông là Đông, và Tây là Tây, và hai ngả ấy chẳng bao giờ gặp nhau ! Mandalay theo huyền thoại Miến Điện được coi là vùng đất Phật. Tương truyền rằng Đức Phật Thích Ca và môn đồ Ananda khi viếng thăm đồi Mandalay đã tiên tri rằng tới năm Phật lịch 2400, thì Mandalay sẽ trở thành một trung tâm truyền bá Phật học. Do đó vào năm 1857 vua Miến Điện Mindon đã di chuyển cung điện tới gần đồi Mandalay nơi khúc quanh của con sông Irrawaddy và tiếp sau đó rất nhiều Phật học viện tráng lệ được xây cất, đó là các công trình nghệ thuật kiến trúc bằng gỗ quý được trạm trổ vô cùng tinh vi. Mandalay nghiễm nhiên trở thành một trung tâm văn hóa Phật giáo. Nhưng rồi sau đó Mandalay rơi vào tay người Anh và tiếp đến Thế Chiến Thứ Hai, tất cả đã trở thành tro than. Mandalay đã điêu tàn và ngày nay trở thành cái bóng của quá khứ.

Miến Điện từng được kể là một trong những thuộc địa đem lại lợi lộc nhất cho đế quốc Anh. Kyaw Nyein đã mô tả đất nước Miến Điện dưới thời Anh đô hộ như sau: “Đó là một xã hội hình tháp – social pyramid với dưới đáy là bao nhiêu triệu người dân Miến nghèo khổ, ngu dốt và bị bóc lột, và trên đỉnh là một thiểu số người ngoại quốc Anh, Ấn và Hoa...”.

Để rồi hơn một nửa thế kỷ sau tình hình không có gì đổi khác, cho dù người Anh đã ra đi, nhưng cũng vẫn là xã hội hình tháp ấy với nguyên dưới đáy là hàng chục triệu những người Miến Điện nghèo khổ ngu dốt và bị bóc lột, chỉ có khác là bị bóc lột triệt để hơn bởi chính đồng bào của họ: đám tướng lãnh quân phiệt Miến. Năm 1989, chánh quyền quân phiệt đổi tên nước Miến Điện là Myanmar theo chế độ Cộng Hòa Xã Hội Liên Bang. Thư từ nước ngoài gửi về với tên Miến Điện – Burma sẽ bị đóng dấu phát hoàn với lý do: “Burma, country unknown”. [5]

Hoàng Hôn trên Sông Irrawaddy [ 2007 - 2011 ]

Từ tháng 5 năm 2007, theo The New Light of Myanmar tờ báo nhà nước Miến Điện, thì chánh quyền quân phiệt Rangoon và Trung Quốc đã hoàn tất 7 dự án thủy điện lớn trên sông Irrawaddy với tổng công suất 13,360 MW, đi tới một ký kết giữa Công Ty Đầu Tư Điện Lực Trung Quốc (CPI / China Power Investment Co.) và Bộ Điện Lực Miến Điện.

Từ cuối năm 2007, cho dù bản tường trình EIA / Lượng Giá Ảnh Hưởng Môi Sinh chưa hoàn tất, Trung Quốc đã cho khởi công xây con đập thủy điện Myitsone lớn nhất Miến Điện cũng là lớn nhất Đông Nam Á, công suất dự trù lúc ban đầu là 3,600 MW trên sông Irrawaddy [ gấp 3 lần con đập Cảnh Hồng / Jinghong Dam trên dòng chính sông Mekong] . Nhưng đến tháng 12, 2009 trong chuyến viếng thăm của Phó Thủ Tướng Trung Quốc Tập Cận Bình / Xi Jinping, công suất con đập Myitsone đã được tăng từ 3,600 MW lên tới 6.000 MW [ gấp 4 con đập Mạn Loan/ Manwan, Vân Nam.]

Vị trí con đập nằm ngay trên hợp lưu của hai nhánh sông Mayhka và Malihka, cách Myitsone thủ phủ của bang Kachin 42 km về hướng bắc [Bản Đồ I]. Theo IRN/ International Rivers Network, trụ sở ở Berkeley California thì nếu không gặp trắc trở, con đập Myitsone sẽ hoạt động phát điện vào năm 2018, với 90% lượng điện sản xuất sẽ được chuyển về Trung Quốc và chỉ riêng công ty Quốc Doanh Đầu Tư Điện Lực Trung Quốc CPI / China Power Investment Corp. được hưởng tới 70% phần lợi nhuận.
[ Tập Cận Bình / Xi Jinping, theo dự đoán, sang năm 2012 sẽ thay thế Hồ Cẩm Đào trong chức vụ Tổng Bó Thư Đảng CS và Chủ Tịch nhà nước Trung Quốc.]

Mọi Lượng Giá Ảnh Hưởng Môi Sinh Bị Che Dấu.

Chỉ sau khi thỏa ước hai nước đã ký kết, như một chiếu lệ, công ty điện lực Trung Quốc CPI mới có kế hoạch đề cử một tổ chức phi chánh phủ có tên BANCA / Biodiversity and Nature Conservation Association thực hiện một cuộc khảo sát về ảnh hưởng môi sinh [EIA / Environment Impact Assessment] của con đập Myitsone. BANCA đã báo động về tình trạng nguy hiểm khi vị trí con đập xây gần rãnh nứt động đất / earthquake fault line; cùng với tác hại phá rừng khai quang khu xây đập, sẽ không còn rừng để ngăn lũ, gây ngập lụt các vùng cư dân như thị trấn Myitkyina. Họ đề nghị thay thế dự án đập Myitsone bằng 2 con đập nhỏ hơn nhưng đã bị các công ty Trung Quốc và giới quân phiệt Miến Điện bác bỏ. Không những thế họ còn bị áp lực bắt tổ chức này phải im tiếng. Nhưng rồi thông tin của bản tường trình ấy cũng bị tiết lộ, mở màn cho một phong trào vận động rộng lớn hơn của giới trí thức và các nhóm hoạt động môi sinh nhằm “Cứu Con Sông Irrawaddy!” như huyết mạch và cũng là cái nôi của nền văn hóa Miến Điện.

Ngày 19 tháng 09, 2011 là một dấu mốc đáng ghi nhớ, đây là lần đầu tiên có một cuộc hội thảo quy mô với hơn 400 người tham dự, trong số đó có cả các chức sắc của chánh phủ Miến Điện về “Những Thuận Lợi và Bất cập của Công trình Myitsone”.

Tiến Sĩ Tun Lwin, nguyên Tổng Giám Đốc Khí Tượng Thủy Văn phát biểu ông chống dự án đập vì hậu quả làm thay đổi khí hậu, gây bão lụt và mực nước sông trồi xụt.
Win Myo Thu, Giám Đốc Quản lý Phát triển Hệ Sinh Thái / EcoDev tại Rangoon cũng có quan điểm chống dự án đập. “Không còn hoài nghi là con đập sẽ hủy hoại môi trường và câu hỏi đặt ra là con đập ấy có thực sự mang lại lợi ích cho cho nền kinh tế Miến Điện hay không?” [8]

Cho dù phong trào chống đối con đập Myitsone gia tăng nhưng các công ty xây đập Trung Quốc và đối tác là các tay tài phiệt Miến vẫn cứ ngạo nghễ cho tiến hành công trình xây đập.

Theo Tổ Chức Môi Sinh Kachin có trụ sở ở Chiang Mai Thái Lan, thì tình trạng vi phạm nhân quyền và cả đàn áp cư dân địa phương đã luôn luôn diễn ra trên vùng xây đập. Cảnh quan thiên nhiên và di sản văn hóa của sắc tộc Kachin đang từng ngày bị hủy hoại, với 40 ngôi làng quanh vùng xây đập sẽ hoàn toàn bị ngập lụt và hơn 10 ngàn cư dân sẽ mất hết nhà cửa và bị cưỡng bách phải di dời. Chưa kể đến trường hợp nếu con đập bị vỡ do động đất thì sẽ là thảm họa cho hàng triệu cư dân hạ nguồn. Ai cũng biết Bắc Miến cũng như Vân Nam và các tỉnh tây nam Trung Quốc là vùng động đất đang hoạt động / seismically active zone) [9]

Tháng 6 năm 2010, sau Tập Cận Bình là Thủ Tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo / Wen Jiabao đã tới thăm giới lãnh đạo quân phiệt Miến Điện để “thảo luận về các vấn đề năng lượng” cũng có nghĩa là hai nước sẽ phải tiến hành nhanh và đẩy mạnh kế hoạch xây chuỗi đập thủy điện trên lãnh thổ Miến. Đập Myitsone trên sông Irrawaddy chỉ là một trong 7 dự án và ngoài Công Ty Đầu Tư Điện Lực Trung Quốc CPI thì nay đã có thêm một công ty xây đập lớn khác nữa cũng của Trung Quốc CDC / Datang International Power Generation Co. tham dự vào.

[ Tưởng cũng nên ghi lại ở đây là chính Công Ty Datang này đã nhận thầu xây cất hai con đập trong một chuỗi 11 dự án đập trên dòng chính Sông Mekong vùng Hạ Lưu đang gây rất nhiều tranh cãi: đập Pak Beng 1,320 MW và đập Xanakham 1,000 MW cả hai nằm trong lãnh thổ Lào.]

Cho dù gặp sự chống đối mạnh mẽ của sắc dân Kachin, cả đụng độ võ trang với cư dân địa phương chống cưỡng bách di tản, với cả các vụ nổ bom (17/04/2010) nơi công trình xây đập đã khiến 4 công nhân Trung Quốc chết và nhiều người khác bị thương, thì ngay sau đó cư dân sắc tộc Kachin bị quân đội Miến Điện bắt bớ, tra tấn và đàn áp dữ dội hơn. Kế hoạch cưỡng bách tái định cư / forcibly relocated và tiến độ xây đập vẫn không hề bị chậm lại.

Vẫn Một Trung Quốc Cao Ngạo Không Chấp Nhận Đối Thoại

Rất sớm, từ 2006 đã có một tổ chức chánh trị mang tên Kachin Independence Organization / KIO lên tiếng chống lại dự án đập Myitsone. Đây không phải chỉ là tiếng nói giới hạn trong quần chúng vùng xây đập, ảnh hưởng của họ đã vươn xa tới thủ đô Rangoon, tới cả Bắc Kinh. Họ đã nhiều lần viết thư cho chánh phủ Trung Quốc cho rằng ảnh hưởng tác hại không thể hồi phục của con đập Myitsone là không thể chấp nhận được, đặc biệt trên vùng châu thổ Irrawaddy cũng là vựa lúa nuôi sống cư dân Miến Điện. KIO cũng đã tiên liệu khả năng bộc phát những cuộc tranh chấp vũ trang với cư dân địa phương nếu dự án vẫn cứ tiến hành. Nhưng như từ bao giờ, chánh quyền Bắc Kinh và cả các công ty xây đập Trung Quốc thì vẫn cao ngạo, họ không thèm trả lời và từ chối mọi cuộc đối thoại.

Cùng với nhóm KIO, đồng bộ từ thủ đô Rangoon cũng hình thành những nhóm môi sinh khác hoạt động rất tích cực – đặc biệt là có thêm cả tiếng nói hỗ trợ của lãnh tụ dân chủ đối lập rất uy tín, bà Aung San Sui Ky, cùng với các tổ chức môi sinh quốc tế có thanh thế như International Rivers Networks / IRN – đã khiến cho chánh phủ Miến Điện không thể không lắng nghe. Quyết định ngưng xây con đập Myitsone trên sông Irrawady của Tổng thống dân sự Thein Sein như vén bức màn đêm và mở ra một ngày mới trên đất nước Miến Điện bấy lâu chưa hề có sinh hoạt dân chủ. Đây được xem là một đối đầu can đảm của một chánh quyền dân sự còn rất non trẻ với người láng giềng khổng lồ Phương Bắc, thủ đoạn và nham hiểm với ảnh hưởng còn bao trùm trên đất nước Miến Điện trong nhiều thập niên. Quyết định ấy cũng tạo ra một “tiền lệ” rất ngoạn mục và đáng quan tâm đối với các dự án đập thủy điện của Trung Quốc, vượt cả ra ngoài lãnh thổ Miến Điện, để thấy rằng “tiếng nói của xã hội công dân” cho dù ở bất cứ đâu, cũng phải được lắng nghe.

Tiền lệ Myitsone đã “như một bài học” cho Việt Nam và các quốc gia khác trong Lưu Vực Sông Mekong và cũng để thấy rằng những con đập “Made in China” ấy cho dù ở đâu, nếu cứ tiến hành “với bất cứ giá nào” chỉ để phục vụ nhu cầu năng lượng và quyền lợi của Trung Quốc mà không kể gì tới những tàn phá về sinh cảnh môi trường và cả xáo trộn cuộc sống các cộng đồng cư dân trên các vùng xây đập là điều không thể chấp nhận được. Một câu hỏi được đặt ra là liệu đến bao giờ người dân Việt Nam – những cư dân Đồng Bằng Sông Cửu Long mới cất được tiếng nói, và tiếng nói ấy đến bao giờ mới được lắng nghe?

Và như vậy cũng dễ hiểu tại sao Trung Quốc vẫn chuộng ký kết hợp đồng làm ăn với các thể chế độc tài, trong đó có Việt Nam – nhân danh ổn định chánh trị nhưng là một thứ “chánh trị cơ hội”, chỉ tồn tại được bằng bạo lực đàn áp.

Bình Minh và Ngày Mới trên Sông Irrawaddy

Ngày 30 tháng 09, 2011, như một chuyển biến rất đáng ngạc nhiên trong tình hình chánh trị của Miến Điện, khi Tổng Thống dân sự Thein Sein đã ra lệnh hoãn công trình xây con đập thủy điện không lồ Myitsone của Trung Quốc trên sông Irrawady, từ bấy lâu đã gây rất nhiều tranh cãi. Với tổn phí ban đầu lên tới $US 3.6 tỉ MK có thể còn lớn hơn rất nhiều khi tăng công suất con đập lên tới 6,000 MW, và chỉ riêng hồ chứa cũng làm ngập một diện tích đất đai lớn hơn đảo quốc Singapore (khoảng 700 Km2), gây mất cân bằng hệ sinh thái vốn đã mong manh của lưu vực sông Irrawady, đồng thời cũng dìm sâu nhiều di tích đền đài như cái nôi của nền văn hóa Miến Điện.

Trong một thông điệp gửi Quốc hội Miến Điện, Tổng Thống Thein Sein cho rằng dự án đập Myitsone “đã đi ngược lại nguyện vọng của dân chúng”. Đây có thể coi là bước tiến đột phá trên đường “dân chủ hóa” biểu tượng nhất.

Tưởng cũng nên nhắc lại là cách đây hơn một năm, khi chế độ quân phiệt hỗ trợ cho cuộc bầu cử để đưa tới hình thành một chánh phủ dân sự nhưng ban đầu đã bị các giới chức Phương Tây đánh giá là “trình diễn giả tạo”. Nhưng qua thực tế, chánh quyền dân sự ấy đã có từng bước tiến tới dân chủ hóa như: bớt kiểm duyệt báo chí, nới lỏng việc xử dụng internet, và quyền được hội họp, thả các tù nhân chính trị và đáng kể hơn nữa là mở rộng bang giao với các nước đối tác khác nhằm phát triển một đất nước Miến Điện lạc hậu với nền kinh tế trì trệ từ nhiều thập niên qua. Tiếng nói của dân chúng bắt đầu được lắng nghe, kể cả từ các thành phần dân chủ đối lập.

Sau nhiều năm bị giam cầm và cả 7 năm quản thúc tại gia, lãnh tụ dân chủ đối lập bà Aung San Suu Kyi được thả ra. Ngay sau đó, từ tháng 8 năm 2011, bà đã mạnh dạn lên tiếng kêu gọi phong trào quần chúng hãy bảo vệ con sông Irrawaddy cùng với yêu cầu phải tái lượng giá ảnh hưởng môi sinh / Environmental Impact Assessment/ EIA của toàn dự án con đập Myitsone. Ảnh hưởng tiếng nói của bà Aung San Suu Kyi đã gây tiếng vang rộng rãi trên diễn đàn quốc tế. Bà cũng đã mau chóng tỏ ý hoan nghênh và hậu thuẫn quyết định hoãn xây con đập Myitsone của Tổng Thống Thein Sein và cho rằng mọi chánh quyền nên lắng nghe tiếng nói của người dân. Các nhà hoạt động môi sinh thì hân hoan, coi đây một thắng lợi.

Giới quan sát am hiểu tình hình cho đây như một khúc rẽ mới “như một cử chỉ quay lưng lại với Bắc Kinh” và giúp Miến Điện thoát khỏi vòng kiềm tỏa bấy lâu của Trung Quốc. Nó cũng có tác dụng xoa dịu nỗi bất mãn của dân chúng đặc biệt là với các sắc dân thiểu số Kachin sẽ bị tác hại trực tiếp bởi chuỗi dự án đập thủy điện trên sông Irrawady.

Các nhóm hoạt động môi sinh thì vẫn hy vọng rằng chánh quyền Rangoon sẽ giữ lời cam kết ấy, ít nhất là trong nhiệm kỳ 5 năm của vị Tổng Thống đương nhiệm, [bắt đầu từ tháng 3, 2011 tới năm 2015].

Nhưng cũng để thấy rằng “Bài học Myitsone” chưa thể gọi là qua trang và dừng lại ở đây vì đang có áp lực rất mạnh mẽ từ Bắc Kinh để đảo nghịch quyết định đột biến này. Ngày 14 tháng 10, 2011 tức là 2 tuần lễ sau ngày thông báo chính thức của chánh quyền Rangoon ra lệnh ngưng xây đập thì dân làng Kachin vẫn chưa thấy có biểu hiện nào là dự án bị ngưng lại.

Theo thông cáo báo chí của KDNG / Kachin Development Networking Group [14/10/2011] cho biết thì mọi trang thiết bị vẫn còn nguyên vẹn tại chỗ, công trình phá mỏ vàng cho hồ chứa đập Myitsone vẫn cứ tiếp tục. Công nhân Trung Quốc vẫn tiến hành cuộc khảo sát trắc địa phía nam con đập, và công trình làm con đường tiếp vận nối Myitsone tới thị trấn Tenchong biên giới Trung Quốc thì vẫn tiến hành. Mặc dầu đã có lệnh đình hoãn từ chánh quyền Rangoon, nhưng ban tham mưu Công Ty Đầu Tư Điện Lực Trung Quốc / CPI đã ra lệnh giữ nguyên các trang thiết bị tại chỗ vì dự án sẽ tiếp tục khi mùa mưa qua đi.

Trước thực tế ấy, dân làng Kachin không thể không hoài nghi về quyền hạn thực sự của Tổng Thống họ đối với các Đại Công Ty Xây Đập Trung Quốc. Tin vui đến với họ cũng thật ngắn ngủi và họ vẫn cảm thấy lo ngại về một tương lai bất chắc. Để thấy rằng, giữa ánh sáng và bóng tối, họ vẫn phải tiếp tục cuộc tranh đấu, nếu không muốn bóng đêm sẽ lại phủ chụp, bởi vì cánh tay của Bắc Kinh thì rất dài kết hợp với quyền lợi của giới quân phiệt Miến Điện vẫn là một sức cản đáng sợ.

Qua “Bài học Myitsone”, ý dân Miến Điện thì đã rất rõ, nhưng ý đồ của “thiên tử” Trung Quốc thì chưa biết ra sao vả người viết sẽ tiếp tục tường trình và theo dõi.

Một Bất Ngờ và Bài Học Đắt Giá cho Trung Quốc

Khi ký kết được các thỏa ước với những chánh quyền độc tài như với chánh phủ quân phiệt Miến Điện, như từ bao giờ Trung Quốc hết sức vững tâm trong công việc hợp tác làm ăn với các bộ máy đàn áp. Do đó quyết định ngưng xây con đập Myitsone phải nói là vô cùng bất ngờ, như một đòn giáng choáng váng đối với Bắc Kinh.

Trong cuộc phỏng vấn với Tân Hoa Xã, Lu Qizhou Chủ Tịch Tập Đoàn Đầu Tư Điện Lực Trung Quốc CPI, nói rằng ông ta đã “hoàn toàn sửng sốt” về quyết định của Rangoon. Chính cái triết lý làm ăn bấy lâu tưởng là thành công của Trung Quốc chỉ dựa vào sức mạnh đàn áp của nhà cầm quyền địa phương bất kể tới tiếng nói và mối quan tâm của xã hội dân sự đã tạo nên sức mạnh nối kết của các phong trào quần chúng. Đứng trước tình hình mới như “một sự đã rồi” này, Trung Quốc đã phải tạm thời xuống giọng nói tới những cuộc thảo luận công khai – open discussions. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giaoTrung Quốc Hong Lei đã phát biểu: “Các vấn đề chánh đáng liên quan tới dự án con đập nên được giải quyết qua các cuộc tham khảo hữu nghị giữa hai phía.”

Tiền lệ Myitsone đã đặt Trung Quốc trước những mối lo. Bởi vì còn bao nhiêu dự án làm ăn khác giữa Trung Quốc và Miến Điện liệu ngày mai sẽ ra sao?

Điển hình là công trình chiến lược “Đường Ống Dẫn Dầu CNPC – China Myanmar Oil & Gas Pipeline” đã được Bắc Kinh âm thầm ký kết với chánh quyền quân phiệt Miến Điện vào tháng 4 / 2006 một thỏa ước xây dựng ống dẫn dầu từ cảng Sittwee vịnh Bengal vượt đồi núi băng qua các vùng sắc tộc đông dân cư để lên thẳng tới thủ phủ Côn Minh Vân Nam thay vì phải diệu vợi đi qua eo biển Malacca. Ảnh hưởng phá hủy của đại công trình này trên môi sinh và đời sống của cư dân phải di dời ra sao là điều chưa được xét tới. Chắc chắn cũng sẽ gặp sự chống đối của nhân dân Miến Điện.

Nhân Quyền và Những Con Đập “Made in China”

Bắc Kinh hiện đang là chủ nhân các đại công ty xây đập lớn nhất thế giới. Chỉ mấy thập niên trước đây thôi, một Trung Quốc còn non yếu phải cần tới yểm trợ kỹ thuật xây đập của các công ty ngoại quốc khi thực hiện dự án đập Tam Hợp (Three Gorges projects). Cũng ngay từ lúc đó, Trung Quốc đã rất khôn ngoan có ngay một chiến lược “thu hút kỹ thuật cao” của Tây Phương vào Trung Quốc trong một thời gian ngắn với giá rẻ. Họ yêu cầu các công ty đối tác ngoại quốc phải chấp nhận cho sản xuất phân nửa những giàn turbines phát điện ngay trong nội địa Trung Quốc với sự tham gia trực tiếp của các kỹ sư và công nhân kỹ thuật người Hoa. Với mối lợi nhuận trước mắt hàng tỉ Mỹ kim, các đại công ty Tây Phương như ABB, Alstom, General Electric and Siemens đã dễ dàng chấp nhận giải pháp này – cũng có nghĩa đồng ý chuyển giao quy trình công nghệ xây đập cho Trung Quốc. Và các nhóm kỹ sư trẻ Trung Quốc đã không bỏ lỡ cơ hội, rất mau chóng học hỏi và làm chủ các khâu kỹ thuật xây đập của ngoại quốc và rồi không lâu sau đó, Trung Quốc đã có thể tự chế tạo và sản xuất mọi trang bị từ A tới Z cho kỹ nghệ xây đập ngay tại Hoa Lục.

Để rồi ngày nay, Trung Quốc vượt qua các bậc thầy, thống lĩnh thị trường xây đập toàn cầu. Nhưng ngoài vấn đề Hoa Lục làm chủ được kỹ thuật xây đập, nhiều người đã tự hỏi bằng cách nào Trung Quốc đạt được những thành tựu “xuất cảng kỹ nghệ xây đập” nhanh như vậy sang rất nhiều quốc gia khác ?

Giám đốc chánh trị Mạng Lưới Sông Thế giới (IRN/ International River Network), Peter Bosshard đã tìm được lời giải đáp. Đó là, trong khi các đối tác Tây Phương tuy có nhiều kinh nghiệm và kỹ thuật cao hơn nhưng cũng vì biết quan tâm nhiều hơn tới ảnh hưởng môi trường và tác động xã hội của từng con đập nói chung vì “tôn trọng nhân quyền” họ đã rất “dè dặt và bảo thủ” , trong khi đó phía Trung Quốc không có cùng mức độ quan tâm như vậy nếu không muốn nói là “bất chấp” và Bắc Kinh chưa bao giờ bỏ lỡ cơ hội thủ lợi, cứ thế nhận đấu thầu mọi dự án cho dù đa số không đáp ứng được những tiêu chuẩn môi sinh quốc tế. [8]

Cũng theo IRN / Mạng Lưới Sông Quốc Tế thì Myitsone chỉ là một trong số hơn 300 dự án đập thủy điện lớn trên các con sông huyết mạch của 78 quốc gia mà các công ty xây đập Trung Quốc có trực tiếp liên hệ: như sông Irrawaddy và Salween ở Miến Điện, Sông Mekong, con Sông Nile / Sudan và con Sông Omo / Ethiopa… Tất cả các dự án đập vĩ mô ấy có một mẫu số chung, giống như trường hợp con đập Myitsone Miến Điện là thiếu tiêu chuẩn lượng giá ảnh hưởng môi sinh / EIA, do đó không ngạc nhiên khi thấy bất cứ ở đâu Trung Quốc đã gặp phải sự chống đối mạnh mẽ của các cộng đồng cư dân địa phương do “cái giá quá cao về xã hội và môi sinh” mà họ phải gánh chịu khi mà mối lợi chính thì không phải phía quốc gia họ mà lại về tay các đại công ty xây đập nhà nước Trung Quốc. [7]

Nhưng rồi ra, trước công luận thế giới, với một Trung Quốc hối hả đi tìm lợi nhuận, không thể nói là hoàn toàn vô can trước tác hại của không chỉ những con đập thủy điện mà cả những dự án khác như khai thác Bauxite trên Tây Nguyên Việt Nam, Đường Ống Dẫn Dầu ở Miến Điện, phá rừng lấy gỗ và tận khai thác nguồn khoáng sản ở Phi Châu… hầu như trên khắp thế giới, quốc gia nào cũng có Trung Quốc trực tiếp đầu tư vào. Những gì tệ hại đang diễn ra trong Lưu Vực Lớn Sông Mekong (GMS/ Greater Mekong Subregion); đã từng được báo chí đã đưa ra một ví von rất gợi hình là Trung Quốc đang liều lĩnh bước đi trên trên những tảng băng mỏng / China walks on thin ice. Một hình ảnh nước lớn Trung Quốc chắc chắn sẽ xấu xí hơn nếu cứ tiếp tục với những công trình xây dựng thiếu bền vững như vậy trên khắp hành tinh này.

Hủy hoại môi trường sống, cho dù ở đâu và bao giờ cũng là một hình thái khác của bạo động và vi phạm nhân quyền. Và cũng rõ ràng là nếu không có dân chủ thì cũng không thể có một hệ sinh thái khỏe mạnh và trong lành. NGÔ THẾ VINH

Nếu biết rằng em đã lấy chồng.
Anh về bắt vịt nhổ sạch lông.
Tiết canh làm được vài ba bát.
Uống chén rượu cho giải nỗi lòng.

Nhậu heo sữa với húng mùi.
Gắp được hai miếng bùi ngùi nhớ em.

Chẳng ra anh đứng một mình.
Để cho lũ chó yên bình anh vô.
Anh vô đụng phải ông bô.
Ông cầm cây gậy miệng hô: "cút mày".

Em tưởng giếng sâu nối sợi dây dài.
Ai ngờ giếng cạn mai em thuê người đào.

Tìm bạn

Thanh niên 28 tuổi, đọc thân vui tính, khoẻ mạnh. Không rượu chè bài bạc chích choác, yêu màu tím, tôn thờ sự thủy chung, hơi lãng mạn, có khả năng tự chăm sóc bản thân và người khác, ăn ngủ luôn đúng giờ giấc, sống rất kỷ luật. Không lang thang trên mạng, không chít chát hay chơi game trực tuyến, không bị Webcam lôi cuốn, không tham gia cá độ. Đã sống theo đúng thời khoá biểu trên 6 năm và sẽ tiếp tục như thế cho đến hết cuộc đời còn lại. Muốn quen biết các cô gái dịu hiền, đẹp, có lòng vị tha...
Ai mến xin thư về cho:
Trần Bất Lương , khu tù chung thân, trại giam Hoả Lò

Thơ con kiến

Có những lúc giật mình tan giấc mộng
Anh chợt nhớ đến những buổi chiều hồng
Anh cùng em trên ngọn đồi đón gió
Và nơi đó, trong mịt mùng đám cỏ
Anh vô tình... bị kiến cắn vô mông

Vịnh mới

Một du khách nước ngoài hỏi anh hương dẫn viên :
- "Tôi đã đến Việt Nam nhiều lần. Ở Việt Nam có hai vịnh rất nổi tiếng mà tôi đã tham quan là "Nha Trang Bay" và "Ha Long Bay". Nhưng còn một vịnh tôi thấy quảng cáo rất nhiều, ở khắp nơi. Anh có thể dẫn tôi tham quan không?"
Anh hướng dẫn viên vội hỏi "Xin ông cho biết tên của cái vịnh đó".
Ông khách chỉ lên bức tường bên đường rồi bập bẹ đánh vần " Cam Dai Bay ".

Ra đường sợ nhất tắc xi(taxi).
Về nhà sợ nhất vợ bì nấu cơm.
Ra đường sợ nhất xe ôm.
Về nhà sợ nhất vợ chôm ví tiền.

Chồng em áo rách em thương.
Chồng người áo gấm em thương hộ người.

Thức đêm mới biết đêm dài.
Chờ em mới rõ thân trai khổ nhiều.

Nhà em có một đàn gà.
Chúng thường đi bộ từ nhà ra sân.
Mỗi khi mưa bão ngập sân.
Chúng lại đi bộ từ sân vào nhà.

Bố mẹ em định bắt gà.
Chúng sợ nên chạy từ nhà ra sân.
Nhưng mà em đứng ở sân.

Đàn gà lại chạy từ sân vào nhà.

Trăm năm trong cõi người ta.
Ai ai cũng phải hít ra thở vào.
Trăm năm trong cõi người nào.
Ai ai cũng phải hít vào thở ra.

Xa xa như nước Cu-Ba.
Người ta còn phải hít ra thở vào.
Gần gần như cái nước Lào.
Người ta cũng phải hít vào thở ra.

Nói chung trong cõi người ta.
Bắt buộc là phải thở ra hít vào...

Lời nói chẳng mất tiền mua.
Lựa lời mà chửi cho vừa lòng nhau.
Chửi thì phải thiệt nặng vào.
Chửi mà nhẹ quá còn lâu nó chừa.

Làm chồng phải biết nể nang.
Vợ nói thì phải sẵn sàng ngồi nghe.

Người ta đi cấy lấy công.
Còn đi ăn nhậu phải trông nhiều bề.
Lo mau hết rượu hết mồi.
Vợ kêu con réo thế thời mất vui!

Con mèo mà trèo cây cau.
Hỏi thăm "chiến hữu" đi đâu vắng nhà.
Mồi màng đã dọn sẵn ra.
Thiếu tay đối ẩm đành..."dzô" một mình.

Đi xa tôi nhớ quê nhà.
Nhớ bà vợ già nhớ bát canh rau.

Đêm nằm ở dưới bóng trăng.
Thương cha nhớ mẹ không bằng nhớ em.

Con cò đi uống rượu đêm.
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
Còn anh chả uống ngụm nào.
Cũng say ngây ngất ngã vào lòng em.

Thương em anh cũng muốn vô.
Nhưng sợ gặp phải ông bô đuổi về.

Bắc thang lên hỏi ông Trời.
Cho vay nặng lãi có đòi được không?
Trời rằng: ''Mày hỏi như khùng,
Tao đây còn mất, huống chi là mày!''.

Bắc thang lên hỏi ông Trời.
Bể nợ tín dụng làm sao mà đòi,
Trời rằng: ''Mày lại ngu rồi!
Tao đây mất trắng, mày đòi được sao?''

Trăm năm trong cõi người ta.
Bể nợ tín dụng là ra đứng đường.
Mất của mà chẳng ai thương.
Ham cao lãi suất là thường mắc mưu.

Chiều chiều ra ngõ đứng sau.
Ngó sang hàng xóm nôn nao cả người.
Chiến hữu ăn nhậu mát trời.
Vợ "quản" chặt quá khó dời chân đi!

Bài viết từ trong nước & HẢI NGOẠI(221)

2012-01-05T13:37:00.001-08:00

2011: năm của những phản kháng

TTCT - Tất cả bắt đầu bằng những vụ xuống đường phản kháng ở Tunisia, rồi ở Ai Cập, Libya, Yemen, Syria... Còn Hi Lạp, Tây Ban Nha... trong một châu Âu vỡ nợ, thậm chí cả ở Mỹ, Nga, Trung Quốc.

Khi sự bất mãn, từ cội nguồn đến hiện tượng, không được giải quyết thì xung đột là tất yếu.

Cảnh sát New York bắt giữ những người biểu tình thuộc phong trào “Chiếm lấy Phố Wall” ngày 17-12-2011 - Ảnh: Reuters

Đối với người được trao giải Nobel kinh tế Paul Krugman, phong trào “Chiếm lấy Phố Wall” bắt nguồn từ sự bất mãn tới giới hạn của dân chúng Mỹ: “Có một điều gì đó đang diễn ra ở đây... Sự nổi lên của một phong trào quần chúng đang nổi giận. Chúng ta có thể nói gì về những người phản kháng ấy?”.

Từ phố Wall...

Ông Paul Krugman giải thích lý do của sự bất mãn này: “Việc họ lên án Phố Wall như là một thế lực hủy diệt, cả về mặt chính trị lẫn kinh tế, là hoàn toàn đúng. Trước hết, giới ngân hàng tận dụng việc để ngỏ các quy định để tha hồ “làm ăn”, thổi lên các bong bóng vĩ đại qua việc cho vay vô lối. Đến khi bong bóng vỡ, giới ngân hàng lại được giải cứu bằng đồng tiền thuế của người dân...”. Không chỉ giải thích, ông Paul Krugman kêu gọi ủng hộ phong trào này: “Làm sao quý vị lại không vỗ tay cổ vũ những người phản kháng cho việc họ cuối cùng cũng đã bày tỏ lập trường” (1).

“Các nước này hưởng lợi từ toàn cầu hóa và không ngừng giàu có, song sự giàu có chỉ mỗi tầng lớp ăn trên ngồi trốc được hưởng”

Báo Capital (Pháp)

Trong một bài viết khác, nhà trí thức “không trùm mền” này phê phán phần lỗi của Chính phủ Mỹ trong việc thực hiện điều mà ông gọi theo Jean-Jacques Rousseau là “khế ước xã hội”:

“Trong khoảng thời gian từ năm 1979-2005, thu nhập thực tế sau khi trừ đi lạm phát của các gia đình trung lưu đã tăng 21%. Cũng trong quãng thời gian đó, thu nhập của những người rất giàu, của khối 1% giàu nhất, đã tăng đến 480%. Cần phải tranh luận về mức độ trách nhiệm của chính phủ trong sự dị biệt tăng thu nhập quá cỡ này. Điều mà ta biết rất rõ là chính sách (nhà nước) cứ luôn nghiêng về phía người giàu” (2).

Có thể hiểu theo ông Paul Krugman, bất công xã hội tạo nên sự bất mãn, trong đó đều có trách nhiệm của nhà nước. Trong thâm sâu của vấn đề “cánh 1%” ăn trên đầu đại đa số 99% ở Mỹ, có vấn đề gọi là “đóng góp vận động tranh cử” để rồi sau khi thắng cử phải ân đền oán trả.

Kinh điển giáo khoa chống tham nhũng gọi đó là tham nhũng chính trị (political corruption), nghĩa là việc các nhà ban hành chính sách lạm dụng vị trí của mình khai thác các chính sách, định chế cùng các quy định về thủ tục trong việc cấp tài nguyên và tài chính nhằm duy trì quyền lực của mình (3). Đảng Cộng hòa hay Đảng Dân chủ đều “ân oán” ít nhiều với các đóng góp viên của mình nên sẽ phải đền đáp bằng cách này hay cách khác, kể cả phong làm đại sứ.

... Đến Tunisia, Ai Cập, Tây Ban Nha...

Thật ra “Chiếm lấy Phố Wall”, như tự giới thiệu của phong trào này, lấy cảm hứng từ những gì đã xảy ra tại Tunis, Cairo, Tây Ban Nha... Câu chuyện về một thanh niên Tunisia bị cảnh sát “giải tỏa” xe đẩy bán rau của mình phản ánh cảnh cùng cực của một số người trong một nền kinh tế có GDP/đầu người là 3.596 USD vào năm đó. Những nước khác ở khu vực Bắc Phi có kinh tế cũng khá: GDP/đầu người là 12.062 USD tại Libya, 4.477 USD tại Algeria, 3.790 USD tại Tunisia, 2.868 USD tại Morocco và 2.771 USD tại Ai Cập (năm 2010, theo Quỹ Tiền tệ quốc tế). Thậm chí Libya dư tiền để thuê hàng vạn lao động nước ngoài.

Vấn đề là theo báo tài chính Capital của Pháp, “các nước này hưởng lợi từ toàn cầu hóa và không ngừng giàu có, song sự giàu có chỉ mỗi tầng lớp ăn trên ngồi trốc được hưởng”. Vấn đề là ăn trên ngồi trốc đó dựa vào tham nhũng: Ai Cập hạng 98, Tunisia hạng 105, Morocco hạng 85 trên bảng xếp hạng của Tổ chức Minh bạch quốc tế.

Tự thân tham nhũng đã là một vấn đề, song tham nhũng chính trị như đã nêu ở trên lại là “vấn đề của mọi vấn đề”! Nếu như ở Mỹ, “cánh 1%” dựa vào các luật giảm thuế của Đảng Cộng hòa và đảng này (cũng như Đảng Dân chủ) luôn dựa vào những khoản đóng góp đó để thắng cử thì ở các nước khác, tham nhũng gắn chặt với nạn thân bằng quyến thuộc và bè phái để độc quyền chia chác các cơ hội. Thậm chí việc chia chác đến không còn cả công ăn việc làm cho dân chúng. Tỉ như ở Libya, thuê lao động nước ngoài ào ạt vào nhận cũng công việc đó với “giá bèo”, ở Ai Cập nhận lao động châu Á vào làm thợ xây dựng...

Theo Tổ chức Lao động quốc tế (OIT), tỉ lệ thất nghiệp nơi giới trẻ ở các nước này quá cao so với tổng dân số: 23,9% cho toàn khu vực Bắc Phi (năm 2009), thậm chí cao gấp đôi khu vực châu Phi Hạ Sahara (chỉ 11,9%). Khi tỉ lệ thất nghiệp nơi giới trẻ xấp xỉ 20% hoặc hơn, đó chính là những “quả bom nổ chậm” mà các chính phủ ấy đã “vô tình” không ý thức được, nên đến khi “nồi áp suất” bị căng quá mà bùng nổ, cảnh sát không còn hữu dụng, đã đem quân đội ra đàn áp, vốn là điều cấm kỵ theo luật pháp quốc tế.

Khác biệt ở Trung Quốc

Những cuộc biểu tình cuối năm ở một số địa điểm tại Trung Quốc có cùng nguyên nhân như ở các nơi, nhưng khác chăng là nay ở Trung Quốc đã có những cách ứng phó linh hoạt hơn. Trong vụ phản kháng việc thu hồi đất đai ở Ô Khảm (tỉnh Quảng Đông), Nhân Dân Nhật Báo cho biết các quan chức cấp tỉnh đã đàm phán được với dân địa phương nhằm giải quyết tranh chấp và đã cách chức hai quan chức là bí thư đảng ủy và trưởng làng vì vi phạm luật khi bán đất cho các nhà phát triển dự án bất động sản.

Báo này trích lời Uông Dương, bí thư Đảng ủy tỉnh Quảng Đông, nói vụ tranh chấp trên là “kết quả của các xung đột đã dồn nén từ lâu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Chúng ta cần phải xem xét nghiêm túc vấn đề và có các biện pháp hiệu quả để giải quyết”.

Hôm thứ tư tuần trước, Bộ trưởng Công an Chu Vĩnh Khang chỉ thị: “(Chúng ta phải) tăng cường những nỗ lực để hòa giải các xung đột, tranh cãi, phải cải thiện hệ thống hòa giải nhằm xử lý các cuộc xung đột tranh cãi từ gốc rễ và không để nó phát triển” (4).

Đây không phải là một ứng biến đơn lẻ của một địa phương, mà là trong một chủ trương chính thức. Tờ Global Times (5) của Trung Quốc cho biết ông Chu Vĩnh Khang, Ban thường vụ Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, đã chỉ thị xúc tiến một chiến dịch của Bộ Công an nhằm đáp ứng tốt hơn các khiếu nại của quần chúng. Quần chúng được mời tham gia giám sát công tác của cảnh sát, công an.

Cần nhắc lại rằng ngày 3-10-2010, Thủ tướng Ôn Gia Bảo, trước phái viên Fareed Zakaria của CNN, từng tuyên bố: “Nguyện vọng và đòi hỏi của dân chúng về dân chủ, tự do là một sức mạnh không thể kháng cự” và rằng “Đảng Cộng sản Trung Quốc cần phải hành động theo đúng hiến pháp và pháp luật, chứ không thể đứng trên hiến pháp và pháp luật như trong thời kỳ còn là một đảng cách mạng đang đấu tranh để giành chính quyền”.

Mỗi xã hội có những vấn đề riêng của mình, song cách xử lý chỉ có một: thượng tôn pháp luật và giảm thiểu những lạm dụng, đừng để những bất mãn cứ chồng chất.

DANH ĐỨC

Văn hóa - thay đổi bắt đầu từ những cá nhân

TTCT - Văn hóa bị bỏ quên, bị xuống cấp nghiêm trọng trong thời buổi kim tiền? Vì sao sự dửng dưng, vô cảm nhiều thế trong đời sống thường nhật và cái ác hiện diện ở ngay những nơi ít ngờ nhất?

TTCT gặp nhà văn Nguyên Ngọc, nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng, tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu (Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM) và PGS.TS Trần Hữu Quang (Viện Khoa học xã hội Việt Nam) để ghi lại góc nhìn của họ về câu chuyện văn hóa của năm qua.

Mỗi cá nhân có ý thức văn hóa và hành xử có văn hóa sẽ tự ngăn chặn sự tha hóa và góp phần cải biến xã hội - Ảnh: Thuận Thắng

Cần xây dựng lại một nền đạo đức tự trị

* Khi nhìn vào câu chuyện văn hóa hiện nay, ông/bà thấy điều gì đáng lo, điều gì cần được ghi nhận?

- PGS.TS Trần Hữu Quang: Trong năm qua, báo chí trong nước đã đăng tải khá nhiều sự kiện bất bình thường như: vợ tẩm xăng đốt chồng, con nhốt cha trong cũi, đánh chết người trộm chó, bắt cóc và tra tấn để đòi nợ, giảng viên luật bị truy tố vì chạy án... Có thể nói, đấy là những dấu hiệu tuy ít về số lượng nhưng đã bộc lộ một tình trạng rạn nứt đáng báo động trong sự vận hành của những tế bào cơ bản của xã hội.

Người ta không thể không tự hỏi rằng tại sao những mối quan hệ giữa vợ với chồng, mẹ với con... lại có thể đi đến chỗ quái lạ và kỳ dị như vậy, tại sao người ta không giải quyết xung đột bằng cách viện nhờ đến những định chế chính thức như công an hay tòa án, tại sao nhiều ứng xử của người dân lại bất chấp cả chuẩn mực đạo lý lẫn chuẩn mực pháp lý đến thế... Đấy hẳn nhiên không phải chỉ là câu chuyện của một năm qua, mà là hệ quả sự vận hành của xã hội suốt vài thập niên qua.

- TS Nguyễn Thị Hậu: Tôi thấy một đời sống văn hóa không thiếu các hoạt động, sôi nổi như thể không có (và chẳng phản ánh) tình trạng lạm phát cao và đời sống ngày càng khó khăn. Tiếc là ngay trong quản lý hoạt động văn hóa lại để xảy ra nhiều sự cố “kém văn hóa”, từ vụ mất vài chục tỉ đồng của Cục Điện ảnh, kiện cáo trong việc xét chọn giải thưởng cao, tai tiếng trong các cuộc thi người đẹp, cử đại sứ du lịch..., báo chí - nhất là báo mạng - tràn ngập “thảm họa” trong sinh hoạt nghệ thuật...

Tất cả sự việc ấy đều cho thấy cách thức quản lý chưa thay đổi đủ để phù hợp với thực trạng mới của đời sống văn hóa trong một môi trường xã hội phức tạp mà chủ thể của những hoạt động văn hóa cũng ngày càng đa dạng. Và như nhiều năm trước, sự trông đợi một thành tựu “văn hóa đỉnh cao” trong các lĩnh vực trên vẫn còn xa vời...

Nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng - Ảnh: Nguyễn Anh Tuấn

- Nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng: Bất cứ ai sống ở Việt Nam đều có chút lo ngại về một đời sống văn hóa đang có chiều hướng đi xuống. Hệ quả của nó là ứng xử nhân luân trong xã hội có nhiều vấn đề như tai nạn giao thông, nạn tắc đường, nạn tham nhũng và những tệ nạn dã man chưa từng có trong đời sống của người Việt. Dường như tất cả cái đó có quan hệ lẫn nhau trong sự thiếu hiểu biết về mặt trái của nền kinh tế thị trường, của đời sống dân chủ chưa được nâng cao.

Xét riêng trong văn nghệ, có thể nói các ngành nghệ thuật đều tích cực tìm đường đi để vừa có sáng tạo vừa có thị trường, dù hai mặt đó không phải lúc nào cũng trùng hợp. Chúng ta vẫn thừa các tượng đài tốn kém, các bộ phim bạc tỉ, sau đó lại “đắp chiếu”. Điện ảnh Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc vẫn chiếm thời lượng lớn với một thứ văn hóa xa lạ và những chuyện tình vớ vẩn nhằm quảng cáo hàng hóa. Giữa những nghệ sĩ trẻ và già có những khoảng cách khó thông cảm. Bảo tàng nghệ thuật hiện đại vẫn chưa có và nghệ thuật vẫn luôn phân rẽ bởi các hoạt động bao cấp kém chất lượng, những hoạt động ngoài luồng lôi kéo rất nhiều nghệ sĩ trẻ.

Về cái ác và một cuộc nhìn lại bản thể

“Cần thẳng thắn nhìn lại coi có phải nền đạo đức xã hội ở Việt Nam đang có nguy cơ (hay đã) băng hoại, vì đã quá chú trọng những mục tiêu ngoại trị mà bỏ quên yêu cầu xây dựng một nền đạo đức tự trị hay không. Và để có thể làm điều này thì không phải chỉ cần xem xét lại triết lý giáo dục trong nhà trường và gia đình, mà còn phải cải tổ cả ở quy mô rộng lớn hơn đối với triết lý xã hội, hay nói chính xác hơn là triết lý quản lý xã hội. Theo thiển ý của tôi, có làm như vậy may ra mới có thể kiến tạo được nội lực thật sự của quốc gia. “Nội lực” hiểu theo nghĩa nguyên thủy và sâu xa của từ này là một cộng đồng những chủ thể luân lý trưởng thành và tự giác”.

PGS.TS TRẦN HỮU QUANG

* Nếu chỉ nhìn vào tin tức đăng tải trên truyền thông thì dễ thấy cái ác và sự đổ lỗi cho những cá nhân ác. Nhưng sự tha hóa của con người liệu có thể bắt đầu từ việc vượt đèn đỏ, ngồi vào chỗ của người khuyết tật trên xe buýt hay bạt tai một đứa trẻ?

- PGS.TS Trần Hữu Quang: Khi người ta không còn dám trung thực thì theo tôi, đó chính là dấu hiệu ban đầu của sự tha hóa hay sự vong thân - một thuật ngữ được dùng để diễn đạt khái niệm alienation trong triết học. Một cách đơn giản, có thể hiểu sự tha hóa hay vong thân là tình trạng đánh mất mình, biến thành cái gì khác, không còn là mình nữa. Ở đây, chữ “mình” không được hiểu theo nghĩa là tư cách cá nhân, mà là tư cách của một con người với đầy đủ tự do và ý chí.

Tôi nghĩ sự tha hóa không bắt đầu từ việc vượt đèn đỏ hay ngồi vào chỗ của người khuyết tật trên xe buýt, nhưng sự rạn nứt của luật pháp và sự suy thoái đạo đức đúng là có thể khởi sự từ những chuyện tưởng chừng nhỏ nhặt như vậy. Lâu nay, một số người hay lên tiếng cổ xúy cho những mục tiêu lớn lao của thời đại, những câu chuyện đại sự của quốc gia và dân tộc. Đấy quả là những điều cần kíp và thích đáng. Nhưng tôi nghĩ rằng điều cấp thiết không kém là cần bắt đầu thúc đẩy sự thay đổi từ những chuyện nhỏ, từ cá nhân và nhất là bắt đầu từ nội tâm mỗi con người.

Từ những chuyện như không đi ngược chiều hay vượt đèn đỏ (như các cháu mẫu giáo vẫn đang phải học!), lượm một mẩu rác dưới chân, khóa một vòi nước đang chảy phí phạm, biết chào hỏi, cảm ơn và xin lỗi vào những lúc cần thiết... Tuy ai cũng biết nhưng dường như người ta dễ quên rằng hễ không làm được chuyện nhỏ thì khó lòng làm nên chuyện lớn. Coi chừng có khi chính những khẩu hiệu đại ngôn dễ khiến người ta xem thường và bỏ qua những phẩm chất đạo lý nền tảng của bất cứ cuộc sống xã hội nào. Do vậy có khi đấy cũng là một trong những căn nguyên của tình trạng tha hóa hay vong thân.

TS Nguyễn Thị Hậu - Ảnh: Gia Tiến

Mỗi cá nhân có “ý thức văn hóa” và thể hiện ý thức thành hành xử (có) văn hóa là tự ngăn chặn sự tha hóa và “cải biến” chính mình

- TS Nguyễn Thị Hậu: Cái ác bắt đầu rất đơn giản, có khi chỉ từ một lời nói nhục mạ, từ sự dửng dưng trước tai nạn của người khác, trước bất công... chứ không đợi đến một hành vi phạm pháp hay vô đạo đức.

Mỗi ngày chỉ cần lướt qua vài trang báo là có thể thấy vô số tin “tức” về bạo lực mà nguyên nhân nào có gì to tát. Không thể không tự hỏi: vì sao trong xã hội bây giờ người ta nhục mạ nhau, đánh nhau, giết nhau... dễ dàng đến thế? Vì hầu như ai cũng ngại, không muốn can thiệp vào những việc trái tai gai mắt, “chủ nghĩa mackeno” làm mọi giá trị đảo lộn, tốt xấu không còn phân biệt, con người trở nên dửng dưng với cái xấu, dửng dưng cả với lẽ phải, với sự thật! Ý thức cộng đồng đang băng hoại từ sự dửng dưng như thế!

Trong đời sống xã hội hiện nay, tình trạng khủng hoảng niềm tin vào điều thiện như những con sóng ngầm mà những hành xử vô văn hóa chỉ là bề nổi. Mất lòng tin vì một đời sống mà những ứng xử lệch chuẩn dần trở thành bình thường. Không phải vì giá trị của những hành vi này thay đổi, mà vì chúng không được xã hội điều chỉnh đúng theo giá trị văn hóa chuẩn mực.

Nhận thức được cái xấu, cái ác như thế thì việc bắt đầu là không làm điều xấu, điều ác dù là nhỏ nhất. Mỗi hành xử tốt là loại bỏ được một nguy cơ cái ác xuất hiện. Đồng thời đứng trước cái ác, cái xấu chỉ có một chọn lựa là đoàn kết chống lại nó. Một người chống lại cái xấu cần nhiều người ủng hộ và làm theo.

Mặt khác, xã hội phải tạo điều kiện (như luật pháp, các quy định chế tài...) để ngăn chặn cái xấu, lên án những hành vi vô văn hóa, để ý thức văn hóa phát triển và hành xử (có) văn hóa trở nên phổ biến trong xã hội.

- Nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng: Trong chiến tranh, người chết, máu chảy đầu rơi hằng ngày, nhưng có thể nói con người Việt Nam luôn hướng thiện, luôn mong bình yên và hòa hợp. Sau hòa bình, một cuộc chiến khác nảy sinh và lần này hình như sự khoan nhượng biến mất. Đó là cuộc chiến việc làm, đất đai, nguồn vốn, lợi nhuận..., sự tranh giành thấy hằng ngày, cụ thể là chiếm đường đi bằng được trong giao thông bất kể đèn tín hiệu.

Cuộc chiến vì lợi nhuận này chính là biểu hiện sâu sắc của cái ác đang bị đơn giản hóa, đang được coi là bình thường. Ví dụ như nông dân phun thuốc trừ sâu đậm đặc vào rau, hằng ngày cho gia súc ăn thức ăn tăng trọng, dùng chất bảo quản độc hại đưa vào thực phẩm... là những việc nhỏ, hằng ngày và thật sự giết dần giết mòn sức sống của dân tộc. Lớn hơn là người ta biến hàng ngàn thước đất bờ xôi ruộng mật thành nhà máy, sân golf mà thật sự chẳng vì phát triển kinh tế. Từ đứa trẻ đi mẫu giáo đến người lớn đi làm, ai nấy cũng phải tham gia ít nhiều vào cơ chế phong bì...

Tất cả cái đó nếu gọi là cái ác thì hơi quá nhưng làm bất ổn xã hội lâu dài, làm rối loạn nền kinh tế và đạo đức không biết bao giờ mới chữa lại được. Chúng ta phải suy nghĩ điều này: tệ nạn, thiện ác thì bất cứ xã hội nào cũng có, nhưng những xã hội lành mạnh, phát triển thì cái ác và tệ nạn được kiểm soát.

Nếu tệ nạn là hậu quả mặt trái của nền kinh tế thị trường thì không thể chỉ khuyến thiện bằng giáo dục hay tôn giáo mà được. Cái đó chỉ có thể giải quyết bằng sự điều chỉnh vĩ mô của nhà nước đối với nền kinh tế, sao cho nó đi trong sự cạnh tranh lành mạnh, theo luật pháp. Nếu những chủ thể kinh tế và địa phương cứ hành động tự do theo quyền lợi cục bộ của mình, sự tha hóa có khả năng kiếm lời không ai từ bỏ. Đương nhiên, chẳng hạn như Phật giáo với sự giáo hóa về nhân quả có thể hạn chế những hành vi quá khích.

Nụ cười của anh thợ hồ Nguyễn Vũ Trường Giang, người đã lao ra dòng sông Sài Gòn cứu sống cô gái nhảy cầu Thủ Thiêm tự tử. Một cộng đồng lành mạnh và khỏe khoắn bắt đầu từ những cá nhân tử tế và nhân bản - Ảnh: Minh Đức

* Nhiều người cho rằng điều quan trọng trong giáo dục hiện nay là trang bị cho mỗi người bản lĩnh, nhận thức về cái ác, cách đối phó đúng với cái ác, để gặp ác mà không thành ác. Để có được bản lĩnh này, chúng ta phải bắt đầu từ đâu? Chúng ta có cần một cuộc nghiêm khắc và trung thực xét lại văn hóa dân tộc để bảo tồn và xây dựng lại những giá trị phù hợp, thải loại những thứ đã hỏng hóc để có một nền văn hóa Việt Nam thực thụ và độc đáo - nền tảng để nước Việt mạnh hơn, người Việt được nể trọng hơn? Và nếu cần thì chúng ta phải bắt đầu từ đâu?

- PGS.TS Trần Hữu Quang: Nhà triết học Đức Immanuel Kant (1724-1804) từng cho rằng cần thiết lập một nền đạo đức thực thụ trên nền tảng của nguyên tắc tự trị (Autonomie), chứ không thể dựa trên sự ngoại trị (Heteronomie) (1). Kant phê phán lý thuyết đạo đức học công lợi (utilitarianism) và nhiều lý thuyết đạo đức học khác, vì ông cho rằng chúng đã ngoại tại hóa nền tảng của đạo đức bằng cách quan niệm rằng đạo đức phải nhắm tới lợi ích hay hạnh phúc của cộng đồng và xã hội.

Theo Kant, “luân lý là tổng thể những quy luật ra mệnh lệnh vô điều kiện để ta phải hành động theo chúng”. Đạo đức học tự trị là “một đạo đức học của lý tính”, nghĩa là các mệnh lệnh đạo đức phải bắt nguồn từ lý tính (tự mỗi chủ thể phải “ban bố” quy luật đạo đức cho chính mình), chứ không phải là những quy luật bắt nguồn từ kinh nghiệm, vì kinh nghiệm thì không thể mang tính phổ quát và tất yếu, do đó không thể lấy kết quả hay sự thành công làm tiêu chuẩn hay thước đo của đạo đức.

Mệnh lệnh nhất quyết (kategorischer Imperativ), theo Kant, là cái mà ta phải làm do lý tính buộc chúng ta phải làm (vì thấy điều phải làm là đúng, là thiện), chứ không phải vì bất cứ lý do hay động cơ, hoặc mục tiêu lợi ích nào đó nằm ở bên ngoài lý tính. Cần lưu ý thêm rằng Kant không phủ nhận yếu tố kết quả của hành động, nhưng ông không coi đấy là nền tảng của hành vi đạo đức.

Tôi nghĩ rằng tư tưởng của Kant về nền tảng của một nền đạo đức thực thụ, đặc biệt sự phân biệt giữa nguyên tắc ngoại trị và nguyên tắc tự trị, là hết sức quan trọng và cần được chúng ta đọc lại như một cái khung lý thuyết để phân tích những vấn nạn nóng bỏng của xã hội bây giờ như bệnh thành tích, thói chuộng hư danh, tệ giả dối, óc thực dụng, tệ cẩu thả (thiếu lương tâm chức nghiệp), sự nghèo nàn và trống rỗng trong đời sống tinh thần... nhằm từ đó đi tìm gốc rễ của những câu chuyện “đáng lo ngại” đang xâm thực xã hội chúng ta.

- TS Nguyễn Thị Hậu: Nhiều người trong chúng ta bây giờ không còn tự hào “mình nghèo mà giỏi”, ngược lại luôn tự hỏi “sao mình giỏi mà nghèo?”. Cũng như không chỉ ca ngợi những truyền thống tốt đẹp mà còn biết trăn trở “vì sao truyền thống của mình tốt đẹp mà bây giờ lại tha hóa như vậy?”.

Tôi cho rằng có lẽ cần phải nhìn nhận thấu đáo hơn về những đặc điểm tạo thành “tính cách văn hóa” của con người và truyền thống dân tộc mình. Cần biết mình rõ hơn, thật hơn, vì không biết mình đầu tiên là làm khổ chính mình, sau đó sẽ cản trở làm mình “không biết người”, dẫn đến luôn thua kém người. Nên chăng bắt đầu từ việc vạch ra những gì làm chúng ta chưa thật sự tốt đẹp?

- Nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng: Nói đến sự hùng cường là mơ hồ quá khi chúng ta vay nợ nhiều, lạm phát, thiếu việc làm trầm trọng. Để phát triển đất nước không chỉ là tăng trưởng kinh tế bằng mọi cách, mà phải đi song hành giữa kinh tế và văn hóa. Bản thân văn hóa trong một xã hội phát triển cũng có khả năng tạo ra kinh tế, là một phần của hoạt động kinh tế. Thị trường văn hóa càng lớn tức là xã hội càng phát triển, thay thế những ngành công nghiệp ô nhiễm bằng công nghiệp phim ảnh, thể thao, nghệ thuật.

Tôi nghĩ cơ chế kiểm duyệt hoạt động văn hóa nghệ thuật phải xem xét lại, làm sao thúc đẩy hoạt động văn hóa tiến nhanh vào cơ chế thị trường. Giai đoạn đầu phải ưu tiên cho nó phát triển, phải khuyến khích các doanh nghiệp tham gia đầu tư vào văn hóa.

* Theo ông, vì sao chúng ta ngày càng thấy nhiều hơn những biểu hiện khác nhau cho một tâm trạng xã hội có phần tránh né, chấp nhận giả dối, thiếu vắng những cuộc nói thẳng nói thật có tính cải biến xã hội?

PGS.TS Trần Hữu Quang - Ảnh: Cẩm Phan

- PGS.TS Trần Hữu Quang: Khi mà người ta chứng kiến ngày càng nhiều chuyện bất bình thường trở thành bình thường (như tệ phong bì, đút lót, mãi lộ...), khi mà cái xấu, cái tiêu cực và cái ác ngày càng lan tràn, điều khó tránh khỏi là người ta cảm thấy băn khoăn và hoang mang (ít ra vào lúc đầu), để rồi sau đó khi buộc lòng phải “sống chung” với nó (vì muốn cưỡng lại cũng không được) và riết rồi người ta đâm ra quen với nó.

Nguy cơ cần suy ngẫm ở đây là nguy cơ bình thường hóa cái bất thường, không chỉ về mặt cấu trúc xã hội mà cả về mặt chủ quan nơi tâm thức cá nhân người dân và kể cả (hay nhất là) nơi cá nhân công chức. Sống trong tình trạng này, nhiều người có thể căm ghét nó, rồi do quá mệt mỏi với nó nên đâm ra bàng quan với nó, nhưng cũng có những kẻ tận dụng sự tranh tối tranh sáng ấy để thủ lợi, kẻ thì chủ động, kẻ thì thôi đành nhắm mắt đưa chân... Điều nghịch lý là chính kẻ vi phạm lại thu được nhiều lợi hơn, còn người ngay thường thua thiệt...

Tại sao người ta lại có thái độ tránh né, chấp nhận sự giả dối, không dám nói thẳng nói thật? Nhìn bề ngoài, dễ lý giải đó là do cái tiêu cực, cái bất bình thường và cái xấu đã trở nên phổ biến. Nhưng nhìn sâu vào nội tâm mỗi người, đó là do tình trạng suy thoái đạo đức và xói mòn luật pháp dẫn tới hệ quả hoài nghi cả các giá trị đạo đức xã hội lẫn các chuẩn mực pháp lý.

Khi người ta không còn tin thì nói thật để làm gì? Cái nguy ở đây là sự giả dối nói riêng và những nghịch lý nói chung được mọi người coi là bình thường, “chuyện nhỏ như con thỏ”! Hậu quả nghiêm trọng của tâm trạng hoài nghi xã hội, xét về mặt xã hội học, đó là xói mòn cả lòng tin đối với người khác, lòng tin vào xã hội và nhất là lòng tin vào chính mình.

Cần một cuộc tự vấn

Cái được nhất về văn hóa và xã hội trong năm qua của chúng ta đã đến vào gần cuối năm: ba học sinh lớp 11, tức khoảng 15 hay 16 tuổi, ở Quảng Ngãi hi sinh thân mình cứu bạn bị lũ cuốn trôi. Cũng ở Quảng Ngãi, một học sinh lớp 7 vì xả thân cứu người trong lũ nay bị chấn thương nặng, chỉ còn sống cuộc đời thực vật.

Gần đây, trong vụ chìm phà bi thảm ở huyện Núi Thành, Quảng Nam, liều chết cứu người là hai em nhỏ, một em học lớp 10, em thứ hai sinh năm 1989... Không quá lời đâu khi nói các em không chỉ cứu những người bị dòng nước hung dữ nhấn chìm mà còn cứu chúng ta, vực chúng ta dậy khi chúng ta đã, đang có rất nhiều bi quan về xã hội và con người.

Nhà văn Nguyên Ngọc - Ảnh: Thuận Thắng

Chuyện hai chiếc xe thản nhiên cán qua người một em bé, rồi hơn chục người lớn thuộc đủ thành phần xã hội dửng dưng đi qua dù xảy ra ở bên Trung Quốc nhưng thôi thì nên nói thật đi, ở ta, trong những mức độ khác nhau, không thiếu những chuyện tương tự... May thay, cái “lì” đó còn chưa kịp lan đến phần nhiều trẻ em (không biết có ai để ý điều này không: các em vừa kể trên hầu hết đều ở những vùng có thể gọi là vùng sâu vùng xa về cái gọi là văn hóa).

Vậy có một câu hỏi tiếp: Cái “lì” kia là thế nào và vì sao? Đấy là một trạng thái chán chường sâu sắc và mênh mông về đạo đức xâm chiếm mọi con người. Bởi càng ngày người ta càng thấy vây kín quanh mình, ở bất cứ đâu, trong bất cứ chuyện gì, va vào đâu cũng gặp một thứ, theo mọi kiểu, trắng trợn hay tinh vi: giả dối.

Tôi cho rằng căn bệnh nặng nhất, chí tử nhất, toàn diện nhất của xã hội ta hiện nay là bệnh giả dối. Chính cái giả dối tràn lan khiến người ta không còn thật sự tin vào bất cứ điều gì nữa. Câu hỏi thường trực bây giờ: Tốt để làm gì? Sạch để làm gì? Quên mình để làm gì? Xả thân chống lại cái xấu, cái giả để làm gì? Liệu rồi có ai, có cơ chế nào bảo vệ những nỗ lực đạo đức đó không? Hay thậm chí bị cả cơ chế quật đánh lại như vẫn thấy không hề ít?

Trẻ em, một bộ phận trẻ em, may thay còn chưa biết đặt ra những câu hỏi như vậy. Đạo đức trước hết là một trạng thái vô tư. Mà người lớn thì không còn có thể vô tư được.

Vậy lúc này ở cấp độ cá nhân, dù một cách cô đơn, cũng phải dám tự mình cưỡng lại cái “lì” kia, với một niềm tin rằng giả dối không phải là trạng thái tự nhiên của xã hội và con người. Còn ở cấp độ vĩ mô cần một sự phản tư toàn diện và thẳng thắn, cố gắng triệt để. Cách đây mười mấy năm, tôi có lần nói về yêu cầu tự vấn, của xã hội và của dân tộc. Hôm nay TTCT nói đến yêu cầu “nghiêm túc xét lại văn hóa dân tộc”, tức một cuộc tự vấn về xa tận đâu đó trong đường dài lịch sử dân tộc, “bản thể” của nó.

Tôi cũng đồng ý cần có một cuộc trở về nghiêm túc, đến nơi đến chốn như vậy. Dân tộc bên cạnh những điều mãi mãi đáng tự hào quả cũng có những nhược điểm, hình thành lâu dài trong lịch sử, cần được nhìn thẳng. Song tôi cũng không quá bi quan về dân tộc.

NGUYÊN NGỌC

Luật kỳ lạ

TTC - Bạn đã từng nghe nói tới những luật lệ kỳ lạ như thế này chưa:

- Nghiêm cấm phụ nữ mặc quần khi ra đường hoặc tại nơi làm việc.

- Ai bị bắt quả tang uống cà phê sẽ bị tử hình.

- Mỗi tù nhân chỉ được tắm một lần trong năm.

- Các tiệm quần áo không được để hình mẫu khỏa thân vào ban đêm, nhưng ban ngày thì thoải mái.

- Bắt buộc mọi người phải đội nón khi ra đường và chó thì không được đội bất cứ thứ gì trên đầu...

Bạn không tin? Hãy vào thử trang web www.dumblaws.com để... ồ! Thì ra trong thực tế, nhiều đạo luật kỳ lạ như thế đã và đang được áp dụng ở nhiều nơi trên thế giới. Và bạn đừng ngạc nhiên khi Hoa Kỳ là đất nước có nhiều luật lệ lạ kỳ nhất, hầu như bang nào cũng có, không ít thì nhiều.

Hội khuyến nhậu

(Chuyện có thật của nhà tôi)

TTC - Năm nay gia tộc tôi tổ chức họp khuyến học hơi sớm. Nhận giấy mời mà tôi mừng và tự hào quá suýt ngất, gì chứ ba cái vụ này thì cứ họp quanh năm cũng không sao, còn tốt là đằng khác.

Tôi cũng khoái đi dự xem sao nhưng nghĩ mình phận đàn bà, lại thấy chồng đang rảnh rỗi hơn, tôi bèn biệt phái cho ổng đi. Bụng nghĩ: Có gì ghê gớm lắm đâu, chỉ cần đến, có mặt, nghe các cụ phát biểu, nhìn các cháu nhận thưởng, sau đấy quỹ hội hết bao nhiêu thì đếm đầu chia xôi mà đóng vào, có hảo tâm hoặc khá khẩm hơn tí thì ủng hộ thêm...

Ấy vậy mà ổng đi đâu mất mặt luôn chớ thấy về, alô thì cứ bảo là sắp về mà rồi chờ hoài không thấy. Các con tôi dự phát thưởng xong đã về từ đời tám hoánh nào. Của đáng tội, phần thưởng chỉ vài cuốn tập, nhưng trông chúng phấn khởi phải biết. Hai đứa đang chờ cơm đặng còn học bài, một đống bài tập chứ ít đâu.

...

Mãi khuya ông xã tôi mới về, người nồng sặc mùi bia rượu, ngất nga ngất ngưỡng... Tôi chất vấn, ổng báo cáo giải trình:

- Ừm,... họp vui đáo để, toàn anh em bà con mà, xong rồi thì lai rai chút đỉnh...

- Thế năm nay mình góp khuyến học hết bao nhiêu?

- Có bao nhiêu đâu, hết ba chục ngàn, đổ đồng mà lỵ, nhưng mà...

- Nhưng mà gì cơ?

- Nhưng mà góp liên hoan sau họp hết hơn trăm ngàn.

- Hả? Cái gì? - Tôi nhảy dựng lên

- Thế thì mấy ông khuyến học cái gì, có mà... khuyến nhậu thì có. Chắc tôi phải gặp cụ cả trưởng tộc đề nghị đổi hội khuyến học tộc mình thành hội khuyến nhậu cho rồi. Thôi lần sau để tôi đi, không thèm nhờ ông nữa.

BÀN THAN

Buồn như mùa cưới

TTC - Đám cưới là ngày vui trọng đại của đời người, nhưng, đúng là đôi khi niềm vui của người này lại là nỗi buồn của người khác, bởi “thiệp phong thần” cứ như lá mùa thu bay vào nhà, khiến cho bao gia đình phải khốn đốn chạy tiền đi trả “nợ mồm”.

Nhiều người chế lời bài hát “mỗi năm đến hè...” thành “mỗi khi đến mùa (cưới) lòng man mác buồn...”

Cơm bụi giá cao

Nhiều người vẫn thường hay đùa: đi ăn đám cưới giống như đi ăn cơm bụi giá cao, bởi chỉ một bữa ăn, vài món, hay còn gọi là ăn “lấy hương lấy hoa” có giá bèo lắm cũng từ 200.000 - 500.000đ, còn gặp phải cô dâu chú rể chơi sang như Tây, hay Việt kiều đãi ở nhà hàng thuộc loại “hết sao” như White Palace, Sofi tel Saigon... có xe “Ron-Roi” (Rolls Royce) làm “màu” cho cô dâu chú rể trèo lên tụt xuống thì phải từ vài ba triệu. Thời buổi kinh tế khó khăn, lại năm hết tết đến nên trăm thứ bà lằng phải lo, trong khi đó lương thì bèo mà một tháng nhận khoảng 5 cái thiệp “phong thần” mời ở nhà hàng có xe Ron-Roi là rầu thúi ruột.

Mà cái nguyên nhân sâu xa khiến cho người nhận thiệp “phong thần” lâm vào cảnh “lòng man mác buồn” là do chủ nhân của tiệc cưới không thèm quan tâm đến kinh tế của khách mời, bởi không phải ai cũng giàu “nứt đố đổ vách”, có người còn chạy ăn từng bữa nữa là khác.

Bạn tôi, nhân viên một công ty quảng cáo than trời: Lương, thưởng cộng lại một tháng khoảng 5 “chai”, nhưng hơn tháng nay lo vay tiền để đi đám cưới mệt đứt hơi, vì nhận thiệp cưới toàn mời ở nhà hàng “nhiều sao”!

Người độc thân còn than, huống chi những người có gia đình, con cái nheo nhóc, cả hai vợ chồng làm quần quật cũng không đủ tiền lo cho con. Anh bạn ở cạnh nhà tôi, thu nhập cả hai vợ chồng chỉ hơn 6 triệu đồng, trong khi đó riêng tiền thuê nhà, điện nước đã ngốn hết gần phân nửa tiền lương, số còn lại để hai vợ chồng và đứa con ăn uống; “không nói ra nhưng ai cũng biết”, với số tiền đó mà lo cho ba miệng ăn trong thời buổi “gạo châu củi quế” như thế này không phải là đơn giản, nên chuyện những thứ có giá trị trong nhà, lần lượt được mang đi nhờ tiệm cầm đồ “giữ hộ”, hoặc thường có một mụ to béo đến chưởi bới om sòm vì “...tới ngày trả tiền góp, sao tao thấy vợ chồng mày đứa nào cũng buồn như cha chết, sao lúc tới mượn vui vẻ lắm mà, hứa hẹn ghê lắm mà...” cũng không còn là chuyện lạ.

Hỏi ra mới biết, vì cần tiền đi trả “nợ mồm” nên túng quá hóa liều anh đành vay tiền trả góp với mức lãi suất 30% tháng. - “Hồi đám cưới hai vợ chồng tui tổ chức ở nhà hàng bình dân, còn bây giờ bạn bè toàn tổ chức ở nhà hàng sang trọng, nên mình phải bỏ tiền phong bì cho nó xứng với cái nhà hàng đó, đúng là ăn một bữa cưới bằng tiền gạo nguyên tháng của cả nhà” - Anh bạn than thở!

Nói chi xa, ngay bản thân tôi, tháng rồi tiền đi đám cưới không thôi cũng gần 4 “củ” (triệu), trong khi đó lương chưa tới 3 “củ”! Mà phải chi tui bị trả “nợ mồm” cũng đỡ ấm ức vì “có vay có trả”, đằng này toàn người “chào bạn, mình làm quen nhé” gởi thiệp mời mới đau! Viết đến đây, bỗng nổi da gà vì trên bàn vẫn còn 2 cái thiệp mời ở nhà hàng “nhiều sao” vào tuần tới.

Và cô dâu, chú rể cũng buồn...

Ăn theo mùa cưới là các dịnh vụ quay chụp hình, cho thuê đồ cưới, trang dâu, kết và cho thuê xe hoa. Nhưng không phải ông bà chủ các dịch vụ ăn theo mùa cưới này ai cũng làm ăn lấy chữ tín làm đầu, bởi với họ, chữ tiền nó quan trọng hơn, nên không ít cô dâu, chú rể phải cười như mếu vì bị “làm thịt”.

Anh Long - nạn nhân của một hiệu ảnh cưới trên đường H quận Tân Bình bức xúc kể: “Đến tiệm hỏi thì chủ tiệm cho biết giá một bộ ảnh cưới (50 tấm) khoảng 6 triệu đồng, bao luôn tiền áo quần, hoa tươi cho cô dâu cầm. Đặc cọc 3 triệu và làm biên nhận thì người ghi biên nhận tư vấn là nên ra trung tâm Sài Gòn chụp cho đẹp.

Nghe có lý mình đồng ý, vậy mà tới khi tính tiền, giao ảnh, họ tính đến 11 triệu đồng. Hỏi sao lúc chưa chụp nói có 6 triệu, họ giải thích đó là cái giá chụp ở studio, còn chụp ngoài trời tốn tiền hơn”. Nhưng có lẽ điều làm cho anh và cả vợ tương lai không vui, chính là các bác phó nháy lợi dụng nghề nghiệp để sờ nắn “hiện vật” cô dâu với lý do tạo dáng. “Bữa đó mà không có người can, chắc xảy ra đánh lộn, ai mà không tức khi tụi nó sàm sỡ vợ mình ngay trước mặt”.

Cũng bị các dịnh vụ ăn theo mùa cưới “chém đẹp” là chị Vân; gia đình thuộc loại khá giả nên chị ra một studio gần nhà thuê chụp bộ ảnh cưới cho bằng chị bằng em, ngày hẹn chụp ảnh đến, chị và ông xã tương lai cùng đoàn tùy tùng của studio dắt díu nhau ra tuốt một khu du lịch sinh thái tận Củ Chi để chụp ngoại cảnh theo lời gợi ý của bác phó nhòm: “Chụp cảnh Xì-Gòn xe cộ xưa rồi, bây giờ phải chụp phong cảnh, cây cối, sông nước hữu tình mới sành điệu”.

Cả ngày chị và ông xã tương lai bị bác phó nhòm hành cho bở hơi tai với nhiều kiểu ảnh khác nhau, từ cảnh bên nhau tình tứ, cho đến lăn lê bò toài trên thảm cỏ, vách núi, bờ hồ. Tuy mệt, nhưng cả hai đều cảm thấy vui vì có bộ ảnh để đời mà theo lời bác phó nhòm nhận xét là “trên cả tuyệt vời”. Ngày hẹn trả ảnh tới, cả hai hí hửng thồ nhau đến lấy ảnh, thì tá hỏa khi chủ tiệm đưa cái biên lai tính tiền gần 20 triệu đồng.

Thắc mắc thì bà chủ nói lạnh tanh: “Cô làm rách bộ xoa-rê nhập từ Ý của tui, tui tính giá đó là nhân đạo cho cô rồi”. Nói xong bà kêu nhân viên mang bộ xoa-rê mà mấy hôm trước cô mặc để chụp ngoại cảnh ra cho cô xem. Nhìn vào, cô thấy nó rách thật. “Trâu què đền trâu lành” cô không cam tâm nên đề nghị xin bớt; ngay lập tức, bà chủ dọa: “Không đền thì cả hai đi bộ về, để xe lại đó”. Bị gài vào thế bí, hơn nữa, không muốn gây chuyện, sẵn tiền mang theo đi đặt tiệc cưới, chị đành cắn răng móc hầu bao ra đền! Mặt mày méo xệch mà vẫn phải cảm ơn lia lịa vì bà chủ chỉ... “lấy giá hữu nghị cho hai em, coi như chị mừng tiền đám cưới vì đã chụp ảnh ở cửa hàng chị, chứ cái xoa-rê này có giá hơn ngàn đô đó em”.

Thế nhưng, sau ngày cưới hai tháng, tình cờ ra chợ Tân Bình, chị tím tái ruột gan biết mình bị bà chủ studio “xẻ thịt” khi thấy người ta bày bán xoa-rê cưới rẻ như bèo, chỉ hơn 1 triệu/cái; thậm chí có loại chỉ vài trăm ngàn, nhìn chẳng khác gì cái xoa-rê “nhập từ bên Ý, có giá hơn ngàn đô” của bà chủ studio nọ.

DÃ QUỲ

Thư gửi ông thủy điện

TTC - Thưa các ông! Đại phàm, người ta lỡ làm cái sai thì phải sửa sai, nghĩa là không được phép... bổn cũ soạn lại.

Các ông thủy điện dường như không thuộc bài, hoặc có thuộc bài nhưng không muốn sửa sai, hoặc muốn sửa sai nhưng sợ mất... lợi nhuận. Chính vì vậy, năm này các ông vẫn diễn kịch bản của năm qua, xả lũ ồ ạt ngay trong những ngày mưa lớn. Các ông bảo vệ được mặt đập nhưng những người nghèo như chúng tôi cư trú quanh khu vực lòng hồ và hạ du các sông phải bỏ nhà cửa tài sản, dắt díu nhau chạy lũ.

Lũ thủy điện của các ông chồng lên lũ trời mưa, nhân tai kết hợp nhịp nhàng và nhuần nhuyễn với thiên tai, khiến người dân muốn sặc máu! Thưa ông thủy điện Sông Tranh 2 trên thượng nguồn Trà My (Quảng Nam)! Người dân biết ông xiết đỗi oai hùng, chở vật tư siêu trường siêu trọng phá tan nát đường ĐT 616 từ Tam Kỳ đi Trà My đến nỗi nó không còn được một mét lành lặn cho chúng em đi bộ. Chúng em còn đang ca thán thì đầu tháng 11 năm nay, ông lại ào ạt xả lũ mỗi giây 5.000 mét khối nước để bảo vệ... đập. Kết quả là 5 huyện Quế Sơn, Hiệp Đức, Nông Sơn, Duy Xuyên, Điện Bàn và thành phố Hội An ngập nặng. Cú đánh rơ-ve của ông dành cho chúng em thật quá hớp!

Ông A Vương trên thượng nguồn Đông Giang (Quảng Nam) vẫn tái diễn kịch bản năm qua: xả lũ. Nước sông Vu Gia đã lênh láng vì mưa, lại thêm tràn trề và tràn lan nhờ lũ thủy điện của ông hỗ trợ. Huyện Đại Lộc bị ngập sâu hết biết, ông à. Đau nhất là thành phố Đà Nẵng ở hạ du xưa nay không biết ngập là gì, bây giờ cũng ngập cho... có bạn!

Chẳng lẽ huyện trung du ngập mà thành phố không ngập thì coi cũng kỳ! Hai ông tiểu thủy điện Bình Điền và Hương Điền (Thừa Thiên - Huế) cũng thi đua xả lũ. Thành phố Huế và các huyện Phong Điền, Phú Vang, Hương Điền ngập tưng bừng. Sông Bồ và sông Hương nước lên tràn trề nghê ngói. May mà công suất xả lũ của hai ông không lớn nên chưa ngập đến đàn Nam Giao.

Hai ông trung thủy điện Sông Hinh và Sông Ba Hạ (Phú Yên) cũng diễn y tuồng tích năm qua, xả lũ cùng các người anh em khác. Các huyện trung du và hạ du Tây Hòa, Đồng Xuân, Tuy An và thành phố Tuy Hòa lãnh đủ món nước... đục của các ông ban cho. Đi ngược đường 25 về hướng núi, người dân mới thấy hai ông vùi dập đời hoa - xin lỗi, hoa màu và nhà cửa người dân như thế nào.

Dân mong có thêm nguồn điện, bởi có điện là có năng lượng. Thế nhưng, tuồng tích “xả lũ theo mưa” của các ông quả thật khó chơi. Các ông còn trả treo: “Xả lũ chỉ có thể thông báo trước 2 giờ”. Thông báo trước 2 giờ thì làm sao mà dân dắt díu nhau chạy cho kịp, thưa các ông? Gần như các ông không cần quan tâm đến thông tin khí tượng thủy văn. Bắt đầu mưa, các ông ráng tích nước cho đầy hồ. Đến khi mưa thành lũ, sợ bể bầu, các ông mới ào ạt xả nước.

Các ông xứng đáng là những cộng sự đắc lực của lão Thủy Tinh đánh ghen dai nhách. Nghe đâu, mỗi ông đều lập... bàn thờ thờ Long vương và Thủy Tinh, cầu các nhân vật này cho mưa nhiều nước lớn để ông... quay nhanh turbine phát điện. Sẽ rất không công bằng nếu các ông cứ tích nước và xả lũ để bảo đảm lợi nhuận, khi việc ấy xâm hại trực tiếp đời sống của những người nghèo ở ven sông. Cơ bản, người dân lao động vất vả nhưng chỉ đủ ăn. Lũ do các ông làm ra chồng lên lũ nước mưa tạo dòng chảy nhanh, nhấn chìm chút tài sản khiêm tốn của dân, biến dân thành người nghèo trắng tay chỉ trong một buổi.

Các ông góp phần đẩy chính quyền các địa phương vào tư thế phải đối phó vất vả để bảo vệ sinh mạng, cứu đói khẩn cấp cho bà con. Hạ tầng cơ sở cầu đường, trường trạm và các hoạt động như nông nghiệp, du lịch, giao thông, giáo dục... bị các ông làm cho tanh bành té bẹ. Có bao giờ các ông bỏ tiền ra đền bù thiệt hại cho người dân chưa nhỉ? Mùa đông, ông xả lũ; mùa hè, ông tích nước khiến hạ du cạn kiệt. Sẽ không công bằng nếu một nhà máy xả thải ô nhiễm môi trường phải đền bù mà ông thủy điện gây lũ lớn lại không phải đền bù. Thư này gửi đi, lòng rất kinh sợ. Xin các ông đọc cho một chút, bỏ hẳn “kịch bản” xả lũ theo mưa giùm. Cám ơn các ông nhiều!

ĐỒ BÌ

Thỏ thẻ với bác sĩ

TTC - Tôi 60 tuổi, nhịp tim dưới 60 lần/ phút thì có được dùng viagra không?

(Ông già Đồng Tháp)

- Viagra có tác dụng ức chế men PDE5 (phosphodiesterase 5) ở dương vật, giữ máu trong thể hang được lâu nên gây cương. Nếu anh bị tim nhịp chậm, huyết áp thấp thì không nên dùng.

* Tôi 58 tuổi, hay uống trà buổi sáng. Một lần vào lúc 4 giờ chiều tôi khát nước bèn ăn một trái chuối và uống nước trà thì huyết áp lên 140 (bình thường 130). Tại sao vậy?

CHIẾN (Ninh Bình)

- Thường huyết áp phải ghi hai số tối đa và tối thiểu. Ở đây anh ghi có số tối đa. Sau gần một ngày lao động hoặc chỉ cần ăn mặn (anh có biểu hiện khát nước) thì huyết áp đã tăng lên. Anh uống trà, cafein trong trà góp phần đẩy huyết áp lên chút nữa. Nếu huyết áp của anh là 140/80 sau khi uống trà thì cũng không có gì đáng lo đâu vì hết tác dụng của trà nó sẽ xuống.

* Ông xã em thích mở đèn sáng khi làm “chuyện ấy” khiến em rất ngại. Tại sao ông ấy không muốn tắt đèn?

THU (Tiền Giang)

- Câu này bạn hỏi ông xã chứ không cần hỏi bác sĩ. Một số ông thích nhìn cơ thể Eva thì cảm giác hưng phấn sẽ dạt dào hơn. Nếu bạn không thích thì cứ đề nghị dùng đèn ngủ. Ánh sáng lờ mờ còn khêu gợi nhiều hơn đấy.

* Khi làm chuyện ấy với vợ em chỉ được vài nhịp là đã “khóc” rồi. Em phải làm sao? Cho em xin một lời khuyên.

timban...@

- “Súng cướp cò” giờ đây được gọi là “bệnh” bởi lẽ ra hắn phải theo trình tự “kề vai, áp má, nheo mắt, ngắm, nín thở và... bóp cò”, đằng này vừa giương “súng” là hắn “bùm” luôn. Có nhiều ý kiến: một là thần kinh ở đầu “cu tí” quá nhậy nên dùng thuốc làm cho hắn tê đi, thời gian làm ăn sẽ dài hơn; hai là do lượng serotonin và dopamine trên não giảm, dùng một số thuốc chống trầm cảm thì hắn lại lui cui làm việc, không nóng nảy nữa. Vụ này bạn phải gặp bác sĩ nam khoa ở bệnh viện Bình Dân mới mong chọn đúng thuốc trị “cu tí” được.

* Mấy tháng gần đây trên chân tay của cháu xuất hiện những vết sưng u, đau nhức vài ngày lại hết, tuy nhiên những vệt sưng đó để lại những vết sẹo. Theo bác sĩ cháu nên khám ở đâu?

B.Đ

- Cháu phải gặp bác sĩ chuyên ngành da liễu, đi khám lung tung có nguy cơ “lợn lành chữa thành lợn toi” thì uổng lắm.

* Cháu 22 tuổi, đã dùng thuốc marvelon được 4 tháng, giờ cháu muốn có em bé thì phải làm sao ạ? Sau khi sinh dùng thuốc này lâu dài có ảnh hưởng gì không?

loveyou...@

- Lời khuyên là: ngưng thuốc ngừa thai 6 tháng rồi mới có bầu sẽ an toàn. Sau khi sinh con nếu bạn định cho bé bú thì dùng thuốc chỉ có progesteron như Exluton. Loại này không ảnh hưởng đến hai bình sữa dành cho bé.

* Em năm nay 28 tuổi, kinh lúc 40 ngày, có khi 45 ngày. Như vậy có phải là bệnh không ạ? (Em đã có chồng và một bé gái 3 tuổi rồi)...

thanhbinh...@

- Chu kỳ kinh dài 45 ngày mà đều vẫn được gọi là bình thường chứ không gọi là bệnh.

* Em 37 tuổi, có thai lần đầu, được 13 tuần. Đi siêu âm độ mờ da gáy có chỉ số là 2, phát hiện “dải sợi ối”, thai 12.5 tuần. Bác sĩ siêu âm không giải thích gì, kêu em mang kết quả về cho BS em đang khám thai định kỳ, bác sĩ này cũng không nói gì. Vậy là sao?

diemthuy...@

- Dải sợi ối là một sợi dây tạo ra vách ngăn buồng ối. Nếu đó là một dải mỏng, căng thì ít ảnh hưởng đến em bé. Bạn 37 tuổi, bác sĩ theo dõi cẩn thận như vậy là đúng. Còn việc họ không nói là vì chưa khẳng định được mà thôi.

BS LÊ THÚY TƯƠI

Chuyện to để anh lo

TTC - Đàn ông vốn lười, đùn hết việc nhà cho vợ. Các bà vợ “ôm” việc nhà nhiều quá, thường mệt và cáu nên bóng gió xa xôi kể công mình, kể tội chồng. Mâu thuẫn vợ chồng cũng có thể phát sinh từ chuyện linh tinh trong bếp.

“Ông xã tôi ngày mới quen hay kể câu chuyện: Có một cặp vợ chồng, tổ chức đám cưới kim cương, bạn bè hỏi bí quyết hạnh phúc, ông chồng bảo: “Vì mọi việc trong nhà chúng tôi đều phân công, tôi làm việc lớn, còn bà xã lo việc nhỏ. Kết quả, gia đình tôi chẳng có việc gì to tát cả, toàn chuyện vặt”.

Kể xong, ông ấy cười ha ha, ra vẻ khoái chí, tôi thì cười tủm tỉm. Biết “ý đồ” rồi nhé, cưới nhau đi, rồi gia đình mình sẽ toàn “chuyện to để anh lo”. Bà Trần Thị Mỵ, nhân viên của một siêu thị, chia sẻ tiếp: “Đàn ông vốn thích làm chuyện đại sự, họ không thích mó tay vào chuyện vặt. Họ đâu có lười biếng.

Trước khi lấy chồng, tôi phải đầu tư thời gian, chất xám để nghiên cứu kỹ các loại việc nhà, và chọn ra chuyện lớn để họ ra tay. Chẳng hạn, lúc vợ chồng còn son trẻ, tôi bảo: “Anh đi siêu thị vừa tiết kiệm được thời gian, được tiền, bởi điểm mạnh của anh là tập trung, nhanh nhẹn. Còn em cứ vào siêu thị là bị cuốn vào hàng hóa, cứ mua linh tinh... dở tệ!”. Thế là ông xã tôi gật đầu: “Ừ, chuyện này để anh, vèo một cái là xong ngay, phụ nữ nhẹ dạ còn dễ bị khuyến mãi dụ dỗ, đàn ông thì đừng hòng...”.

Cho đến bây giờ, ông xã đã trở thành “chuyên gia mua sắm”, đặc biệt là bằng tiền của ảnh. Tôi cần gì chỉ cần đưa danh sách, với lý do thuyết phục. Từ lúc có con, tôi phải cho con bú sữa mẹ nên không giao cho ảnh được, ảnh luôn nhận phần quan trọng hơn là giặt tả cho con. Tôi phân tích: “Chỉ có mạnh tay mới sạch anh ạ. Em yếu quá, vắt còn không hết nước, làm sao tả kịp khô, mua thêm thì không đủ tiền”. Vậy là ông xã tôi sốt sắng, phô trương cơ bắp (có đi tập thể hình một thời gian ngắn), chiều nào đi làm về cũng xông vào toa-let giặt tả, đồ của con, của cả vợ.

Sau này, mua được cái máy giặt, chồng vẫn giặt tay, như kẻ bị “nghiện” giặt đồ. Lý do của chàng: “Áo sơ mi giặt tay mới sạch, khỏi hư...”. Đấy! Đàn ông đâu có lười, họ còn ham việc nhà là đằng khác. Vấn đề là các bà vợ làm sao cho các ảnh... ham. Bà Lê Ngọc Ban, một giáo viên trường dạy nghề đúc kết: “Sai lầm của các bà là không biết nhờ chồng, chỉ toàn sai bảo”. Nhờ là sao? Công thức của bà là giao việc cho chồng phải hết sức cụ thể, chi tiết, rõ ràng. Ví dụ như mua xà bông, thì xà bông hiệu gì, giá bao nhiêu...

Tiếp theo, lời nói phải hết sức ngọt ngào, thái độ dịu dàng (như là nhờ người ngoài). Bước cuối cùng là phải khen chồng sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Bà cho biết: “Đàn ông như đứa trẻ lâu năm, thích được khen thưởng, mình lại chẳng tốn gì cả, tiếc gì lời nói, nếu không quen, thấy khó thì tập, nói được một lần sẽ được lần hai, lần ba...”. Nhờ thực hiện các bước một cách thường xuyên, nên bà có một ông chồng thuộc loại siêu. Nấu ăn thành nhu cầu của ông, bữa ăn lúc nào cũng tươm tất.

Cũng nhờ thế, mà ông hiếm khi đi nhậu với bạn bè. Ăn nhà cho an toàn, có bia bọt cũng ở nhà. Bà vợ cũng biết điều: “Để em rửa chén cho”. Vậy là vợ chồng êm ấm. Để không thua kém vợ, chồng bà cũng thi đua lập thành tích: Vợ quét nhà, lau nhà thì chồng tự nguyện đi đổ rác. Có lần, bà đi chợ bị cướp mất túi xách tay, thế là chồng bà “tức quá” phán luôn: “Thôi từ này mua gì để anh đi cho”.

Thế mới biết, trong cái rủi, bao giờ cũng có cái may. Chiêu của bà Vũ Thị Châu, nhân viên tiếp tân của một khách sạn là lúc nào cũng “dại” hơn chồng. “Cứ ra vẻ lanh quá thì ôm việc là phải rồi” - bà chia sẻ. Ví như thấy cái bếp điện, có nhiều nút, bà bảo chồng: “Anh rành tiếng Anh, kỹ thuật cũng giỏi, dạy cho em cách sử dụng”. Được vợ ca tụng thế, nên ông xã bà thích vào bếp, không phải ông mê nấu ăn, mà mê khám phá các dụng cụ nhà bếp đầy tính kỹ thuật cao.

Ông còn bảo: “Phụ nữ làm sao rành khoa học kỹ thuật bằng đàn ông, các bà nấu ăn chỉ làm hỏng các thiết bị”. Vậy là bà vợ đành nhận khâu chuẩn bị nấu: rửa rau, làm cá, ướp thịt... còn nấu thì phần ông chồng. Trong bếp lúc nào cũng có mặt “cặp đôi hoàn hảo”. Nhiều bà vợ nghĩ rằng, đàn ông là phải kiếm tiền mang về, việc nhà sẽ làm họ xao nhãng nhiệm vụ chính. Thế nhưng, về phía đàn ông, họ lại sợ áp lực “đi làm nuôi cả nhà” nên luôn cần sự chia sẻ của người vợ. Nói cách khác, nhà “một cột” đã khá lỗi thời, nay phải được thay vào mô hình nhà “hai cột”.

Theo đó, việc nhà cũng phải có cả bà nội trợ, lẫn ông nội trợ mới không tạo ra một bà vợ bị mất sức vì việc nhà. Có lẽ, từ suy nghĩ như thế, các bà vợ mới mạnh dạn sáng tạo ra các cách, các chiêu, để “dụ dỗ” các ông cùng chia việc nhà với mình như hồi xưa các bà đã khiến cho các ông ngất ngây xin... chết!

PHƯ CHU

Mẹo nhậu

TTC - Cơ quan nọ có hơn chục vị là đệ tử Lưu Linh tổ chức thành một hội nhậu. Lệ đặt ra là cứ cuối tuần mỗi hội viên phải luân phiên đăng cai tổ chức nhậu tại nhà một bữa thật “hoành tráng”.

Bữa nọ đến lượt một hội viên vốn nổi tiếng là nể vợ. Anh ta nhăn nhó:

- Đành phải ra quán thôi, vợ tớ nó “khủng” lắm. Giá cả lên như tên lửa vượt đại châu, nhậu ở nhà nó sẽ móc họng bọn mình, nuốt khó trôi lắm!

Một hội viên cao tuổi hơn cả tủm tỉm cười:

- Sẽ có cách, chỉ cần các chú cùng “diễn” với anh sao cho thật “ngọt” là được. Bà chủ nhà đón khách với vẻ mặt hình sự, còn vị “quân sư” tỉnh khô oang oang lên tiếng:

- Anh em chúng tôi đến chúc mừng sếp và phu nhân đây. Cô kín tiếng thế, định “áo gấm đi đêm” chắc?

- Các ông chỉ đùa dai, sếp gì, có mà xếp xó!

- Cái thằng tệ thật, giấu cả vợ! Nguồn tin bọn này vừa “tăm” được, chú ấy nằm trong diện qui hoạch đấy! Gì chứ chức trưởng phòng là chắc như cua gạch. Này, nhưng phải giữ kín đấy nhé. Thôi, để bọn này ra quán kiếm cái gì mừng sếp mới một chút.

- Ấy chết! Mời tất cả vào nhà, em làm ù một tí là xong ngay. Ăn uống ở nhà cho nó đầm ấm, vui vẻ.

NHẬT MINH (Yên Bái)

Người ta đi họp thì “zui”
Còn tui đi họp tối thui trong lòng!
Sau khi diễn thuyết lòng vòng
Nhẹ nhàng từng bước “cái tròng” đưa ra
Quàng vào lên cổ mẹ cha
Đủ thứ các khoản nghe qua lạnh người.
Không ưng mà vẫn gượng cười
Họp xong tá hỏa thấy mười ông sao!

- Dạy thêm ba cọc, ba đồng
Học trò đứa nộp đứa không chuyện thường

Thầy đâu phải kẻ bất lương
Bán dần lá phổi rộng đường sinh nhai
Nào ngờ cũng bị chê bai
Đài chê, báo chửi đắng cay đau lòng
Thị phi dư luận bất công
Làm sao tròn vẹn giữa vòng thế nhân.

Tại thầy địa lý

TTC - Một thầy địa lý, một thầy phù thủy, một thầy bói ế hàng, ba thầy rủ nhau đi phương khác kiếm ăn. Đi từ sáng đến tối, bụng đói meo mà ba thầy cũng chưa tìm được chỗ nghỉ chân. Thầy địa lý sực nhớ gần đấy có nhà quen, mới bảo hai thầy kia:

- Ngày trước tôi có để giúp ngôi đất cho một nhà trong làng này. Nhà nó bây giờ cũng khá. Anh em ta gắng đi đến đấy, thế nào cũng được bữa no say. Nhưng tôi cũng dặn trước, hễ đến đấy người ta có mời ăn thì phải làm cao mới được, chứ đừng để người ta biết mình đói, người ta khinh. Ba thầy tìm đến. Chủ nhà gặp lại thầy cũ tiếp rước niềm nở, bảo người nhà làm cơm thết đãi. Ba thầy cứ từ chối. Chủ nhà mời mãi, các thầy bảo:

- Thôi xin để cho bận khác. Chúng tôi đã cơm rượu ngoài hàng rồi, chỉ phiền ông cho ngủ nhờ một tối, sáng mai anh em xin đi sớm.

Chủ nhà tưởng các thầy thật tình, mới bảo người nhà thôi đừng dọn cơm nữa, quét giường trải chiếu mời các thầy đi ngủ.

Ba thầy thấy vậy buồn lắm, nhưng chẳng lẽ lại thú thực, đành bóp bụng đi ngủ. Nằm mãi chẳng ngủ được, hai thầy kia mới cằn nhằn thầy địa lý:

- Đầu đuôi chỉ tại anh cả. Việc gì mà xui nhau làm khách để đến nỗi bây giờ không ngủ được!

Thầy địa lý tuy trong bụng cũng hối, nhưng đã bày chuyện ra rồi đành chịu, thấy hai thầy kia cứ nói lôi thôi sợ người nhà nghe tiếng, mới bảo:

- Thôi các ông cứ nằm im, để chốc nữa nhà nó ngủ yên, tôi xuống bếp lục xem có gì ăn được, tôi mang ra cùng ăn cho đỡ đói.

Anh thầy bói vốn háu ăn, nghe nói thế, bụng bảo dạ: Hắn đi thì có gì hắn ăn trước đã, chứ đâu đến phần mình! Thầy vội vàng lẻn xuống đất, rón rén mò đường vào bếp. Chẳng may cho thầy, loạng chạng giẫm ngay phải cái lưỡi cuốc đựng ở xó nhà, cán cuốc đập đánh “độp” vào đầu. Tưởng người nhà rình biết, nó đánh, thầy luống cuống kêu inh lên:

- Ối trời ơi! Tôi lạy ông, ông tha cho. Chuyện này chỉ tại anh thầy địa lý!...

Ăn chả giả nem

TTC - Có một người đàn bà, chồng đi vắng. Ở bên cạnh nhà có ông đồ, bụng muốn gạ gẫm, nhưng mà không biết làm thế nào được.

Nhân chị ta chửa, thầy đồ mới bắt chước học trò, ngày ngày cứ kể to câu này:

“Ai chửa mà không dưỡng thai
Sinh con không mắt, không tai, không mồm”.

Rồi cho học trò sang nói mách với chị kia rằng: “Thầy tôi biết cách dưỡng thai. Bác nên sang mà nói để thầy tôi giúp cho”. Chị ta cũng tin, mua một chục quả cau mang sang lễ thầy đồ và xin thầy đồ dưỡng thai cho.

Thầy đồ làm bộ ngần ngừ lâu rồi mới thuận. Ngày ngày sang nhà, dưỡng thai mãi cho đến khi chị ta đẻ.

Một hôm, người chồng về thăm nhà. Đem con ra chơi, hôn hít mãi. Vợ thấy thế, mới nói rằng:

- Không có ông đồ bên cạnh thì đâu có được như thế mà bây giờ hôn hít! Nên sang chơi mà tạ ơn người ta.

Anh chồng ngạc nhiên hỏi làm sao, thì chị vợ kể hết chuyện đầu đuôi cho mà nghe. Anh ta giận lắm, bèn lập mưu báo thù thầy đồ.

Một hôm, thầy đồ đi vắng, anh ta bảo vợ sang nói với vợ thầy đồ rằng:

- Nhà tôi đi lính, bây giờ quan sai về làng cắt đách đàn bà. Nhân tôi có chút ơn với ông đồ: khi tôi có mang, ông vẫn sang dưỡng thai cho. Bởi vậy tôi bảo nhà tôi phải giả ơn ấy, nhà tôi cũng bằng lòng. Vậy thì mời bà sang chơi, cho nhà tôi khám qua gọi là, để khi quan trên có hỏi thì nói rằng: “Đã khám rồi, không có đách”. Như thế bà khỏi phải lôi thôi mà hai vợ chồng tôi cũng giả được ơn.

Bà thầy nghe thấy, tưởng thật, vội vàng sang ngay cho anh lính ta khám. Xong rồi về nhà, đợi chồng về, phô với chồng, kể hết cả chuyện.

Thầy đồ tức quá ra đứng ngoài cửa chửi đổng rằng:

- Cha nó ra chứ! Lệ đâu lại có lệ cắt đách!

Anh lính ở bên nghe thấy, cũng ra đứng cửa, chửi trống không rằng:

- Bố nó ra chứ! Sách đâu lại có sách dưỡng thai

TTC

Chanh chua thì khế cũng chua
Gặp vợ ít nói là... vua trên đời!

- Chiều chiều lại nhớ chiều chiều
Nhớ mồi, nhớ rượu... có điều ví không.
Ví không, không phải không tiền
Bả lục túm hết, có tiền như không!

L.X. (Quảng Nam)

- Chồng giận thì vợ bớt lời
Đến khi vợ giận chồng thời bỏ đi.
Nam nhi xin lỗi... hơi kỳ
Chồng đi tìm “ẻm” thiếu chi ngoài đường.

Vợ chồng thích... giông bão

TTC - Nhiều người bạn của tôi rất siêng xem dự báo thời tiết. Không phải vì gia đình họ chuẩn bị thực hiện một chuyến du lịch, sắp đổ móng nhà hay chuẩn bị trồng trọt, mà chẳng qua là để biết bao giờ trời có mưa, giông, bão để vợ chồng... tranh thủ tâm sự.

Anh Tuấn làm nhân viên của một cơ quan báo chí, lập gia đình đã mười năm nay, có hai mặt con nhưng vẫn chưa mua nổi căn nhà để ở. Hai vợ chồng mỗi tháng bỏ ra hơn 3 triệu đồng mà chỉ thuê được 25m2 ở khu chung cư tập thể. Nhà chật tới nỗi, anh phải đặt tấm bình phong ở giữa để chia thành hai buồng ngủ. Bên trong là vợ chồng anh và đứa nhỏ. Bên ngoài là bà mẹ già với con hĩm lớn.

Ban đêm, con muỗi vo ve ở giường bên kia, giường bên này còn nghe rõ, huống chi những cái trở mình ho húng, động một cái là mẹ già biết ngay! Cho nên, cứ hôm nào nghe tin có mưa rào, gió bão đột ngột đổ về là cô vợ anh lại mắt hấp háy, khấp khởi. Khi những giọt mưa lộp độp rơi xuống mái nhà như triệu tiếng búa là lúc vợ chồng anh cũng tranh thủ... vào cuộc. Người già nghe tiếng mưa thì rầu rĩ. Trẻ nhỏ nghe tiếng sấm thì run sợ, nhưng vợ chồng anh nghe mưa càng lớn, sấm sét càng dữ thì càng mừng, vì tiếng gió mưa át được tiếng... thổn thức.

Có nhiều đêm trời hanh lâu quá mà chẳng chịu mưa, anh nghĩ ra mẹo bật radio để nghe nhạc đêm khuya. Chẳng ai nghe cũng bật. Cứ thế, vừa nghe nhạc vừa “hành sự”, nhưng chiêu này không dùng được thường xuyên vì nửa đêm mà cứ nhạc nhung ồn ào thì mẹ già khó ngủ.

Còn anh bạn làm cho một công ty đồ gỗ nội thất ở Hà Nội thì sống chung với nhà chật theo kiểu khác. Vợ chồng anh gom góp mãi mới mua được một mảnh đất rộng 30m2 ở cách trung tâm thủ đô gần 10km, rồi chạy vạy ít tiền xây được cái nhà cấp bốn. Nhà chật, lại phải thuê cả ô-sin trông đứa nhỏ nên mặc dù đã làm thêm cả gian gác xép để hai vợ chồng “làm tổ”, nhưng cái khoản kia vẫn cứ bất tiện vì chị vợ khi “thăng hoa” là có cái tật không nín được. Vì vậy, anh giao hẹn với vợ chỉ giao ban vào các buổi sớm tinh mơ, khi bà ô-sin đưa thằng nhỏ ra ngõ ăn sáng.

Sống ở thành phố hiện nay, để mua được một ngôi nhà, mảnh đất đàng hoàng thực không phải dễ, nhất là với các cặp vợ chồng trẻ. Nhiều người rầu rĩ than: Cách đây 5-6 năm, một căn hộ chung cư ở khu đô thị mới, rộng khoảng 60m2 với 3 phòng chỉ có chừng 400-500 triệu đồng mà không đủ tiền mua.

Giờ vẫn căn hộ như thế, giá đã đỏng đảnh lên tới trên 3 tỷ đồng, nên lại càng trở nên xa vời với họ. Đối với nhiều cặp vợ chồng, tổng thu nhập của cả hai trung bình là 10 triệu đồng thì tính ra phải sau khoảng 25 năm họ mới tích cóp được đủ số tiền để mua một căn hộ mới đàng hoàng, có đủ các phòng để “múa”, với điều kiện suốt 25 năm đó không được ăn uống, chi tiêu bất cứ thứ gì, không được sinh con đẻ cái và giá nhà đất không leo thang chút nào nữa.

So sánh như thế mới hiểu được niềm vui mừng khôn tả của anh bạn đồng nghiệp mới đây khi mời cả lũ bạn bè chúng tôi tới tân gia căn nhà 4 tầng ở ngoại ô Hà Nội. Nhà chỉ có hai vợ chồng, hai đứa con trai nhưng anh quyết xây hẳn một phòng riêng ở gần sân thượng để đêm đêm hai vợ chồng trốn các con lên “múa”.

Sau hôm tân gia, anh kể: Khi khách khứa ra về hết thì điều đầu tiên mà vợ chồng nghĩ tới là... leo lên “tổ chim câu” để “nhập cuộc” cho bõ gần 30 năm sống cảnh chật chội, thậm thụt như đi ăn trộm. Anh phấn khởi: “Giờ có một “sân khấu” riêng, vợ chồng thích múa may, la hét gì cũng được.”

Không ít những người may mắn như anh, nhưng vẫn còn rất nhiều cặp vợ chồng đang sống chen chúc trong những ngôi nhà tạm, đêm đêm vẫn đang khắc khoải chờ đợi mưa rào, giông bão, hay sáng tạo đủ cách để vợ chồng vẫn có được những phút bên nhau. Bao giờ họ mới có được giây phút thăng hoa thật sự?

LÊ LA (Hà Nội)
Vợ nói với chồng:

- Anh à, có tới 3 người đàn ông nói em giống Mona Lisa rồi.

- Thế à? Nhưng sao mãi mà chẳng thấy ai tới lấy cắp nhỉ?!

■ Một người tâm sự với đồng nghiệp:

- Cuộc sống thật kỳ lạ. Bạn yêu cô này nhưng lại sống với cô kia, ngoại tình với cô nọ và có con với cô khác nữa. Người phụ nữ duy nhất yêu bạn thì lại là mẹ bạn.

■ Chồng vừa đi làm về đã nói từ ngoài cửa:

- Hình như bữa tối đang bị cháy thì phải.

- Bữa tối nào? Em đang ủi áo sơ mi cho anh mà.

Rút kinh nghiệm

TTC - Con trai của giám đốc sở nói với anh vẻ bực dọc:

- Tức chết được! Em mét ba chuyện mẹ đánh bài, vậy mà em bị mẹ cúp lương tháng, còn ba thì im re!

- Vậy là phải rồi.

- Gì kỳ vậy?!

- Mày không thấy báo chí đăng tin nhiều người chống tiêu cực, tham nhũng ở các địa phương, đơn vị này, cơ sở nọ... chính xác và có cả chứng cứ; cuối cùng mấy người chống tiêu cực tham nhũng ấy kẻ thì bị kỷ luật, người bị buộc thôi việc đó sao?!

- Nhưng mấy vụ đó thì liên quan gì đến em?

- Mày động não chút đi. Thanh tra ở mấy địa phương, đơn vị có các vụ tiêu cực, tham nhũng đó dám ra những kết luận thiếu khách quan, không công bằng để kỷ luật mấy người chống tiêu cực tham nhũng trong khi vẫn còn có pháp luật và nhiều cơ quan cấp trên mà họ vẫn không sợ. Còn ở nhà này, ai dám xử mẹ chứ. Lương tháng ba phải nộp đủ cho mẹ, muốn chi tiêu gì thì xin mẹ. Thậm chí nhân viên của ba mà muốn lên chức, tăng lương cũng phải đến nhà quà cáp, năn nỉ, cầu cạnh mẹ. Mày tố cáo mẹ, ba mà dám ho he à? Mày bị phạt như vậy là nhẹ lắm rồi, còn tức nỗi gì. Bỏ tật ngu!

- Ừ, sao em ngu vậy trời!?!

HUỲNH QUANG ĐỨC (An Giang)

Giáo viên trăm thứ nghề

TTC - Có dạo, nhiều bà mẹ chồng thích có con dâu là giáo viên (GV) vì “nó chỉ đi dạy một buổi còn một buổi tha hồ làm việc nhà”. Tưởng vậy mà không phải vậy! Ngoài công việc chính là lên lớp, GV còn một tỉ công việc phụ mà thời gian nhiều khi gấp mấy lần việc chính. Bởi vậy tụi tui thường nói, GV có trăm thứ nghề.

Nghề... đội sổ: Trong khi những ngành nghề khác, nhân viên chỉ cần một cuốn sổ ghi chép mọi thứ cần làm thì mỗi GV phải “đội” khoảng chục đầu sổ. Nào là giáo án (mỗi ngày soạn 4 - 5 bài, trừ khi đạt danh hiệu giáo viên giỏi các cấp thì được xài lại giáo án cũ nhưng cũng phải có cuốn giáo án bổ sung có chỉnh sửa, cập nhật), sổ điểm, sổ chấm trả bài, sổ họp hội đồng, họp chuyên môn, sổ chủ nhiệm, học bạ, sổ theo dõi riêng.

Nếu là giáo viên kiêm nhiệm một bộ phận gì đó trong trường sẽ kèm thêm một số sổ sách liên quan. Chưa kể mới đây GV còn được yêu cầu trang bị thêm sổ tay giáo viên, sổ học tập nâng cao trình độ, sổ nhật ký... Vấn đề ở chỗ đa số những sổ này không giúp mấy cho việc dạy học mà chỉ để Ban Giám hiệu, các đoàn kiểm tra... kiểm tra đánh giá GV, nên nó được o bế cho đẹp. Thậm chí để cuốn sổ điểm không bị tẩy xóa (theo qui định), nhiều GV phải làm thêm một cuốn sổ điểm riêng để tha hồ “cân đối” điểm, rồi tới cuối học kỳ mới nắn nót chép vào sổ chính.

Nghề họp: Thường ai cũng nghĩ có chức mới hay họp, nhưng với GV thì họp là chuyện cơm bữa. Ngoài việc họp hội đồng, họp chuyên môn định kỳ, còn có các cuộc họp phát sinh đột xuất, họp đoàn thể trong trường (Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Khuyến học...). Chưa kể các cuộc tập huấn chuyên môn, tập huấn các dự án... Hay ở chỗ: nếu như ở nhiều ngành (nhất là khu vực hành chính), công chức thường lấy giờ làm việc đi họp thì ở ngành giáo dục GV không được lấy giờ dạy đi họp mà chỉ họp, học vào lúc không đi dạy, vào ngày nghỉ. Học sinh không bị lấy giờ nhưng GV thì bị chiếm dụng thời gian một cách thoải mái mà không phải trả tiền làm ngoài giờ.

Nghề diễn: Mỗi GV còn là một diễn viên đa tài. Đó là những tiết dự giờ (thường xuyên), tiết dạy minh họa chuyên đề, tiết dạy công nhận Giáo viên giỏi các cấp... Để có một tiết dạy đúng bài bản, không cháy giáo án, thầy trò tung hứng đồng bộ thì GV phải có một kịch bản chi tiết, HS được phân vai và thầy trò cứ thế mà diễn trước mặt các GV khác. Thi GV giỏi thì trình độ “dàn dựng” phải cao hơn. Kỳ thi vượt khỏi cấp trường thì cả trường phải nhập cuộc vì màu cờ sắc áo. Đến lúc đó sẽ có cả một đội ngũ lo chuyện “hậu cần” cho GV thi, còn GV ngoài chuyện “diễn thử” vài lần trong nội bộ để rút kinh nghiệm, còn chạy sang trường bạn mượn học sinh dạy thử để “quen sân quen lính”.

Nghề làm phong trào: Dù các trường có hẳn tổng phụ trách hay trợ lý thanh niên để lo các phong trào nhưng GV chủ nhiệm vẫn luôn là người trực tiếp đôn đốc thúc giục, bởi học sinh không tham gia thì lớp mất danh hiệu, GV bị trừ điểm thi đua... Có GV than: “Một mặt thì bắt các em về nhà làm bài trong chương trình, mặt khác lại yêu cầu làm bài thi do sở ngành phát động. Biết rõ là đã khiến các em quá tải nhưng vẫn phải làm”.

Đó là chưa kể GV còn có nghề... đòi nợ thuê. Thầy suốt ngày đòi nợ HS tiền học phí, tiền bảo hiểm, tiền quỹ trường, quỹ lớp, tiền vận động xây dựng cơ sở vật chất... Chính vì áp lực nhiều nghề như vậy nên nhiều thầy cô bị stress, tâm trạng lúc nào cũng nóng nảy, bực bội, thế là HS lãnh đủ; mà HS lãnh đòn thì GV cũng không yên thân. Cái vòng luẩn quẩn này chỉ dứt khi cắt bỏ hoàn toàn khối u thành tích nhưng nó đã là căn bệnh ung thư rồi, cắt cũng không dứt. Nhân ngày Nhà giáo, tụi tui xin mượn đất TTC để xả-xú-páp, mong chư vị nếu không cười nổi thì cũng nhếch mép một cái gọi là thấu hiểu.

XƯƠNG RỒNG XANH - SUSU

Lệch pha... trên giường

TTC - Nhiều chị than phiền “lấy chồng mấy chục năm mà chưa bao giờ biết thế nào là cực khoái. Thôi thì ổng muốn làm gì thì làm...!”. Điều này liên quan đến quan niệm phong kiến và việc thiếu kiến thức về “giường chiếu”.

Từ xa xưa người phụ nữ được giáo dục rằng quan hệ tình dục là tội lỗi nên cần giấu kín, quan hệ tình dục là bản năng thú tính giống như con vật, nếu cứ nói ra thì thật xấu hổ. Vì thế ham muốn phải kìm nén, không đạt được khoái cảm... thì thôi.

Các ông tưởng tờ hôn thú và đám cưới là thoải mái dùng “búp bê của anh”. Các chị coi mình là “vợ thì phải phục vụ”. Rốt cuộc người phụ nữ chịu thiệt thòi mà vẫn cam chịu bởi chả lẽ lại bô bô nói ra chuyện phòng the? Tuy nhiên, phim ảnh, ca nhạc, kịch, những tác phẩm văn chương đương đại lại nói nhiều về tình dục và từ khóa “sex” được truy cập nhiều nhất trên mạng internet. Tại sao vậy? Bởi quan niệm mới cho rằng “tình dục là hạnh phúc cao nhất, đẹp nhất cần được giáo dục và giúp đỡ”. Bởi vậy , bây giờ mà lệch pha coi chừng... mất chứ không như xưa nữa.

Lệch pha tâm lý Các nhà tình dục học phương Tây thống kê và thấy rằng: đàn ông mỗi ngày nghĩ đến tình dục 15 lần trong khi phụ nữ chỉ có 3 lần. Tại sao? Bởi testosterone của nam giới bài tiết theo nhịp sinh học nhưng cũng dễ dàng sinh ra bất tử. Họ ra đường nhìn thấy phụ nữ đẹp, ăn mặc hở hang khêu gợi là ham muốn bùng lên.

Họ hướng tới nhiều đối tượng và sẵn sàng lên giường với cả người không hề quen biết. Phụ nữ cũng có testosterone với hàm lượng ít lại có estrogen nên ham muốn nhẹ nhàng, sâu lắng. Họ chịu ảnh hưởng của tâm lý niệm xã hội nên muốn tiến tới vụ giường thì trước hết phải có tình yêu. đối với họ hôn nhân ổn định hơn giới.

Tại chàng

Thường gặp là trục trặc về “súng ống”. Khi đám cưới, cả hai đều nói “đã tìm thấy một nửa”, trừ những cặp “ăn cơm trước kẻng” số còn lại mù tịt về động phòng hoa chúc. Đêm tân hôn chàng bị hưng phấn mạnh, nàng e ấp, thẹn thùng, thế mà vừa vào cuộc, “súng” đã cướp cò khiến cả hai bẽ bàng.

Sau “thời thơ ấu vợ chồng” mà mọi chuyện ổn định thì không sao, chẳng may chàng luôn ở trạng thái “vừa gặp đã chào tạm biệt” thì kể như cô vợ “thà không làm gì còn tốt hơn”. Tình trạng này khiến ông chồng mặc cảm, bà vợ hờ hững, xa lánh và nếu gặp một đối tượng thú vị hơn thì nàng sẽ bừng lên một cảm xúc mãnh liệt: “thế mới là hương vị cuộc đời”.

Trường hợp trên là “cu tí” có khả năng “đứng dậy” nhưng cứ vội vã “bắn”, số còn lại oái oăm hơn: anh sở hữu súng nhưng nó cứ ỳ ra, hô “nghiêm” thì nó “nghỉ”. Rõ ràng nhìn bà xã là “muốn”, kéo được bả lên giường trong tư thế sẵn sàng rồi thì cu cậu đánh bài phản chủ. Anh nào sĩ diện cứ ráng thì cũng thất bại thảm hại, chàng như kẻ có tội, còn nàng thất vọng ê chề. Có cặp cả hai đều bình thường nhưng ông chồng thô bạo khiến bà vợ luôn sợ hãi chuyện ân ái, thậm chí rơi vào lãnh cảm. Bà không chịu, ông cứ hành sự và coi là “quyền hợp pháp!” dù luật của ta gọi đó là “bạo hành tình dục”.

Tại nàng

Nguyên nhân thứ ba là bà xã. Vợ chồng cùng tuổi thời trẻ thường nồng ấm, khi bà xã bước vào thời kỳ mãn kinh là có chuyện, bởi cả hệ nội tiết - sinh dục đòi hưu trí. Ông chồng ngũ tuần còn đang sung sức thì bà đã chán ngấy mỗi khi ông rờ vào bà. Có bà cắn răng chịu, có bà phản ứng, đẩy chồng ra mà nặng nhẹ: “Già rồi còn vẽ chuyện, không sợ con cháu nó cười cho!”.

Nếu bà có cháu nội, cháu ngoại thì đây là cái cớ để bà “thực hiện nghĩa vụ quốc tế” một cách hợp lý. Ban đầu ông không nói gì nhưng “vợ chồng quen hơi” nên ông thấy trống vắng. Rủ bà về, bà nấn ná ở nhà con, ông buồn và nếu gặp một em gọi ông tiếng “cưng” ngọn lịm thì ông thấy cuộc đời còn nhiều điều mà lâu nay ông chưa khám phá, chưa hưởng thụ.

Đàn ông cuối đời dễ mắc sai lầm là thế. Khi bà thắc mắc: “Nó hơn tôi điểm gì?”, ông huỵch toẹt cái lý do giường chiếu khiến bà bật ngửa. Lấy nhau mấy chục năm mà bà chưa hiểu hết hoặc quên mất rằng nhiều đàn ông coi tình dục là cơm ăn, nước uống.

Làm sao bây giờ?

Nhiều cuộc hôn nhân đổ vỡ vì lệch pha trên giường nhưng cả hai giấu biến lý do. Thường họ đổ cho cá tính không hợp hoặc lý do kinh tế. Vì thế việc trang bị kiến thức làm vợ làm chồng trong thời kỳ tiền hôn nhân rất quan trọng. Ông chồng biết yêu thương, chia sẻ, hiểu về tâm sinh lý nữ sẽ giúp vợ vượt qua những khó khăn khi mang thai, nuôi con và cả tuổi xế chiều.

Đối với phụ nữ, yếu tố tâm lý rất quan trọng để khơi dậy ngọn lửa yêu thương “đàn bà yêu bằng tai” là vậy. Phụ nữ cũng phải thông cảm và chia sẻ với ông xã khi có những trục trặc. Các nhà tình dục học đều đồng ý rằng: nếu bà xã hợp tác thì điều trị “súng cướp cò” sẽ thành công. Bằng không thì triệu chứng chỉ có nặng lên mà thôi.

Lệch pha có thể dẫn đến đổ vỡ hôn nhân, xin đừng xem thường và đừng coi đó là điều cấm kỵ.

Bác sĩ TỊT TUỐT

Giáo dục Việt Nam - chúng tôi có quyền hi vọng không?

TTCT - Cuối năm bao giờ cũng là thời khắc mang đến nhiều bâng khuâng. Với nhà giáo chúng tôi, điều bâng khuâng dường như lại nhiều hơn...

Bởi nếu ở một số ngành nghề việc tổng kết đơn thuần chỉ là báo cáo số liệu, căn cứ trên số liệu đó mà xác định việc thành công hay thất bại thì với nhà giáo, đằng sau những số liệu tưởng chừng rất nhỏ nhiều khi lại ẩn chứa những vấn đề lớn.

Thí sinh dự thi vào Trường đại học KHXH&NV (ĐH Quốc gia TP.HCM) làm thủ tục trước khi thi môn lịch sử kỳ thi đại học 2011 - Ảnh: Như Hùng

Từ những con số như mơ...

Con số tỉ lệ đạo đức của học sinh được xếp loại khá - tốt ở các trường bao giờ cũng là con số như mơ, thậm chí tìm đỏ mắt cũng không ra một em có đạo đức trung bình. Vậy nhưng, tình trạng bạo lực trong học đường hiện nay vẫn diễn ra với nhiều phức tạp. Không chỉ học sinh nam bạo lực với nhau mà có cả bóng dáng học sinh nữ. Không chỉ bạo lực bằng hành động chân tay, các em còn bôi nhọ nhau bằng cách quay clip rồi phát tán lên mạng.

Không chỉ bạo lực giữa học sinh, còn có cả tình trạng thầy cô áp dụng những phương pháp bạo lực với học trò, đau lòng hơn có cả việc học trò bạo lực ngược với thầy cô của mình.

Dư luận đã thật sự quan ngại tình trạng này không còn dừng ở mức “chỉ là hiện tượng cá biệt”, cũng không chỉ dừng lại trong vấn đề đạo đức học sinh, mà còn nhiều lo lắng đến đạo đức nơi người dạy dỗ nữa. Vì thế, khi tỉ lệ đánh giá đạo đức học sinh được đưa ra nhằm làm “an lòng xã hội” mà không phản ánh đúng thực trạng, ta lấy gì để đảm bảo cho thầy cô, cho học sinh chúng ta được hưởng không khí “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”?

Không chỉ về hạnh kiểm, tỉ lệ xếp loại học lực của học sinh trong ngành giáo dục cũng làm nức lòng các cấp quản lý. Bao giờ con số yếu - kém cũng ngừng lại trên dưới mức 5%. Hơn 95% học sinh đạt xếp loại học lực trung bình trở lên, trong đó phải có tối thiểu gần một nửa là khá - giỏi, tốt nghiệp THCS gần như đạt 100% và tốt nghiệp trung học phổ thông đạt trên dưới 90%.

Vậy chúng ta phải lý giải làm sao trước việc nhiều khối thi ở các trường đại học không thể tuyển đủ chỉ tiêu sinh viên dù đã phải trình Bộ GD-ĐT xin hạ điểm sàn? Phải lý giải sao về tình trạng điểm thi môn lịch sử và một số môn xã hội khác thấp bất thường trong kỳ thi tuyển sinh đại học - cao đẳng năm 2011?

...Đến giáo dục vòng vo

Ta đã có bốn năm phát động một cuộc vận động rầm rộ “nói không” với bốn nội dung: nói không với tiêu cực trong thi cử; nói không với bệnh thành tích trong giáo dục, trong việc ngồi nhầm lớp; nói không với vi phạm nhân cách học sinh và vi phạm đạo đức nhà giáo. Ta những tưởng cuộc vận động này sẽ được làm một cách rốt ráo, đưa được một làn gió mới cho không khí giáo dục nước nhà. Sau bốn năm thực hiện, “cơn gió nói không” đó hình như đã đi qua một cách lặng lẽ so với thuở “trống mở cờ giong”, nhưng kết quả trong giáo dục vẫn là những gì chúng ta “không thấy được”.

Điển hình và gây bức xúc cao trong dư luận xã hội là việc sinh viên của một số trường đại học - cao đẳng ngoài công lập bị từ chối trong tuyển dụng vào làm việc ở các cơ quan, cơ sở. Các em đi học là thật, đầu tư thời gian, công sức, tiền bạc để có được mảnh bằng là thật, nhưng vì đâu cái mảnh bằng đó không có giá trị tương đương trình độ học vấn thật sự mà nhà tuyển trạch cần ở các em?

Ta cấp phép cho mở rộng hệ thống trường học trong chủ trương xã hội hóa giáo dục, một thời được coi là giải pháp để xây dựng nên mô hình “xã hội học tập”. Nhưng hình như ngành chỉ chú trọng đến việc kiểm định hồ sơ cấp phép, rồi sau đó khâu quản lý chất lượng đào tạo của các đơn vị này lại thiếu chặt chẽ nên mới dẫn đến hậu quả trên. Mà lãnh đủ gánh nặng đó lại là thế hệ trẻ. Đâu là lối ra cho hàng ngàn con người đang đứng trước nguy cơ phải đào tạo lại nếu muốn trở thành những người lao động chân chính, có khả năng thật sự?

Trên diễn đàn kỳ họp Quốc hội lần thứ hai, khóa 13, hình ảnh Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận trả lời vòng vo trước những vấn đề giáo dục được đại biểu cử tri đưa lên chất vấn, khiến chủ tịch đoàn phải nhắc nhở nhiều lần, gần như là hình ảnh chung của giáo dục hiện nay. Ta loay hoay trước những vấn nạn như lạm thu những nguồn quỹ “ngoài ngân sách” của nhiều đơn vị trường học núp dưới sự nhân danh “chăm lo cho đời sống giáo viên”.

Ta loay hoay trước nạn dạy thêm - học thêm tràn lan khi người ta viện vào việc chương trình dạy quá tải, phân bố thời gian không hợp lý mà muốn thanh toán cho đủ, kiến thức cho thông, ngoài việc “bắt” học sinh học thêm thì không còn cách nào khác. Ta càng loay hoay khi trước sức ép của dư luận đã vội vã công bố “nội dung giảm tải” cho năm học này, mà thực chất chỉ là cắt bỏ một số phần trong bộ sách giáo khoa (văn bản vốn từ lâu được xác định chỉ là tham khảo) chứ không phải là giảm tải chương trình thật sự.

Đợi chờ một "thời tiết giáo dục" ổn định

Những lúng túng từ cấp cao nhất của ngành trước diễn đàn Quốc hội dành cho giáo dục, không biết có nên cho nhà giáo chúng tôi một hi vọng gì cho ngành, cho nghề, cho mình và cho học sinh hay không.

Và câu trả lời vẫn là có.

Chúng tôi vẫn còn hi vọng bởi bên cạnh những trò càn quấy, vô đạo diễn ra ngày một nhiều trong học đường hoặc bên ngoài đường phố của một bộ phận người trẻ, vẫn còn hàng ngàn bạn trẻ đồng lòng lôi ra trước ánh sáng pháp luật một kẻ thủ ác đụng người rồi bỏ chạy luôn, sau đó còn vào mạng xã hội huênh hoang với một câu slogan không còn nhân tính.

Chúng tôi vẫn còn hi vọng bởi bên cạnh những người thầy chăm chút cho các trung tâm dạy thêm ngày một phình to và thu lợi, vẫn còn hàng vạn thầy cô giáo nơi vùng sâu, vùng xa heo hút gồng gánh con chữ đến với các trò nghèo.

Chúng tôi hi vọng bởi bên cạnh những trò chơi “gầm rú” làm náo loạn kỷ cương đường phố, vẫn thấy những viên đá đổ xuống cho chương trình “Góp đá xây Trường Sa” hôm nay, có nhiều lắm những viên đá được chắt chiu từ những bàn tay còn rất non trẻ. Và cả những bàn tay “trẻ người” nhưng không “non dạ” nhân ái vươn xa, vươn dài hơn theo “ước mơ của Thúy”.

Đặc biệt, bài luận văn xuất sắc của em Nguyễn Trung Hiếu, học sinh chuyên lý Trường Amsterdam - Hà Nội, trước một vấn đề thực tế của xã hội hiện nay: “vai trò của đồng tiền” nhận được sự hoan nghênh, ủng hộ từ hàng triệu bạn trẻ. Bài văn được đánh giá cao không phải vì đó là một bài nghị luận xuất sắc mà chính ở chất nhân văn, chất “người tử tế” rỡ ràng nơi một học sinh còn nhỏ tuổi.

Cho thấy nếu giáo dục ở ta đừng cứng nhắc, khuôn mẫu, giáo điều, nếu giáo dục thay đổi kịp thời theo hơi thở nhịp sống và thời đại, thay đổi theo một lộ trình khoa học và bài bản (chứ không như kiểu tổ chức cho giáo viên dạy tiếng Anh thi chứng chỉ FEC đang gây nhiều tranh cãi hiện nay!), nếu thầy cô giáo được cởi bỏ những nguyên tắc trói tay trói chân lỗi thời, và nếu giáo dục thật sự được coi là một ngành quốc sách, thầy cô giáo được chăm lo như những “nguyên khí quốc gia” thì chắc hẳn những vấn đề bức xúc về giáo dục hiện nay đã và có thể giải quyết từ rất lâu rồi.

Năm 2012 sẽ cho chúng ta 12 tháng để không chỉ hi vọng, mà còn là những đòi hỏi chính đáng về một “thời tiết giáo dục” Việt Nam ổn định hơn, trong sáng hơn...

LÂM MINH TRANG (Gò Vấp, TP.HCM)

Thống kê từ kỳ thi tuyển sinh ĐH năm 2011, điểm thi môn lịch sử ở hầu hết các trường thấp đáng lo ngại. Hầu hết ở các trường tỉ lệ thí sinh đạt điểm thi môn sử từ trung bình trở lên chỉ chiếm 0,3-5%.

Chẳng hạn Trường ĐH Tiền Giang, hơn 98% thí sinh có điểm thi môn sử dưới trung bình. Trường có 253 thí sinh dự thi khối C nhưng chỉ năm thí sinh đạt điểm từ 5 trở lên (điểm cao nhất là 5,25), chiếm 1,97%. Trong khi đó lại có đến 47 thí sinh có điểm thi 0. Thậm chí tại Trường ĐH Quảng Nam có đến 99% thí sinh có điểm thi môn sử dưới trung bình.

Trong số 900 thí sinh dự thi khối C, chỉ có 9 thí sinh đạt điểm 5. Đáng ngại là từ mức 0-0,5 điểm có đến 451 thí sinh. Trường ĐH Đà Lạt có 1.564 thí sinh dự thi khối C và kết quả môn sử là gần 98% thí sinh có điểm dưới trung bình. Trong khi chỉ 34 thí sinh đạt từ 5 điểm trở lên thì ở chiều ngược lại, có đến 614 thí sinh có điểm thi dưới 1.

ĐH Văn hóa TP.HCM là một trong những trường có số lượng ngành tuyển khối C khá nhiều. Tuy nhiên chỉ 3,6% thí sinh đạt điểm môn sử từ 5 trở lên. Đáng ngại nhất là tại Trường ĐH Tôn Đức Thắng, trong số 288 thí sinh dự thi khối C chỉ có duy nhất một điểm 5 môn lịch sử! Nghĩa là có đến hơn 99,6% số bài thi có điểm dưới trung bình.

Tôi là ai?

2012-01-05T13:37:00.000-08:00

“Tôi là ai mà yêu quá đời này”

(TCS)

Có phải nếu mình ở một nơi nào trên dưới ba mươi năm thì mình là người thuộc địa phương đó, đúng không? Đã biết bao nhiêu lần tôi đặt ra câu hỏi đó sau một ngày nhìn vào lịch thấy con số ghi năm đã bước vào năm thứ ba mươi của một người tị nạn. Bây giờ có ai mới quen gặp tôi, hỏi: Bà ở đâu đến vậy? Thì chắc tôi sẽ trả lời rất tự nhiên là “Tôi ở Seattle”, hay khi đang đi du lịch thì sẽ trả lời “Tôi từ Mỹ đến”. Tôi sẽ không trả lời là tôi ở Việt Nam đến nữa, chỉ trừ khi người ta hỏi bà là người nước nào? Thì lúc đó tôi chắc chắn nói “Tôi là người Việt Nam”. Để cho họ không nhầm với người Trung Hoa, người Nhật, hay người Phi.

Đúng, tôi ở Mỹ trên dưới ba mươi năm rồi, tôi là một người Mỹ. Bây giờ thử xem lại con người Mỹ của tôi. Trước tiên mặt mũi, chân tay tôi chẳng có gì thay đổi cả. Vẫn khuôn mặt cấu trúc ít góc cạnh của người Á Đông, cái mũi khiêm tốn, tóc sợi to và đen, khi có tóc bạc thì nhìn thấy ngay, muốn giấu thì phải nhuộm. Đối với người Á Đông thì tôi được gọi là người có nước da trắng, nhưng mầu trắng này thực ra là mầu ngà, và đứng cạnh một ông Tây, bà Mỹ nào thì nó vẫn cho cái căn cước da vàng rất rõ rệt. Khi tôi nói tiếng Anh thì cách phát âm có vấn đề, nếu nói nhanh quá thì sẽ vấp phải lỗi nói tiếng Anh theo cách dịch tiếng Việt trong đầu. Như thế bị chê là nói tiếng Anh bể (Broken English). Về cách phục sức, nhà ở, xe cộ… bên ngoài tôi có thể không kém một người Mỹ chính gốc. Nhưng khi bước vào nhà tôi thì hoàn toàn khác: Từ những bức tranh treo ở phòng khách, bát đũa bầy ở bàn ăn, chai nước mắm, hũ dưa cải trong bếp và nhất là sách, báo tiếng Việt ở khắp nơi trong nhà, thì chắc ai cũng sẽ nhận ra ngay đó là một gia đình Việt Nam. Như thế thì tôi là người Seattle hay người Hà Nội, người Mỹ hay người Việt? Tôi ở đất này đến ba mươi năm rồi cơ mà.

Người ở Lạng Sơn, Thanh Hóa ra Hà Nội ở trên dưới ba mươi năm thì tự nhận mình là người Hà Nội; người ở Hải Phòng; người ở Hải Dương vào Sài Gòn lập nghiệp từ năm 75, 76 tự nhận mình là người trong Nam.

Tôi ở Mỹ tìm về Việt Nam không ai chịu nhận tôi là người Việt nữa, dù tôi có yêu quê hương đến quặn thắt cả ruột gan. Có khi gặp lại họ hàng thăm viếng, hỏi han, nước mắt khôn cầm, thế mà thỉnh thoảng họ vẫn nói rất tự nhiên: Chị đâu có phải là người Việt nữa. Bây giờ chị là người Mỹ rồi, hay: Chắc cái này không hạp với chị, cái kia chị không ăn được, cái nọ chị không biết đâu. Những lúc đó tôi chẳng biết mình phải phản ứng thế nào cho đúng. Cứ cãi tôi vẫn Việt, hay nhận đúng rồi, tôi là Mỹ? Không, cả hai cùng sai cả. Những khi cần quyên tiền đóng góp vào việc công ích nào ở Việt Nam thì ai ai cũng nhắc lại cho tôi đến ngàn lần tôi là một người Việt Nam chính gốc. Tôi phải có bổn phận và tình thương với đất nước, đồng bào. Tình thương thì nhất định lúc nào tôi cũng đầy ắp trong ngực rồi, tôi chẳng cần ai nhắc nữa, nhưng bổn phận thì cho tôi nghĩ lại. Tôi đã đóng góp bổn phận của tôi cho đất nước đó rồi. Một mối tình chết tức tưởi trong chiến tranh hơn ba mươi năm về trước - xương thịt của người tôi yêu nằm trong lòng đất, rồi lại phải đào lên, đốt thành tro than, bị đuổi mộ như đuổi nhà - đã trả bổn phận đó thay tôi rồi. Chừng đó chưa đủ hay sao? Bây giờ tôi phải có bổn phận đóng thuế hàng năm ở đất nước tôi đang sống để phụ với chính phủ sửa đường, xây trường học và nuôi di dân, những người ở khắp nơi mới tới, như trước kia đất nước này đã nuôi người Việt, vì giấy tờ cá nhân hiện tại xác định tôi là người Mỹ. Tôi phải làm bổn phận công dân.

Có những ngày tôi lái xe bị kẹt ở xa lộ vào một buổi chiều mưa mùa thu hay một buổi sáng mùa xuân vắng lặng, êm ả đứng trong nhà nhìn ra mặt hồ, tôi mới cảm nhận được nơi mình đang hiện diện không phải là quê mình, không phải nước mình. Chẳng có một lí do gì cụ thể, chỉ là những giọt mưa đập vào kính xe, chỉ là mặt nước hồ gờn gợn sóng. Mưa trên xa lộ Mỹ nhắc nhớ đến những cơn mưa tháng Năm ở Thị Nghè, nhà mình hay ở Trần Quý Cáp, nhà anh hay ở trước rạp ciné Eden đứng trú mưa với nhau. Nước ở Hồ Sammamish trước nhà nhắc đến nước sông ở Bến Bạch Đằng mỗi lần qua phà sang bên kia Thủ Thiêm chơi với bạn, hay sóng nước ở bắc Mỹ Thuận những lần qua phà đi thăm họ hàng ở tận Bạc Liêu. Những lúc đó tôi chợt bắt gặp mình Việt Nam quá, vì những cái bóng Việt Nam thật mờ, thật xa lại chồng lên hình ảnh rõ rệt ngay trước mặt mình. Và kỳ diệu làm sao, những cái bóng đó nó mạnh đến nỗi mình quên mất là mình đang ở Mỹ. Thì đúng tôi là người Việt Nam.

Lại có những lần tôi ở Việt Nam, bị muỗi đốt kín cả hai ống chân, bị đau bụng liên miên cả tuần lễ. Đi đâu cũng phải hỏi đường, ai nhìn mình cũng biết mình từ đâu đến và đang đi lạc, tiền bạc tính hoài vẫn sai. Nhiều khi đứng chênh vênh trên đường phố Sài Gòn, biết đất nước này vẫn là quê hương mình, những người đi lại chung quanh là đồng bào mình, nhưng sao không giống Việt Nam của mình ngày trước, hình như đã có điều gì rất lạ. Ngôn ngữ Việt thì thay đổi rất nhiều, pha trộn nửa Hán nửa ta, chắp đầu của chữ này với cuối chữ của chữ kia, làm nên một chữ mới thật là “ấn tượng”, nói theo cách dùng chữ khá phổ biến bây giờ ở Việt Nam. Cách phát âm của người Hà Nội bây giờ không giống cách phát âm cũ của ông bà, cha mẹ tôi ngày trước, đã thế họ nói nhanh quá, tôi nghe không kịp. Cái tiếng nói trầm bổng, thanh lịch, chậm rãi, rõ ràng từng chữ của thời xa xưa bây giờ chỉ còn là cổ tích.

Ngửng mặt lên nhìn bầu trời, vẫn bầu trời xanh biếc của thời tuổi trẻ, cúi xuống nhìn mặt đất, vẫn mặt đất thân quen, nhưng sao lòng hoang mang quá đỗi, và thấy đã có một khoảng cách nghìn trùng vô hình giữa mình và quê hương đất Việt. Chắc tôi là người Mỹ.

So sánh thời gian tôi sinh ra, sống ở Việt Nam và thời gian tôi bỏ Việt Nam ra đi, sống ở Mỹ hai con số đó đã gần ngang nhau. Tôi được học từ nhỏ rằng quê hương là nơi tổ tiên lập nghiệp, là nơi chôn nhau cắt rốn. Một bài hát phổ thơ nổi tiếng trong nước, có câu: “Quê hương mỗi người có một, như là chỉ một mẹ thôi”. Nhưng có người lại nói: Nơi nào mình sống ở đó suốt một quãng đời dài, có những người thân chung quanh mình, hưởng những ân huệ của phần đất cưu mang mình, thì nơi đó cũng được gọi là quê hương mình. Như vậy thì tôi có một hay hai quê?

Sống ở Mỹ thì bạn bè gặp nhau thường nói: Cái này người Việt mình không hạp, hoặc người Mỹ họ mới thích nghi được việc này, người Việt mình không quen. Khi đi dự buổi tiệc cuối năm của một công ty lớn ở Mỹ, toàn là những người Mỹ sang trọng thì thấy rõ ngay mình là người Việt đi lạc, dù mình có sang trọng, lịch sự như họ. Hóa ra ở Mỹ hay về Việt Nam mình đều lạc chỗ cả.

Tôi nhớ mấy năm trước có lần trò chuyện với mẹ của một người bạn, lúc đó cụ ngoài 80 hãy còn minh mẫn, cụ theo đạo Phật. Trưởng nam của cụ và con dâu cụ tự nhiên rủ nhau theo Công giáo. Gặp tôi cụ hỏi: Không biết anh Bình nhà tôi khi chết thì đi đâu? Phật giận anh ấy, vì anh ấy bỏ đi, Chúa chắc gì cho anh ấy vào, vì anh ấy mới quá! Năm nay cụ ngoài 90 tuổi rồi và may quá, cụ bị Alzheimer, cụ không còn minh mẫn để lo con mình không có chỗ dung thân cho phần hồn.

Bây giờ thỉnh thoảng nghĩ lại những lời cụ nói, thấy mình ngay ở đời sống này cũng đã là một vạt nắng phất phơ bay. Quê nhà, quê người, quê Mỹ, quê Việt. Chao ôi! Cái thân cỏ bồng.

Nhưng lạ lắm, tôi biết chắc mình là người Việt nhất là khi tôi nằm mơ. Trong giấc ngủ tôi thường gặp cha mẹ, gặp ngay trong những ngôi nhà cũ ở Việt Nam, gặp bạn bè cũng gặp trên đường phố Việt Nam từ ngày rất xa xưa, và bao giờ trong mơ cũng đối thoại bằng tiếng Việt. Tỉnh dậy đôi khi vẫn ứa nước mắt, dù là một giấc mơ vui. Thấy nhớ quê nhà quá đỗi!

Tôi nhớ lại trong những truyện ngắn, những bài thơ Đường tôi đọc thời rất xa xưa nói về những người bỏ làng đi xa lâu năm trở về không ai nhận ra nữa vì đã già. Hồi đó sao mà mình thương những người già đó thế! Bây giờ nghĩ lại thì người trong sách đó còn may mắn hơn mình, họ đâu có đi đến tận một nước khác như mình. Họ chỉ bỏ làng, chứ không bỏ nước. Thế mà khi về còn ngơ ngác, bùi ngùi, tủi thân vì lạc chỗ ngay trong làng mình.

So sánh tôi với người bỏ làng ra đi trong những trang sách đó thì hoàn cảnh của tôi đáng buồn hơn nhiều. Không những đã bỏ làng, bỏ nước đi, còn nhận quốc tịch của một nước khác.

“Khi về đổi họ thay tên

Núi chùng bóng tủi sông ghen cạn dòng.”

Tôi là ai?

Trần Mộng Tú

Tháng 4/2006